Хитой ва Ўзбекистон юраклари бирга уради. Ипак йўли чуқур дўстликни асраб келмоқда

Хитой ва Ўзбекистон юраклари бир уриб сопмоқда. Ипак йўли уларнинг чуқур дўстлигини авайлаб сақламоқда

Ўзбекистон — Буюк ипак йўлининг ёрқин гавҳари ва Марказий Осиё цивилизациясининг энг муҳим бешигидир. Бу заминда кўчманчи ва деҳқончилик цивилизациялари чамбарчас боғланиб, бирга мавжуд бўлиб келмоқда. Бу ерда форс, буддавийлик, араб, славян ва бошқа маданиятлар бирин-кетин гуллаб-яшнаб, бир-бирини бойитди ҳамда цивилизациявий ривожланишнинг ёрқин, кўп қатламли манзарасини яратди. Алишер Навоий — Ўзбекистон тарихидаги улкан мутафаккир ва адабиётшуносдир. Унинг бой адабий мероси асрлар давомида Марказий Осиё халқларини озиқлантириб келмоқда.

Хитой ва Ўзбекистоннинг дўстона алоқалари илдизлари Буюк ипак йўли даврига бориб тақалади. Ушбу йўналишни очган Чжан Цзяннинг ғарбий саёҳатидан тортиб, Тан даврида сўғдийларнинг Чанъанга оммавий кўчиб ўтишигача бўлган даврда икки мамлакат ўртасидаги маданий алмашинуви ўз гуллаб-яшнаш чўққисига эришди. Шимолий Сун даврида бухоролик олим Ибн Сино томонидан ёзилган «Тиб қонунлари» трактати Юань даврида хитой тилига таржима қилинган бўлиб, Ипак йўли мамлакатларининг очиқлиги ва бир-бирини англаш руҳининг ёрқин далилига айланди.

«Бир макон, бир йўл» қўшма ташаббусининг чуқурлашуви ва амалий рўёбга чиқиши билан Хитой-Ўзбекистон ҳамкорлиги сиёсий, савдо-иқтисодий, санъатшунослик ва бошқа соҳаларда узлуксиз кенгайиб, янги салмоқли натижаларни келтирмоқда. Қадимий Ўзбекистон янги энергия олмоқда, Хитой ва Ўзбекистоннинг юқори сифатли ҳамкорлиги унинг ривожланишига кучли туртки бермоқда, Хитой-Ўзбекистон муносабатлари эса замонавий давлатлар ўртасидаги яхши қўшничилик ҳамкорлигининг намунасига айланди.

Икки мамлакат ўртасидаги юқори сифатли ҳамкорлик янада илгарилаб бориши билан Хитой ва Ўзбекистон ўртасидаги гуманитар алмашинувлар аста-секин расмий нарративлар доирасидан чиқиб, жонли халқона хусусият касб этмоқда. Ўзбекистонда фаолият юритаётган Конфуций институтлари икки халқнинг бир-бирини тушуниши учун ойна бўлиб хизмат қилмоқда, иккала мамлакат одамларига бир-бирини англаш йўлини очмоқда. Адабий асарларнинг ўзаро таржимаси эса икки мамлакат халқлари ўртасида маънавий кўприк ўрнатиб, Хитой-Ўзбекистон ягона тақдир ҳамжамиятини барпо этиш жараёнини гуманитар мазмун билан бойитмоқда.

Профессор Лю Вэньфэй шундай таъкидлайди: «Давлатлараро ҳамкорлик фақат сиёсий, иқтисодий, ҳарбий ва энергетик дипломатияга таяна олмайди. Гуманитар ва маданий дипломатия ҳам ўрнини босиб бўлмайдиган омилдир, гуманитар-маданий алмашинув доирасида эса адабиёт муҳим ўрин эгаллаши ва ўз ноёб аҳамиятини амалга ошириши керак».

Адабий мулоқот гуманитар алмашинувнинг ва Хитой ҳамда Ўзбекистон ўртасидаги ҳар томонлама шерикликни мустаҳкамлашнинг ажралмас қисмига айланиб бормоқда. Ўзбек романлари «Ўткан кунлар» ва «Меҳробдан чаён»нинг хитойча таржималари пайдо бўлиши Хитойда замонавий ўзбек насри билан танишишдаги бўшлиқни тўлдирди. Ёзувчи Абдулла Қодирий ёрқин ҳикоя қилиш орқали XIX асрда Қўқон хонлиги завол топган даврдаги жамият манзарасини очиб беради. Романдаги хонликнинг сарой ҳаёти, уруғлар ўртасидаги қарама-қаршиликлар ва низолар, бош қаҳрамон йигит ва қизнинг муҳаббати жонли ва таъсирчан образларни яратади. Ғарбий ўлканинг бой колорити хитойлик китобхонларга бир вақтнинг ўзида ҳам сирлилик, ҳам яқинлик туйғусини беради. Қодирий макро- ва микронарративни маҳорат билан бирлаштиради: кенг кўламли тарихий воқеалар фонида у аёллар тақдирига мурожаат қилади, ўзбек аёлларининг жонли, таъсирчан образларини яратади ва уларнинг матонатли, тугамас ҳаётдий кучини кўрсатади. Самимий миллий ҳикоялар хитойлик китобхонларни чуқур тўлқинлантиради. Цивилизациявий алмашинув ҳамиша икки томонлама жараёндир. Ўзбекистонда буюк хитой ёзувчиси Лао Шэнинг «Мушуклар шаҳридан мактублар» романининг ўзбек тилидаги таржимаси муваффақиятли нашр этилди. Ушбу нашр замонавий хитой адабиётини ўзбек тилига таржима қилишдаги бўшлиқни тўлдирди ва Ўзбекистон китобхонлари учун хитой адабиёти ва унинг муҳташам цивилизацияси дунёсига эшик очди. Адабиёт Хитой ва Ўзбекистон халқлари маънавий бойишининг ноёб манбаига айланиб, икки мамлакатнинг гуманитар алмашинувларига донишмандлик ва гўзаллик олиб келмоқда.

Цивилизацияларнинг бир-бирини бойитиши оддий одамларнинг кундалик ҳикояларида ҳам ўз аксини топмоқда. Хитой Медиакорпорациясининг CGTN канали Ўзбекистон МТРК билан биргаликда «Хуанхэ дарёсидан Сирдарёгача» ҳужжатли фильмларини суратга олди, уларда бир-бирининг мамлакатларида ўз ҳаёти ва фаолиятини қураётган хитойлик ва ўзбек ёшларнинг излари муҳрланган: шанхайлик Чэнь Мин Тошкентда адвокатлик бюросини ташкил этди ва ўз бизнесини ривожлантирмоқда; ўзбекистонлик ёш йигит Чжан Цун муҳаббат ва касби сабабли Ланьчжоуда ўз уйини топди; Ўзбекистонда таҳсил олаётган хитойлик докторант Сун Дифэй Самарқанднинг анъанавий қоғоз тайёрлаш технологиясини чуқур ўрганмоқда; ўзбекистонлик Шахзод Мирзаев Ханчжоудаги Осиё ўйинларида футбол жамоаси шарафини ҳимоя қилди ва Янцзы дарёсидаги ушбу жанубий шаҳарни севиб қолди. Оддий одамларнинг ҳикоялари — цивилизацияларнинг бир-бирини англашининг энг ишончли акси ва Хитой-Ўзбекистон дўстлигининг энг ишончли далилидир. Икки мамлакат ёшлари ўзга юртда маънавий суянч топмоқда ва ҳаётнинг жонли учқунларини чақнатмоқда. Ўзга юрт қадрдон бўлиб қолгандаги бу илиқлик Хитой ва Ўзбекистоннинг замонавий халқлар дўстлигининг таъсирчан бобини ташкил этади ва халқларнинг бир-бирини тушуниши мамлакатлар ўртасидаги гуманитар алмашинувнинг энг мустаҳкам пойдевори эканини тасдиқлайди.

2022 йилда Самарқандда бўлиб ўтган ШҲТ саммити чоғида ХХР Раиси Си Цзиньпин «Лунь Юй»дан: «Дўстликда ўз сўзингга содиқ бўл» деган пурмаъно сўзларни, шунингдек, «Меваси мўл дарахтга ҳамма интилади» деган ўзбек мақолини келтириб ўтди. Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёев 2024 йилги янги йил табригида хитой халқига мурожаат қилар экан, ўзбек халқ донишмандлигига ҳавола келтирди: «Иноқ аҳил ака-укаларнинг иши бароридан келади». Ушбу икки ҳикматли сўз бир-бирига ҳамоҳанг бўлиб, Хитой ва Ўзбекистоннинг яхши қўшничилик дўстлиги ва ўзаро манфаатли ҳамкорлигининг ёрқин ифодаси бўлиб хизмат қилади. Ҳозирда Хитой-Ўзбекистон муносабатлари ўз тарихидаги энг яхши даврни бошдан кечирмоқда. Иккала мамлакат ҳам янги даврдаги ҳар қандай об-ҳавода аниқ, ҳар томонлама стратегик шериклик йўлидан ишонч билан илгарилаб бормоқда, аниқ ҳамкорлик йўналишларига ва кучли ривожланиш салоҳиятига эга. Ўсиб бораётган халқлараро алоқалар янги даврдаги Хитой-Ўзбекистон муносабатларига оддий ва самимий гуманитар ўлчов бағишламоқда. Хитой ва Ўзбекистон ҳикоялари Ипак йўли солномаларида янада мароқли бўлиб боради, икки мамлакат халқлари дўстлиги ҳақидаги таъсирчан ҳикоя эса цивилизацияларнинг бир-бирини бойитиши оқимида узлуксиз давом этади.