Хитойда ишлаб чиқарилган ўйинчоқ АҚШ чакана сотувчисига қандай етиб боради

Хитойда ишлаб чиқарилган ўйинчоқ АҚШ ритейлерига қандай етиб боради?

Хитой — дунёдаги энг йирик ўйинчоқ ишлаб чиқарувчи бўлиб, АҚШда сотиладиган ўйинчоқларнинг аксариятини етказиб беради.

АҚШда сотиладиган болалар ўйинчоқларининг кўпчилиги остида бир хил учта сўзни кўрасиз: “Made in China” (Хитойда ишлаб чиқарилган).

АҚШ ҳукумати маълумотларига кўра, 2024 йилда мамлакатга импорт қилинган ҳар 10 та ўйинчоқдан деярли саккизтаси — 78,3 фоизи — Хитойдан келтирилган.

Савдо кўрсаткичлари шуни кўрсатадики, ўтган йили Хитойдан келтирилган ўйинчоқлар қиймати 9,8 миллиард долларни (7,4 миллиард фунт стерлинг) ташкил этган.

Рождество яқинлашаётгани сабабли, АҚШ ва бошқа жойлардаги ўйинчоқ саноати йилнинг энг гавжум даврига кириб бормоқда.

Чакана сотувчилар, хоҳ улар онлайн гигантлар бўлсин, хоҳ “оилавий” анъанавий дўконлар бўлсин, байрам олди гавжумлиги учун захира йиғаётган бир пайтда, BBC World Service’нинг Follow the Money туркуми ўйинчоқнинг Хитойдаги заводдан АҚШгача бўлган саёҳатини кузатади. Ва пуллар қаерга бориб тушишини аниқлайди.

Жанубий Хитойдаги Гонконг билан чегарадош Гуандун провинцияси мамлакатнинг ўйинчоқ ишлаб чиқариш сектори маркази ҳисобланади.

Дунгуандаги Mihox фабрикаси цехида ишчилар пўлат қолиплардан пластик ўйинчоқларни чиқариб, бўяш учун қутиларга тахлайдилар.

Компаниянинг билдиришича, унда 800 дан ортиқ ходим ишлайди ва Америка бозори учун йилига 55 миллионга яқин ўйинчоқ ишлаб чиқаради, бу унинг бизнес ҳажмининг ярмини ташкил қилади.

Хар бир ўйинчоқ мижознинг, масалан, Америка ўйинчоқ компаниясининг дизайнидан бошланади. Кейин фабрика прототип яратади ва пластик қисмлар ҳамда бошқа компонентлар ишлаб чиқариладиган қолипларни тайёрлайди.

Mihox савдо гуруҳидан Мелани Вангнинг айтишича, биринчи ғоядан тайёр ўйинчоққача бўлган йўл бир-икки йил вақт олади. Бу вақтнинг катта қисми мижознинг дизайнга қайта-қайта ўзгартириш киритиши билан ўтади. “Улар дизайнни яхшилаш учун уни қайта ва қайта ўзгартиришди.”

Дизайн тасдиқлангач, жараён тезлашади. Қолип ясаш бир ой атрофида вақт олади ва ишлаб чиқариш цикли уч ойга яқин давом этади.

Дунгуандаги Mihox фабрикасида 800 дан ортиқ киши ишлайди.

Хўш, фабрика АҚШдаги чакана нархнинг қанча қисмини олади? “Тахминан 20 фоизини,” дейди Ванг.

30 долларлик ўйинчоқ учун бу 6 долларга тенг бўлиб, у пластик ва бошқа материаллар нархини, ишлаб чиқариш харажатларини, шу жумладан иш ҳақини ва фабриканинг фойдасини қоплаши керак.

АҚШнинг Basic Fun ўйинчоқ компанияси бош ижрочи директори Жей Фореманнинг сўзларига кўра, Хитой фабрикалари одатда 3% дан 10% гача фойда кўради. Шундай қилиб, 30 долларлик ўйинчоқ учун бу фабрика уни ишлаб чиқариш учун оладиган 6 долларнинг 60 дан 18 центгача бўлган қисмини ташкил қилади.

Гонконг Ўйинчоқ ишлаб чиқарувчилар ассоциацияси президенти Самсон Конинг айтишича, унинг кўплаб аъзолари 1980-йилларда ўз фабрикаларини чегара орқали Хитой материгига кўчиришган, чунки у ерда ер ва ишчи кучи арзонроқ эди.

Унинг айтишича, ўшандан бери ўйинчоқ ишлаб чиқариш жуда кам ўзгарган. “Автоматлаштириш ҳозирда асосан қолиплаш ва қадоқлаш жараёнида амалга оширилади. Аммо юмшоқ ўйинчоқлар ёки ҳатто ҳозирги баъзи электроника буюмлари учун ҳам жараён ҳалигача жуда кўп қўл меҳнатини талаб қилади.”

Шунингдек, у сўнгги пайтлардаги ўсишлардан сўнг Хитой ишчи кучи энди арзон эмаслигини қўшимча қилади.

Мелани Вангнинг айтишича, Mihox ўйинчоқнинг чакана нархидан 20% олади.

Шу йил бошидаги бир ҳисоботда, external Вьетнамдаги ўртача иш ҳақи Хитойдагининг ярмига тенглиги айтилган эди.

Шунга қарамай, Ко аъзоларининг 10% дан камроғи ишлаб чиқаришни Хитойдан ташқарига кўчирган ва бу ҳолатларда ҳам асосан мижозлар сўрагани учун шундай қилинган.

Конинг айтишича, Хитой фабрикалари band бўлиб қолаверади, чунки битта ўйинчоқ қисмларни қолиплашдан тортиб электроника қўшиш, материалларни тикиш ва якуний йиғишгача бўлган бир нечта ишлаб чиқариш босқичларидан ўтиши мумкин. Бу кўпинча унинг турли фабрикалар ўртасида кўчирилиши кераклигини англатади.

Унинг қўшимча қилишича, Гуандунда бу алоҳида объектлар бир-бирига яқин жойлашган ва “ҳамжиҳатликда ишлашга” ўрганган. Унинг айтишича, бу бутун ишлаб чиқариш жараёнининг бошқа мамлакатларга қараганда бир маромда кечишига ёрдам беради.

Заводдан ўйинчоқ Гуандундаги энг йирик порт бўлмиш Шэньчжэнь каби портга юк машинасида етказилади.

Гонконг ва Хитой материгидаги экспортчилар учун онлайн платформани бошқарадиган FreightAmigo Гонконг логистика компанияси ҳаммуассиси Иви Ценинг айтишича, корхоналар юк контейнерини банд қилишлари, хорижий манзилга денгиз транспортини ташкил этишлари, суғурта қопламасини уюштиришлари ва молиялаштиришни таъминлашлари мумкин.

Ценинг айтишича, юк кемаси Шэньчжэньдан АҚШнинг Ғарбий соҳилига етиб бориши учун тахминан 15 кун, Шарқий соҳилга етиб бориши учун эса 25-30 кун керак бўлади. Бу йилги Рождество ўйинчоқлари Хитойдан август ва сентябрь ойларида жўнаб кетди.

Фабрикадан АҚШгача бўлган юк ташиш одатда ўйинчоқни ишлаб чиқариш таннархига тахминан 10% қўшади, дейди Це. Шунга кўра, агар биз АҚШда 30 долларга сотиладиган ва шунинг учун Хитойда ишлаб чиқариш нархи 6 доллар бўлган ўйинчоқни олсак, уни АҚШга етказиб бериш 60 центга тушади.

Ўйинчоқ АҚШга етиб келгач, ҳозирда Хитой ўйинчоқлари учун АҚШ Божхона ва чегара ҳимояси хизматига (CBP) тўланиши керак бўлган бож мавжуд.

Президент Трамп ва Хитой етакчиси Си Цзиньпин ўртасида ўтган ойда бўлиб ўтган музокаралардан сўнг, икки ҳукумат ўйинчоқлар учун божларни камайтиришни тавсия қилди. Аммо янги ставка ёки бошланиш санаси белгиланмаган ва АҚШ аввал жамоатчилик муҳокамасини ўтказиши керак. Ҳозирча асосий ставка 12,5% ни ташкил этади ва баъзи ўйинчоқлар учун кўпроқ тўланади.

Бож ўйинчоқнинг чакана нархидан эмас, балки унинг ишлаб чиқариш нархидан ундирилади. Шундай қилиб, 30 долларлик ўйинчоқ учун асосий ставка 6 долларнинг 12,5% ни ташкил қилади, бу эса 75 центга тўғри келади.

Ўйинчоқларни импорт қилган Америка компанияси ушбу божни тўлайди. Шундай компаниялардан бири — Чикаго яқинидаги таълимга оид ўйинчоқлар сотадиган Learning Resources оилавий бизнесидир. Унинг ўйинчоқларининг ярми Хитойдан импорт қилинади.

“Биз божларнинг 100 фоизини тўлаймиз, бунга ҳеч қандай шубҳа бўлмасин,” дейди бош ижрочи директор Рик Вольденберг.

Жей Фореманнинг айтишича, АҚШда ўйинчоқ учун сарфланган пулнинг катта қисми мамлакатдан чиқиб кетмайди.

30 долларлик ўйинчоқни ишлаб чиқариш, уни АҚШга етказиб бериш ва импорт божини тўлаш харажатлари 7,35 долларни ташкил этади. Бундан 22,65 доллар ёки умумий сумманинг 75,5 фоизи қолади.

Basic Fun вакили Фореман ушбу пул ҳеч қачон АҚШдан чиқиб кетмаслигини тушунтиради. Унинг Флоридада жойлашган компанияси Tonka юк машиналари ва Care Bears юмшоқ ўйинчоқларини ишлаб чиқаради.

“У менинг компаниям, [АҚШ] транспорт компанияси ва чакана сотувчида қолади,” дейди у.

Агар АҚШ ичида етказиб берувчи компания учун 2,65 доллар ажратилса, ўйинчоқ компанияси ва чакана сотувчи одатда қолган даромадни 50-50 нисбатда бўлишиб олишади. Бу уларнинг ҳар бирига 10 доллардан беради.

Фойда маржаси тижорий сир бўлгани ва шу сабабли одатда ошкор қилинмаса-да, саноат тадқиқотлари шуни кўрсатадики, ўйинчоқ компанияси ва чакана сотувчи одатда 25% гача, ёки 2,50 доллар фойда кўради.

Ўйинчоқни АҚШ пештахталарига етказиб бериш катта меҳнат ва узоқ йўлни талаб қилади.