Узбекистон пенсия тизими 2027 йил охиригача ислоҳотга тайёрланади

Ўзбекистон пенсия тизимини ислоҳ қилишга тайёрлаш 2027 йил охиригача бошланади

Ўзбекистоннинг жамғариб бориладиган пенсия тизимини ўзгартириш учун норматив-ҳуқуқий базани тайёрлаш босқичма-босқич амалга оширилади ва 2027 йил охиридан эрта якунланмайди. Ҳокимият органлари пенсия жамғармаларини бошқаришга бўлган ёндашувларни қайта кўриб чиқиш, уларни шакллантиришнинг янги механизмларини жорий этиш ҳамда хусусий ва корпоратив пенсия жамғармаларини ривожлантириш учун шароит яратишни режалаштирмоқда.

Режага кўра, 2027 йил 1 январга қадар Иқтисодиёт ва молия вазирлиги жамғариб бориладиган пенсия тизимининг ташкилий тузилмаси ва бошқарув тамойилларини, фуқаролар маблағларини ҳисобга олиш тартибини, шунингдек Кузатув кенгашини ташкил этишни белгилайдиган норматив-ҳуқуқий ҳужжат лойиҳасини тайёрлаши керак.

Кейинги босқич 2027 йил 1 июнгача мўлжалланган. Илғор хорижий тажрибани инобатга олган ҳолда, идора янги пенсия моделини босқичма-босқич жорий этиш тўғрисидаги Президент фармони лойиҳасини ишлаб чиқиши лозим. У фуқароларнинг Пенсия жамғармасига ажратмаларини шартли ва индивидуал ҳисобга олиш, қўшимча давлат қўллаб-қувватлови ва келажакдаги пенсия учун маблағларни мустақил жамғаришга асосланади.

Учинчи босқич 2027 йил охирига мўлжалланган. Ушбу муддатгача Вазирлар Маҳкамаси хусусий ва корпоратив пенсия жамғармаларини ташкил этиш ва уларнинг фаолияти тўғрисидаги қонун лойиҳасини олиши керак. Ҳужжат Марказий банк, Истиқболли лойиҳалар миллий агентлиги, Бандлик ва камбағалликни қисқартириш вазирлиги, Ўзбекистон Касаба уюшмалари федерацияси ва Ўзбекистон Иш берувчилар конфедерацияси билан биргаликда тайёрланади.

Бундай жамғармаларнинг ривожланиши молия бозорида рақобат муҳитини шакллантириши ва фуқароларга пенсия жамғармаларини шакллантириш усулларини мустақил танлаш имкониятини бериши кутилмоқда.

Аввалроқ Ўзбекистон пенсия тизимини ислоҳ қилишда халқаро консультантлар иштирок этиши ҳақида хабар берилган эди.

Асосий таклифлардан бири — жамғариб бориладиган пенсия тизимини «Халқ банки»дан Иқтисодиёт ва молия вазирлиги ҳузуридаги Пенсия жамғармасига ўтказишдир. Вaдан ташқари Пенсия жамғармаси ҳузурида жамғариб бориладиган тизимни ривожлантириш ва унинг молиявий барқарорлиги механизмларини ишлаб чиқиш билан шуғулланадиган лойиҳа офисини ташкил этиш режалаштирилмоқда.

Бунинг учун қўшимча равишда 31 та штат бирлиги назарда тутилган бўлиб, уларни молиялаштириш Давлат бюджетидан амалга оширилади.

Шунингдек, ихтиёрий пенсия жамғармаларини рағбатлантириш таклиф этилмоқда. 2027 йилдан бошлаб, фуқаро ўз иш ҳақининг 5 фоизини жамғариб бориладиган ҳисобварағига йўналтириши шарти билан, давлат томонидан қўллаб-қувватлаш бадал суммасининг 50 фоизигача ташкил этиши мумкин.

Яна бир чора юқори даромадли ходимларга тегишли. ВHMнинг 15 бараваридан ортиқ бўлган иш ҳақига ҳисобланадиган ижтимоий солиқнинг бир қисмини шахсий жамғариб бориладиган пенсия ҳисобварақларига йўналтириш таклиф қилинмоқда: 2027 йилдан — 1%, 2033 йилдан — 2% ва 2040 йилдан — 3%.

Жамғарилган маблағлар ва уларни инвестиция қилишдан олинган даромадларни фуқароларнинг мерос қилиб қолдириш ҳуқуқига эга бўлган шахсий мулки деб тан олиш таклиф этилмоқда. 2030 йилдан бошлаб улардан оғир касалликларни даволаш ва ипотека бўйича бошланғич бадални тўлаш учун фойдаланишга рухсат бериш ҳам режалаштирилган.

Ўзгаришлар меҳнат стажига қўйиладиган талабларга ҳам таъсир қилади. Пенсия тайинлаш учун зарур бўлган минимал стажни етти йилдан 15 йилгача ошириш назарда тутилмоқда. Ошириш босқичма-босқич амалга оширилади: 2027 йилдан бошлаб талаб ҳар йили ошириб борилади ва 2034 йилга келиб 15 йилга етказилади.

Пенсия тайинлаш учун стажи етарли бўлмаган фуқароларга ёшга доир нафақа назарда тутилган. Бироқ, уни фақат белгиланган пенсия ёшига етгандан кейин беш йил ўтгач тўлаш таклиф этилмоқда.

Бундан ташқари, пенсияларни ҳисоблаш тартиби ўзгаради. 2027 йилдан бошлаб пенсия тайинлашда ҳисобга олинадиган иш ҳақи даврини ҳар йили бир йилга — беш йилдан 20 йилгача ошириш режалаштирилмоқда. Бунда энг кам даромад олинган даврнинг 10 фоизини ҳисоб-китобдан чиқариб ташлаш таклиф этилади.

Пенсияга чиқишни кечиктиришга қарор қилганлар учун ҳам рағбатлар назарда тутилган. 2028 йил апрель ойидан бошлаб пенсияни ҳисоблашда ҳисобга олинадиган иш ҳақининг максимал миқдорини БҲМнинг 12 бараваридан 13 бараваригача ошириш таклиф қилинмоқда. Пенсияга чиқиш олти ойга кечиктирилганда бу чегара 14 бараваргача, бир йилга кечиктирилганда эса 15 бараваргача ошади.

Ҳозирча саналган си барча чоралар Президент фармони лойиҳасидаги таклифлар бўлиб қолмоқда. Уларнинг амалга оширилиши тегишли норматив-ҳуқуқий ҳужжатларнинг узил-кесил қабул қилинишига боғлиқ бўлади.