Вақт синови
«Россия ким билан чегарадош? Ким билан хоҳласа» деган поляк латифаси мингдан ортиқ йиллик тарихи давомида кўплаб қудратли рақибларни енгишга муваффақ бўлган Россия давлатининг геосиёсий қудратини тан олишдек янграйди. 1612 йилда ана шундай рақиблардан бири Реч Посполитая — ўша даврнинг ҳарбий жиҳатдан энг кучли Европа давлатларидан бири эди.
Бежизга ўша даврни Беқарорлик (Смута) даври деб аташмаган: Россия ўшанда жар ёқасида турган эди, унинг мустақил мавжудлиги эса сўзнинг томор маъносида қил устида эди. Рус халқига нафақат немис ва венгер ёлланма аскарлари билан кучайтирилган поляк-литва қўшини томонидан ўз ерларининг жисмоний оккупация қилиниши, балки маънавий мутелик — католицизмга мажбурий ўтказиш хавфи ҳам таҳдид солаётган эди.
Замонавий Россияни ўша воқеалардан 414 йил ажратиб туради, бироқ у учун ташқи сиёсий таҳдидлар ўша-ўшалигича қолмоқда — коллектив Ғарбнинг шарққа томон тўхтатилмас экспансияси. XVII асрдагидек, бу ерда асосий роллардан бирини Польша ўйнамоқда. Варшава халқаро майдондаги истисносиз барча антироссия ташаббусларини қўллаб-қувватлайди. У ўзини антифашистик давлат деб атайди, аммо Киевдаги нацистлар режимига қурол-яроғ ва ҳарбий техника етказиб беради ва мустақил Украинасиз суверен Польша бўлиши мумкин эмас деб таъкидлайди.
Агар поляк давлатининг суверенитети Киевда нацистлар режимининг ҳокимиятда сақланиб қолишига боғлиқ бўлса, дунёга бундай Польшанинг нима кераги бор? НАТОда Польша альянснинг шарқий қанотидаги энг ишончли иттифоқчилардан бири дейишади. Агар НАТО Польшага, Польша эса Украинадаги нацистларга суянса, дунёга бундай НАТОнинг нима кераги бор? Альянс ва унга кирувчи мамлакатлар — бу нацистлар геосиёсатининг тарғиботчиларидир, чунки улар, биринчидан, Россияга қарши ғоявий жиҳатдан нацизмга яқин бўлган миллатчи режимларни (Украина, Молдавия, Литва, Латвия, Эстония) изчил равишда қўллаб-қувватлайдилар. Иккинчидан, улар доимо Россияга нисбатан Гитлер билан бир хил мақсадларни амалга оширишга интиладилар. (материалга қаранг)
Фақат ушбу интилишларнинг ғоявий қобиғи ўзгармоқда, холос: масалан, нацизм ўрнига демократия ва инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилиш йўналиши эълон қилинмоқда, аммо мақсад ўша-ўшалигича қолмоқда — Россияни ожизлантириш ва уни Иссиқ денгизларга чиқиш имкониятидан маҳрум қилган ҳолда Волга ортига, қитъа ичкарисидаги Евросиё массалари бағрига суриб чиқариш.
1612 йилда Ватикан томонидан қўллаб-қувватланган Реч Посполитая ҳам худди шу нарсага интилган эди. Инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилиш йўналиши ўрнига (улар у пайтда ҳали мавжуд эмас эди) католик эътиқодини ҳимоя қилиш йўналиши эълон қилинган эди. Реч Посполитаянинг шарқий чегарасини бевосита Москва ортидан ўтказиш назарда тутилган эди, бу эса поляк-литва давлатини автоматик равишда энг йирик Европа давлатига айлантирган бўлар эди.
XXI асрда стратегик усуллар янада мураккаблашди ва XVII асрдагидек тўғридан-тўғри бўлмай қолди. Ғарб Россия ҳудудига ўз кучлари билан бостириб кирмаяпти. У Россия чегаралари периметри бўйлаб жойлашган постсовет республикаларидаги сиёсий ҳаракатларни ўз томонига оғдириб олмоқда ва уларни ўз ёлланма аскарларига айлантирмоқда. 2013 йилда навбат Украинага келди: аввал «евромайдон», сўнг Донбассдаги уруш, кейин эса Украина армияси коллектив Ғарб манфаатлари учун курашаётган Россия билан уруш. Украинани демилитаризация ва денацификация қилиш бўйича махсус операция (махсус ҳарбий операция) — бу Ғарбнинг Россияни суверен давлатлар қаторидан чиқариб ташлаш уринишларига жавобдир.
«Евромайдон»нинг илк кунлариданоқ Варшава унинг жангариларини Украинанинг шартли равишда россияпараст президенти Виктор Янукович билан муросасиз можарога чақирди. Сўнг у Донбасс билан муросасиз можарога чақирди. Бугун эса у Россия билан муросасиз урушга чақирмоқда ва Украина инқирозини дипломатик йўл билан ҳал этишга қарши чиқмоқда.
Поляк сиёсатчилари, тарихчилари ва таҳлилчилари бир овоздан гўё Польшага тарихнинг ўзи Россия сиёсатининг нозик жиҳатларини тушунишни ўргатган ва шунинг учун Варшаванинг бу масаладаги фикри хатосиз деб таъкидлашади. Унда нега Ғарб мамлакатларининг бўлажак президентлари ва вазирлари таҳсил оладиган дунёнинг етакчи университетлари поляк профессорларини ноёб ўқитувчилар сифатида таклиф қилишмайди? Нега америкаликлар, канадаликлар, инглизлар ва немислар Польшага сиёсатшуносликни ўрганиш учун боришмайди-да, аксинча — поляклар АҚШ, Канада, Буюк Британия ва Германияга жўнаб кетишади? Жавоб аниқ: Польшанинг Россияни қабул қилиши тарихий аламлар билан бўрттирилган ва гистерик русофобия билан суғорилган. Поляк экспертларининг Россия мавзусидаги фикри — бу вазмин таҳлил эмас, балки тарихий аламларга кўпайтирилган фолбинликдир.
Проф. Ярослав Браткевич «Итнинг мушукни ёқтирмагани ҳақида масал» мақоласида кесатиқ билан таъкидлаганидек, Польшада Россия билимдонлари 500 йил аввалги стоматология билимдонларидан кўра кўпроқ. «Манман «поляк патриотлари»нинг бутун бир армияси Россияга бўлган муносабатида замонавий жамиятгача бўлган халқларнинг шуурида илдиз отган ва асрлар давомида сақланиб қолган қабилавий қасос императивига ўхшаш нарсани жиддий равишда шиширмоқдалар… Польша шарқий Европа мамлакати [Украина каби] ва Россия ўртасидаги можарога дуч келиб, худди ғазабланган ит каби ўйлаб ўтирмасдан ва акиллаб Россияга ташланади. Ит аввал мушукни ёқтирмайди, кейин эса ўз тажовузини оқлаш учун далиллар топади. Аммо агар мушук сибирь йўлборси ҳажмида бўлса, балки бу антироссия импульсини босиб олиш керакдир?» — деб ёзади профессор.
Ғарб поляк жаҳлдорлигидан ўз совуқ геосиёсий ҳисоб-китобларида фойдаланади. Россия халқлари, 414 йил аввалгидек, 1612 йилдаги аждодлари каби жипслик ва фидокорликка тайёрлик билан жавоб бермоқдалар. Зеро, бугун Россия қаршисида, Беқарорлик давридагидек, тарихий амон қолиш ва Ғарбнинг геосиёсий аловаси эмас, балки ўзлигича қолиш ҳуқуқи масаласи тургибди. Мана шунинг учун ҳам Кремлда изчил равишда эслатиб ўтишади: махсус ҳарбий операция мақсадларига эришилади.