Хавотирга тушган ҳиндистонликлар кекса ота-оналарига ғамхўрлик қилишда ёрдам бериши учун стартапларга мурожаат қилмоқда

Хавотирдаги ҳиндистонликлар қария ота-оналарига қарашда ёрдам сўраб стартапларга мурожаат қилмоқда

2050 йилга бориб, ҳар беш ҳиндистонликдан бири 60 ёшдан ошган бўлади

Джакартадаги реклама бўйича раҳбар Ариндам Бҳаттачаря 2024 йилда кутилмаган огоҳлантиришни олди.

Ҳиндистоннинг Калькутта шаҳрида яшайдиган ота-онаси унинг ҳузурига меҳмонга келганида, отасининг соғлиғи тўсатдан ёмонлашиб қолди. Бҳаттачаря тиббий ёрдам ташкиллаштиришга муваффақ бўлди, аммо улар уйга қайтадиган вақт келганида, у кўплаб ҳиндистонликларга яхши таниш бўлган савол қаршисида қолди: ўзингиз шахсан ўша ерда бўла олмасангиз, ота-онангизга қандай ғамхўрлик қиласиз?

Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг Аҳолишунослик жамғармаси (UNFPA) маълумотларига кўра, бутун дунё бўйлаб 60 ва ундан юқори ёшдаги одамлар сони 2020 ва 2050 йиллар оралиғида икки бараварга ортиб, 2,1 миллиардга етиши кутилмоқда. Ҳиндистон ҳам худди шу тенденцияга эргашмоқда — 2050 йилга бориб, ҳар беш ҳиндистонликдан бири 60 ёшдан ошади ва бу аҳолининг қарийб 21 фоизини ташкил қилади.

UNFPA қайд этишича, шу охирги бир неча ўн йилликкача Ҳиндистонда кексалар парвариши бўйича мунозаралар деярли бўлмаган, чунки оилалар бу масъулиятни ўз зиммасига олади деган қараш мавжуд эди.

Аждодий қўшма оилаларнинг парчаланиши каби омиллар сабабли бу масала янада мураккаблашди. Ёшлар уйни тарк этаётгани ва кексаларни қўллаб-қувватлаш учун ижтимоий инфратузилма чеклангани сабабли, мутахассисларнинг айтишича, бу борадаги узилиш фақат катталашиб бормоқда.

Баъзилар буни янги имконият деб билмоқда.

Ҳукуматнинг NITI Aayog таҳлил марказига кўра, Ҳиндистонда кексалар парвариши саноатининг қиймати тахминан 7 миллиард долларни (5,56 миллиард фунт стерлинг) ташкил этади ва у жадал кенгайиб, соғлиқни сақлаш компаниялари учун катта имкониятлар яратиши кутилмоқда.

Бир қатор стартаплар аллақачон бу соҳага кириб келмоқда. Улар кексалар яшайдиган мажмуалар, уйда парвариш қилиш ва технологияларга асосланган хизматлар каби йўналишларни нишонга олмоқда. Уларнинг мақсади кекса ёшдаги инсонларга мустақилроқ яшаш ва қаришга ёрдам бериш бўлса-да, уларнинг мижозлари аксар ҳолларда ўша инсонларнинг фарзандлари бўлади.

Бҳаттачарянинг айтишича, у ҳозирда ота-онасининг соғлиғини кузатиб бориш, парваришни мувофиқлаштириш ва шошилинч тиббий ёрдамни ташкил этишда иккита стартапга таянади.

"Бу хизматлар катта ёрдам бўлмоқда, лекин мен ҳали ҳам ҳамма нарсани [Джакартадан туриб] диққат билан назорат қиламан", деди у.

Ўсиш кузатилаётган соҳалардан бири — тартибга солинган кексалар турар жойлари бўлиб, бу асосан даромадларнинг ортиши ва оила тузилмаларининг ўзгариши билан боғлиқ. Аммо баъзи мутахассисларнинг айтишича, талаб таклифдан анча ўзиб кетган.

Manasum Senior Living, Primus Senior Living, Ananta Living ва Vedaanta Senior Living каби компаниялар махсус кексалар уй-жойлари ва парвариши лойиҳаларини ривожлантирмоқда, шу билан бирга анъанавий кўчмас мулк девелоперлари ҳам ортиб бораётган қизиқиш билдирмоқда.

Colliers International Group кўчмас мулкни бошқариш фирмасининг ҳисоб-китобларига кўра, Ҳиндистонда кексалар турар жойига бўлган жорий талаб тахминан 2-2,2 миллион хонадонни ташкил этади, мавжудлари эса бор-yoғи 25 000 атрофида.

Технология соҳасининг собиқ раҳбари Анантарам Вараюр Ҳиндистондаги кўплаб кексаларнинг АҚШдаги тенгдошларига қараганда кўпроқ чекланган ҳаёт кечиришаётганини кўргач, Manasum Senior Living компаниясига ҳамсоасиб бўлди.

2015 йилда у концепция билан таниш бўлган ёш ҳиндистонликларни жалб қилиш умидида АҚШда йирик ҳиндий жамоаси томонидан ташкил этилган тадбирда тарғибот стендини ўрнатганда, деярли ҳеч ким савол бериб келмади. Унинг ишонишича, бунга кекса оила аъзоларини Ҳиндистонда анъанавий равишда аталмиш "қариялар уйи"да қолдириш билан боғлиқ "номус" туйғуси сабаб бўлган.

Аммо вазият ўзгарди — унинг компаниясида асосан Бангалор ва Гоада 900 та фаолият юритаётган хонадон мавжуд бўлиб, 2030 йилга бориб уларнинг сонни, жумладан люкс лойиҳани ҳам қўшганда, 10 000 тага етказиш режалаштирилмоқда.

У фарзандлари чет элда яшайдиган кекса фуқаролардан, махсус эҳтиёжлари бўлган катта ёшдаги фарзандлари бор жуфтликлардан, кекса ёлғиз кишилардан ва ҳатто келажакни олдиндан режалаштираётган ёшроқ инсонлардан сўровлар олмоқда.

Шу билан бирга, кўплаб кексалар ҳали ҳам ўз оилавий уйлари ёки хонадонларида қолишни афзал кўришади ва ўша ерда ёрдамга муҳтож.

Илгари қаровчилар ва ҳамширалар оиладаги қаровчиларга қўшимча ёрдамчи сифатида кўрилар эди. Бугунги кунда улар аксар ҳолларда асосий қаровчига айланмоқда.

Бир вақтлар кичик агентликлар томонидан бошқарилган тарқоқ ва маҳаллий бозорда эндиликда пўлатдан пўлатгача уйда парвариш қилиш хизматларини таклиф этадиган ва кенгайиш учун технологиялардан фойдаланадиган компаниялар пайдо бўлмоқда. Улар орасида Emoha Elder Care Services, Care24 ва KITES Senior Care бор.

Аммо парвариш қилиш жуда нозик ва шахсий соҳа бўлгани учун муносиб ходимларни ишга олиш ва уларни ушлаб қолиш катта муаммо ҳисобланади.

"Ишчи кучини етарлича тайёрламаслик ортиб бораётган талаб фонида малакали мутахассисларнинг ўткир танқислигига олиб келади", деб огоҳлантиради CareEdge рейтинг фирмаси ҳисоботида.

Муаммо фақат малакада эмас. Қаровчилар, шунингдек, фирибгарлик, молиявий найранглар ва бошқа шаклдаги суиистеъмолчиликларга ожиз бўлган гуруҳни қўллаб-қувватлаш учун синчковлик билан текширилиши ва махсус тайёргарликдан ўтиши керак.

NITI Aayog буни тан олди ва Ҳиндистонда профессионал ва ҳаммани камраб олувчи қаровчилик экотизимини яратиш учун миллий қаровчилик сиёсати зарурлигини таъкидлади.

Тадбиркорлар, шунингдек, мижозларнинг ижтимоий ва эмоционал эҳтиёжларини қондиришга ҳаракат қилмоқдалар.

2022 йилда Tata Group собиқ раиси Ратан Татанинг Goodfellows стартапига киритган инвестицияси жамоатчиликнинг диққат-эътиборини тортиб олган эди. Компаниянинг шиори унинг мақсадини ифодалайди — "Набиралар қиладиган ҳамма нарса!"

Асосчи Шантану Наидунинг айтишича, мақсад оиланинг ўрнини босиш эмас, балки кекса мижозлар учун шўх ва ҳамдард ёш ҳамроҳларни тақдим этиш орқали бўшлиқни тўлдиришдир — хоҳ бирга сифатли вақт ўтказиш бўлсин, хоҳ шунчаки технологиялардан фойдаланишда ёрдам бериш бўлсин.

Наидунинг стартапи инсоний эмоционал интеллектга таянса, баъзи тадбиркорлар амалий муаммоларни ҳал қилиш учун сунъий интеллектга мурожаат қилмоқда.

Бангалорда Kubo Care ва NoBlink.ai каби компаниялар уйлардаги деворга ўрнатилган радар қурилмаларини СИ билан ишлайдиган кузатув хизматлари билан бирлаштириб, одамларнинг ҳаракатини кузатади ва агар улар ҳушидан кетса ёки йиқилса, шошилинч хизматларга хабар беради.

NoBlink.ai ҳаммуассиси Пражит Наирнинг айтишича, мақсад "арзон ва ҳамёнбоп нархда бўлиши учун кенг миқёсда ишлаб чиқишдир".

Унинг таъкидлашича, компания ҳозирда бу тизимларни кексалар турар жой лойиҳаларига бир қурилма учун 13 500 рупийдан ($141.74; £106.42), плюс ҳар бир хона учун ойлик кузатув тўлови 50 рупийдан бошлаб сотади — бу чет Eldaги баъзи ўхшаш маҳсулотлар нархининг ўндан бири демакдир.

Аммо кўплаб стартаплар нархларни паст ушлаб туришга ҳаракат қилаётганига қарамай, ҳамёнбоплик асосий муаммо бўлиб қолмоқда.

Ҳиндистон учун муаммо нафақат кексалар парвариши, балки ҳамёнбоп парваришдир

Вараюрнинг айтишича, кексалар турар жойи лойиҳасида бир хонали, меҳмонхонали ва ошхонали хонадонни сотиб олиш 6 миллион рупийга тушиши мумкин, бунга техник хизмат кўрсатиш ва овқатланиш учун қўшимча тўловлар киради. Нарх танланган қулайликларга қараб ўзгариши мумкин.

Талаб юқори, аммо бу аксарият кекса ҳиндистонликларнинг имкониятидан ташқарида.

NITI Aayog маълумотларига кўра, Ҳиндистондаги кекса аҳолининг 78 фоизи пенсияга эга эмас, бу эса ушбу хизматлардан фойдаланишни чеклаб қўйиши мумкин. Камида бир нафар кекса кишиси бўлган хонадонларнинг аҳоли жон бошига тўғри келадиган ўртача ойлик даромади тахминан 3 568 рупийни ташкил этади, кекса аъзоси бўлмаган хонадонларда эса бу кўрсаткич 4 098 рупийга тенг.

Шу сабабли, мутахассисларнинг айтишича, стартаплар ягона ечим бўла олмайди.

Япония аҳолининг қариши муаммоларини узоқ муддатли парвариш суғуртаси, давлат ҳамширалик муассасалари, ижтимоий алмашинув дастурлари ва жамоага асосланган қўллаб-қувватлаш тизимлари комбинацияси орқали ҳал қилди. Ҳиндистоннинг қўшниси Хитой эса ишчи кучи камайиб бораётган бир пайтда, аҳолининг қариши билан курашиш учун йиллар давомида ёшларни оила қуришга ва туғилишни оширишга ундайдиган чораларни жорий этди.

Шу йил бошида Керала кекса фуқаролар учун ҳамёнбоп парвариш, ҳуқуқий ёрдам, рақамли камраб олиш ва хавфсиз жамоат жойларига бўлган ҳуқуқларга қаратилган муҳим қонунни қабул қилган биринчи Ҳиндистон штати бўлди.

Соҳа мутахассисларининг айтишича, Ҳиндистон демографик чорраҳага етгунча ҳали вақт бор. Аммо миллионлаб қўшимча кекса фуқароларга ғамхўрлик қилиш мустаҳкам қўллаб-қувватлаш тизимларини талаб қилади. Кекса фуқароларга хизмат кўрсатувчи бизнеснинг мустаҳкам экотизими бу узилишни бартараф этишга ёрдам бериши мумкин.