Харидлар онлайнга ўтмоқда. Нима учун Ўзбекистон компаниялари электрон тендерларга ўтишмоқда

Харидлар онлайнга ўтмоқда. Нима учун Ўзбекистон компаниялари электрон тендерларни танламоқда

Бундан бир неча йил аввал хусусий компаниялардаги харидлар кўпинча ўрганиб қолинган схема бўйича амалга оширилар эди: менежер етказиб берувчиларни қидирар, почта ва мессенжерлар орқали тижорат таклифларини сўрар, нархларни жадвалга киритар ва уни тасдиқлаш учун раҳбариятга тақдим этарди. Бугунги кунда тобора кўпроқ компаниялар ушбу жараённи электрон форматга ўтказмоқда, бунда буюртманомалар, етказиб берувчиларнинг таклифлари ва танлов натижалари ягона майдончада тўпланади.

Қўл меҳнатидан электрон харидларга ўтиш бизнеснинг етказиб берувчиларни қидиришга бўлган ёндашувини ҳам аста-секин ўзгартирмоқда. Компаниялар учун нафақат вақт ва харажатларни қисқартириш, балки жараённи барча иштирокчилар учун янада шаффоф ва тушунарли қилиш ҳам муҳимдир.

Электрон формат давлат харидлари учун аллақачон одатий ҳолга айланиб улгурди. Энди уни хусусий сектор — саноат ва қурилиш корхоналаридан тортиб савдо компанияларигача фаолроқ ўзлаштирмоқда. Нима учун бизнес электрон тендерларга ўтаётгани ва харидларда нималар ўзгараётганини таҳлил қиламиз.

Нима учун эски ёндашув ишламай қолмоқда?

Ҳатто йирик компанияларда ҳам харидлар кўпинча алоҳида ходимларга боғлиқ бўлиб қолмоқда. Буюртманомалар Telegram орқали келади, тижорат таклифлари почтада қолиб кетади, нархлар қўлда солиштирилади, музокаралар ва келишувлар тарихи эса бошқа ходимлар учун очиқ бўлмаслиги мумкин. Натижада, раҳбарга етказиб берувчини танлашнинг бутун жараёнини қайта тиклаш ва таклиф қилинган нарх бозорга қанчалик мос келишини тушуниш қийин бўлади.

Алоҳида муаммо — манфаатлар тўқнашуви ва суиистеъмолчиликлар хавфидир. Агар етказиб берувчилар доираси чекланган бўлса, танлов мезонлари эса олдиндан белгилаб қўйилмаган бўлса, компанияга қарорларнинг асосланганлигини назорат қилиш ва эҳтимолий қоидабузарликларни аниқлаш қийинроқ бўлади.

Электрон харид буюртмачига нима беради?

E-procurement ёки харидларни электрон бошқариш жараённинг асосий босқичларини ягона рақамли тизимга ўтказади. Бу компанияга қуйидаги имкониятларни беради:

Харидларни рақамлаштиришдан олинадиган потенциал иқтисодий самарани халқаро ташкилотлар ҳам қайд этмоқда. Европа комиссияси ўзининг 2012 йилдаги стратегиясида электрон харидларга ўтган буюртмачилар учун 5–20% атрофида тежамкорлик баҳосини келтирган эди. Бунда натижа муайян тизимга ва уни қўллаш шартларига боғлиқ бўлади.

Жаҳон банки ҳам 2026 йилдаги нашрида харид харажатларининг 5–20% миқдорида тежалиши оралиғини келтиради. Масалан, Танзанияда давлат харидларини рақамлаштириш икки йил ичида босма ва транспорт харажатларидан 12,5 миллион доллар тежаш имконини берди.

Ушбу кўрсаткичлар биринчи навбатда давлат тизимларига тегишли бўлиб, худди шундай тежамкорлик исталган хусусий компанияда автоматик равишда пайдо бўлишини англатмайди. Натижа харидлар ҳажмига, етказиб берувчилар сонига, жараённинг ўзи қандай ташкил этилганига ва компания электрон тизим имкониятларидан қанчалик тўлиқ фойдаланишига боғлиқ.

Бу етказиб берувчилар учун нимани ўзгартиради?

Етказиб берувчилар учун бизнеснинг онлайнга ўтиши — бу янги бозор демакдир. Илгари йирик буюртмачига фақат шахсий алоқалар орқали чиқиш мумкин эди. Эндиликда талаблар очиқ эълон қилинади ва энг яхши шартларни таклиф қилган иштирокчи ғолиб чиқади.

Асосан давлат харидлари билан ишлашга ўрганган компаниялар учун бу мижозлар доирасини кенгайтириш имкониятини беради. Хусусий секторга доимий равишда материаллар, ускуналар, қурилиш ишлари, логистика, IT ва профессионал хизматлар керак бўлади — ва ушбу харидлар шартномаларнинг қўшимча манбаига айланади.

Бу ТендерГПТ'да қандай ишлайди?

Ўзбекистонда корпоратив электрон харидлар бозорида фаолият юритаётган сервислардан бири — TenderGPT.uz. Компания маълумотларига кўра, лойиҳа устида харидлар, жумладан, давлат харидлари соҳасида ўн йилдан ортиқ тажрибага эга мутахассислар ишламоқда. Жамоа ушбу тажрибадан корпоратив тендерларни ташкил этиш, етказиб берувчиларни қидириш ва харид жараёнларини автоматлаштиришда фойдаланади.

TenderGPT.uz маълумотларига кўра, майдонча орқали умумий қиймати қарийб 20 миллион долларлик 100 га яқин савдолар ўтказилган.

Буюртмачи харид лотини жойлаштиради ва тендер ўтказиш шартларини белгилайди. Етказиб берувчилар тизим орқали таклифларни тақдим этадилар, шундан сўнг буюртмачи шартларни солиштириши ва харид натижаларини ягона рақамли маконда расмийлаштириши мумкин.

Майдончадан компаниянинг вазифалари ва талабларига қараб турли форматларда фойдаланиш мумкин. Улар орасида:

Етказиб берувчилар учун майдонча корпоратив буюртмаларни қидириш ва товарлар, ишлар ҳамда хизматларга таклифлар тақдим этишнинг қўшимча канали бўлиб хизмат қилади. Иштирок этиш гаров пулисиз амалга оширилиши мумкин.

Шу билан бирга, битта компания тизимдан иккала ролда ҳам фойдаланиши мумкин — бошқаларнинг харидларида етказиб берувчи сифатида иштирок этиши ва айни пайтда, масалан, пудратчиларни қидириш ёки зарур хизматларни харид қилиш учун ўз тендерларини ўтказиши мумкин.

Кейинчи?

TenderGPT жамоаси буюртмачилар ва етказиб берувчилар учун сунъий интеллект (СИ) ечимини ҳам ишлаб чиқмоқда. У кундалик вазифаларнинг бир қисмини — харид ҳужжатларини қайта ишлаш, битимларга тайёргарлик кўриш ва мос таклифларни қидиришни автоматлаштириши керак. Ечимнинг чиқарилиши 2027 йилга режалаштирилган.

Ўзбекистонда корпоратив электрон харидлар бозори ҳозирча шаклланиш босқичида. У ривожланиб бориши билан компаниялар кўпроқ харид жараёнларини рақамли форматга ўтказиш, потенциал етказиб берувчилар доирасини кенгайтириш ва тўпланган маълумотлардан харажатларни назорат қилиш ҳамда режалаштириш учун фойдаланиш имкониятига эга бўладилар.

TenderGPT харидларни рақамли форматга ўтказишни режалаштираётган компанияларни ва янги буюртмалардан манфаатдор бўлган етказиб берувчиларни ҳамкорликка таклиф этади. Ишни муайян вазифадан бошлаш мумкин — биринчи лотни жойлаштириш, мос тендерни топиш ёки корпоратив харидлар тизимини жорий этишни муҳокама қилиш.

Платформа ва жорий харидлар ҳақида батафсил маълумотни TenderGPT.uz сайтидан олиш мумкин. Уланиш, жорий этиш ва ҳамкорлик масалалари бўйича — +998 90 988 50 04 телефони орқали.