"Улкан сакраш": НАСА коинот сирларини ўрганиш учун кучли янги космик телескопни ишга туширди
АҚШ космик агентлигининг телескопи коинотнинг янги харитасини яратиш ва қоронғу энергия ва қоронғу материя ҳақида кўпроқ маълумот олиш учун кўп йиллик миссияни бошламоқда.
НАСА коинот сирларини о'рганиш учун "улкан сакраш" деб номланган кучли янги космик телескопни ишга туширди. Кейинги авлод телескопи Флорида штатидаги учириш майдончасидан ко'тарилди ва унга қоронг'у энергия, қора туйнуклар ва бошқа космик жумбоқларни о'рганиш вазифаси юклатилди.
Наса ма'лумотларига ко'ра, Ненси Грейс Рим телескопи деб номланган ушбу телескоп космоснинг кенг панорамик манзараларини суратга олиш учун мо'лжалланган бо'либ, ко'риш майдони Ҳуббле ва Жамес Вебб космик телескопларидан 100 баравар кенгроқдир.
Миссия Ердан тахминан бир миллион мил узоқликдаги кузатув нуқтасига 100 кунлик саёҳат билан бошланади. У ердан телескоп бизнинг қуёш тизимимиздан ташқарида жойлашган сайёралар бо'лган экзопланетларни харитага тушира бошлайди.
НАСА ма'мури Никки Фокс шундай деди: "Роман бизнинг коинотга қарашимизни о'згартиради". У қо'шимча қилди: "У о'н минглаб, эҳтимол ҳатто 100 000 та янги экзопланетларни кашф этади".
АҚШ президенти Доналд Трамп якшанба куни эрталаб НАСА матбуот анжуманига телефон орқали қо'шилиб, лойиҳада иштирок этган олимларни мақтади. "Сиз космосдаги энг иссиқсиз ва бизда дунёнинг энг иссиқ мамлакати бор. Шундай экан, келинг, ҳаммасини давом эттирайлик. Сиз унинг катта қисмисиз", деди Трамп.
Муваффақиятли учирилиш якшанба куни эрталаб маҳаллий вақт билан Флорида штатидаги Кеннеди космик марказидан амалга оширилди. НАСАнинг Рим телескопи лойиҳа менежери Жеки Таунсенд учирилгандан кейинги матбуот анжуманида о'з иштиёқини билдириб, "Қандай ажойиб тонг оттирувчи учирилиш. Саёҳат ажойиб эди. Бу бизни керакли жойга олиб келди", деди.
Учирилгандан тахминан 30 дақиқа о'тгач, Роман о'зининг СпасеХ ракетасидан ажралиб чиқди ва энди тахминан миллион мил узоқликдаги орбита нуқтасига ё'л олди.
Астроном Женифер Миллард телескоп Ердан Ойдан то'рт баравар узоқроқда бо'лишини, бу минтақада у "иссиқлик нури" деб атайдиган нарсани аниқлаш учун мо'лжалланган ко'плаб инфрақизил космик камералар ишлайдиганини тушунтирди. У ББСга бу масофа Ой ва Ердан келадиган инфрақизил нурларнинг камераларга халақит беришининг олдини олиш учун жуда муҳимлигини айтди.
НАСАнинг 2021-йилда ишга туширилган Жамес Вебб космик телескопи ҳам Қуёш атрофида Ердан тахминан бир миллион миля масофада айланади, аммо унинг ко'риш майдони унчалик кенг эмас. НАСА томонидан 1990-йилда ишга туширилган Ҳуббле космик телескопи Ер юзасидан тахминан 300 миля баландликда орбитада айланади.
Роман асосан узоқ оламни кузаца-да, Миллард олимлар унинг бизнинг галактикамизда минглаб янги оламларни кашф этишини ҳам кутишларини та'кидлади.
Телескоп 1960-йилларда НАСАнинг биринчи бош астрономи ва унинг биринчи аёл раҳбари бо'либ ишлаган физик Ненси Грейс Роман шарафига номланган. Фаолияти давомида у АҚШ Конгрессининг Ҳуббле космик телескопини тасдиқлашида муҳим рол о'йнади ва кейинчалик қоронг'у энергияни унинг энг қизиқарли кашфиёти деб аниқлади.
Янги телескоп ҳам худди шундай коинот ҳақидаги тушунчамизни, айниқса қоронг'у энергияни о'рганиш орқали инқилоб қилиши кутилмоқда. Унинг асосий ишлаш муддати беш йил, мақсади эса 10 йил.
НАСАнинг та'кидлашича, Романнинг "аниқ ва кенг қамровли тадқиқотлари олимларга қоронг'у энергия ва қоронг'у материяни о'рганишга, экзопланетларни кашф этиш ва тавсифлашга, миллиардлаб галактикаларни харитага туширишга, қора туйнукларни о'рганишга ва о'з қуёш тизимимиздан кузатиладиган оламнинг чеккасигача бо'лган обьектларни о'рганишга ёрдам беради".
Ко'ринмас қоронг'у материя гравитацион ёпиштирувчи вазифасини бажаради, қоронг'у энергия эса оламнинг кенгайишини бошқарадиган итарувчи куч деб ҳисобланади. Улар биргаликда оламнинг тахминан 95% ни ташкил қилади деб ҳисобланади.
"НАСАдаги асосий мақсадларимиздан бири бу саволга жавоб беришдир: биз коинотда ёлг'измизми?", деди Фокс якшанба куни эрталаб бо'либ о'тган матбуот анжуманида. "Роман билан биз бу улкан сакрашни амалга оширамиз... бу бизга бу узоқ, олис оламларга қараш ва улар атрофидаги атмосферани чинакамига ҳал қилишни бошлаш имконини беради: улар яшашга яроқли бо'лиши мумкинми?"
Милларднинг тушунтиришича, Роман каби телескоплар орқали олимлар турли босқичларда оламнинг "улкан космик хариталарини" яратишга интилишади. "Улар деярли пиёзга о'хшайди, шунинг учун сиз қатламма-қатлам арчишингиз мумкин... ва галактикаларнинг тарқалиши космик вақт давомида қандай о'згаришини ко'ришингиз мумкин", деди у. "Биз қилмоқчи бо'лган нарса - бу тақсимотдан фойдаланиб, қоронг'у материя ва қоронг'у энергияни аниқлашга ҳаракат қилиш, чунки биз уларнинг мавжудлигини биламиз, уларнинг та'сирини ко'рамиз, лекин улар нима эканлиги ҳақиқий сирдир."