Умумий маҳсулот хавфсизлиги тўғрисидаги қонун Сенат томонидан қабул қилинди. Талаблар хорижий бозорларга ҳам тегишли бўлади.
Ўзбекистонлик сенаторлар маҳсулотнинг бутун ҳаёт айланиши давомида хавфни баҳолашни талаб қиладиган "Умумий маҳсулот хавфсизлиги тўғрисида"ги қонунни маъқулладилар. Унда озиқ-овқат бўлмаган маҳсулотлар учун ягона қоидалар ва ишлаб чиқарувчилар, импорт қилувчилар ва сотувчилар, жумладан, хорижий бозорлар учун жавобгарликлар жорий этилади.
7-август куни Олий Мажлис Сенати озиқ-овқат бо'лмаган маҳсулотлар учун ягона хавфсизлик стандартларини жорий этувчи ва сифатни назорат қилишнинг мавжуд ёндашувини о'згартирувчи "Умумий маҳсулот хавфсизлиги то'г'рисида"ги қонунни ма'қуллади.
Янги қонунга ко'ра, ишлаб чиқарувчилар ва импорт қилувчилар маҳсулотларни бозорга чиқаришдан олдин хавфларни баҳолашлари ва хавф аниқланган тақдирда уларни қайтариб олишлари шарт бо'лади.
Сенатнинг Қишлоқ хо'жалиги, сув хо'жалиги ва экология қо'митаси раиси Анвар То'йчиев О'збекистоннинг ташқи савдосида сотиладиган 13 000 дан ортиқ товар маҳсулотларидан 7000 дан ортиг'и учун умумий хавфсизлик талаблари ҳали белгиланмаганлигини та'кидлади. Бу ишлаб чиқарувчилар ва импорт қилувчиларнинг мажбуриятлари ва мас'улиятлари борасида аниқлик ё'қлигига олиб келди.
Қонун Техник жиҳатдан тартибга солиш агентлиги томонидан 2025-йил 18-апрелдаги Президент фармонига мувофиқ ишлаб чиқилган бо'либ, ишлаб чиқариш, экспорт ва тадбиркорликни раг'батлантириш, шунингдек, савдо ва саноат сиёсати самарадорлигини оширишга қаратилган. Асосий мақсадлардан бири О'збекистоннинг техник тартибга солиш тизимини Жаҳон савдо ташкилоти талабларига мослаштиришдир.
Анвар То'йчиев амалдаги назорат тизими асосан бозорга чиқишдан олдинги босқичга, жумладан, мажбурий сертификатлаш ва техник регламентларга мувофиқлигини баҳолашга қаратилганлигини та'кидлади. Бироқ, бу ёндашув маҳсулот муомалага киргандан кейин хавфларни о'з вақтида аниқлаш ва камайтиришга имкон бермайди.
"Жаҳон амалиёти шуни ко'рсатадики, маҳсулот хавфсизлигини та'минлаш энди бозорга киришдан олдинги сертификатлаш жараёнлари билан чекланмайди", деди сенатор.
Янги модел маҳсулотнинг бутун ҳаёт айланиши давомида хавфни баҳолашни назарда тутади: лойиҳалаш ва ишлаб чиқаришдан тортиб импорт, сақлаш, ташиш, сотиш ва исте'молчилар фойдаланишигача. Шунингдек, у маҳсулотни кузатиш, хавфли маҳсулотларни тезда чақириб олиш ва исте'молчиларга хабар беришни о'з ичига олади.
Қонун барча ноозиқ-овқат маҳсулотлари учун умумий хавфсизлик талабларини белгилайди. Ҳаёт ва сог'лиқ учун юқори хавф туг'дирадиган маҳсулотлар учун техник регламентларда қо'шимча махсус талаблар белгиланади.
Янги тизимга о'тиш муносабати билан амалдаги "Техник жиҳатдан тартибга солиш то'г'рисида"ги қонун (ЗРУ-819) энди кучга кирмайди деб ҳисобланади.
Қонунда ишлаб чиқарувчи, импорт қилувчи, дистрибютор ва ваколатли вакилни о'з ичига олган иқтисодий операторлар тушунчаси киритилади. Уларнинг барчаси, маҳсулот қандай сотилишидан қат'и назар, шу жумладан онлайн савдо ҳам хавфсизлиги учун жавобгар бо'лади.
Маҳсулотни ишга туширишдан олдин ишлаб чиқарувчи учун алоҳида мажбуриятлар то'плами белгиланган:
* хавфни баҳолашни о'тказиш;
* маҳсулотнинг белгиланган талабларга мувофиқлигини та'минлаш;
* техник ҳужжатларни тайёрлаш;
* ёрлиқларни ёпиштириш;
* ҳужжатларни 10 йил давомида сақлаш.
Анвар То'йчиев буни аввалги тизимда бо'лмаган янги ҳуқуқий механизм деб атади.
"Асосий мақсад тадбиркорларни жазолаш эмас, балки хавфли маҳсулотларни эрта аниқлаш, хавф даражасини баҳолаш, исте'молчиларни тезда огоҳлантириш ва хавфли маҳсулотларни муомаладан олиб ташлашдир", деб та'кидлади у хавфга асосланган кузатув тизимига ишора қилиб.
Жиддий хавф туг'дирадиган маҳсулотлар учун тезкор ахборот алмашиш тизими - Европа Хавфсизлик Дарвозасининг миллий аналоги - таклиф қилинмоқда. Бу хавфли маҳсулотлар ҳақидаги ма'лумотларни тезкор тарқатиш ва уларни бутун мамлакат бо'йлаб муомаладан олиб ташлаш имконини бериши керак.
Йиг'илишда алоҳида муҳокама электрон тижоратга баг'ишланди.
Сенатор Малика Қодирхонова О'збекистон фуқаролари томонидан АлиЕхпресс, Амазон, Алибаба ва Тему каби хорижий бозорлар орқали сотиб олинган маҳсулотларнинг хавфсизлиги ва бундай ҳолларда бозор назоратини қо'ллаш масаласини ко'тарди.
Техник тартибга солиш агентлиги директорининг биринчи о'ринбосари Лазизбек Саидорипов электрон тижорат қоидалари, хусусан, қонуннинг 18 ва 19-моддаларида белгиланганлигини та'кидлади.
Электрон платформалар тақиқланган ёки чекланган маҳсулотларни олиб ташлаш, ваколатли давлат органларига ма'лумот узатиш, мижозларнинг шикоятларини ко'риб чиқиш ва улар сотадиган маҳсулотлар ҳақидаги ма'лумотлар ва шарҳларни сақлаши шарт бо'лади. Шунингдек, улар хавфли маҳсулотлар аниқланган тақдирда бозор назорати органлари билан ҳамкорлик қилишлари шарт бо'лади.
"Хорижий электрон платформа О'збекистонда юридик шахсга эга бо'лмаса ҳам, у исте'молчиларимизга маҳсулотларни сотишда бир хил ҳуқуқ ва мажбуриятларга эга бо'лади", деб тушунтирди агентлик вакили.
Унинг қо'шимча қилишича, қонунлар кучга киргандан со'нг, бундай платформалар синов харидларини о'з ичига олган бозор назорати чораларига дучор бо'лади. Мақсад ан'анавий ва электрон тижоратда исте'молчиларни ҳимоя қилиш учун ягона қоидаларни белгилашдир.
Агентлик вакили ундан олдин ко'риб чиққан Умумий маҳсулот хавфсизлиги то'г'рисидаги қонун ва Бозор назорати то'г'рисидаги қонунлар бир-бири билан бевосита бог'лиқ ва бир-бирини то'лдиради, деб та'кидлади. Иқтисодий оператор тушунчаси ан'анавий савдо ва электрон тижорат платформаларига ҳам тегишли бо'лиши керак.