Украина Starlink муҳим роль ўйнаган фронт чизиғида Россияни ортга чекинтирмоқда
Украинанинг «Вивалди» операцияси Донбассда муҳим ҳудудларни қайтариб олди, аммо президент Трамп билан муносабатларнинг ёмонлашгани оптимизмни сўндириб қўйди.
Украина фронт чизиғида Россия кучларини чекинтирмоқда, Starlink муҳим роль ўйнамоқда
Россия дрони компьютер экрани бўйлаб учиб ўтади ва бункерда тўғридан-тўғри эфир орқали жанг майдонини кузатиб турган командирларни чўчитиб юборади.
Бир қўлида сигарета, бошқасида радиоалоқа воситаси билан улардан бири ўз дронларига уни уриб туширишни буюради ва пастдаги аскарларни хавфдан огоҳлантиради. Фронт чизиғидаги позицияларидан очиқ жой бўйлаб узоқ пиёда юриш пайтида эркаклар жуда ҳимоясиз аҳволда бўлишади. Улар русларни ортга суриб чиқарган уч ойлик жанглардан сўнг ротация қилинмоқда.
Бу Украинанинг қарши ҳужуми — «Вивальди» операциясининг бир қисми бўлиб, уларнинг айтишича, сўнгги ойларда шарқий Донбасс минтақасида 277 квадрат километр (106 квадрат миль) майдон озод қилинган.
Ном ҳужумнинг тўрт босқичи ёки фаслларига ишора қилади, худди италиялик композиторнинг скрипка концерти каби. Муваффақиятли ҳужум Украина назорати остида бўлган асосий «Қалъа камари» шаҳарларини ўраб олиш билан таҳдид қилган Россиянинг қичқичсимон қуршовини издан чиқарди.
Россия шу ойда Украинага ҳаводан зарба бериб, энергетика инфратузилмасига зарар етказаётган ва бутун мамлакат бўйлаб кўплаб тинч аҳолини ўлдираётган бўлса-да, Украина фронтда сўнгги пайтларда муваффақиятларга эришди. Киевнинг таъкидлашича, у катта талафотлар етказган — фақат «Вивальди»нинг ўзида 8 000 нафар Россия ҳарбийси, сентябрь ойида эса фронт бўйлаб 50 000 га яқин киши йўқотилган — шу билан бирга, ўзи кам талафот кўрган.
Starlink тизими Украинанинг «Вивальди» операциясига интеграция қилинган эди, аммо бу ҳафта Киев унга ҳеч қандай огоҳлантиришсиз чекловлар киритилганини айтди.
Урушни ўрганиш институти хабарига кўра, россияпараст ҳарбий блогерлар Украинанинг олдинга силжишини тан олган ва бу келажакда Россиянинг янада кўпроқ йўқотишларига олиб келиши мумкинлигидан хавотир билдирган. Ҳеч бир Россия расмийси Украинанинг муваффақиятларини ошкора тан олмади. Россия Мудофаа вазирлигининг брифингларида фақат Лиман минтақасида «ҳужумларни қайтараётгани» ёки «фронтдаги тактик позицияни яхшилаётгани» айтилади.
Украинанинг олдинга силжишига қарамай, Россия дронлари доимо мавжуд. «Ўч» бригадасининг «Кумуш Учлик» бўлинмаси командири «Феникс»нинг айтишича, унинг одамлари оддий кунда 10 тагача дронга дуч келишади.
Украина ҳарбийлари шарқий Донбасс минтақасида 277 квадрат километр майдон озод қилинганини айтмоқда.
Украинанинг тузоқчи дрони учиб келиб, бир неча сония муаллақ туради ва дрон устига тўр ташлаб, уни осмондан қулатганда, у тўғридан-тўғри эфирга тикилиб туради. Бу Россия дрони разведка учун эди, аммо агар у аскарларни нишонга олганида, портловчи моддалар олиб юрувчи бошқа дрон унинг ортидан келган бўларди.
Бу хавфли лаҳза замонавий жанг майдонини ташкил этувчи қатламларни кўрсатади. Қўмондонлик бункери муаллақ турган камерадан тўғридан-тўғри тасвирларни қабул қилади, пастда эса Украина ҳужум дрони кўпроқ ҳаво ўт очиш кучини чақириши мумкин бўлган яна бир душман кузатувчисига зарба беради.
Булларнинг барчасига Элон Маскнинг Starlink сунъий йўлдош алоқа тармоғининг ҳарбий версияси — Starshield интеграция қилинган бўлиб, у бутун жанг майдонида кенг полосали алоқани таъминлайди.
Украина бу ҳафта «Вивальди» операцияси якунлангач, тизимга огоҳлантиришсиз чекловлар киритилганини ва бу унинг имкониятларини чеклаб қўйганини айтди.
Маск ва оммавий ахборот воситаларининг хабарларига кўра, бу буйруқ Оқ уйдан келган бўлиши мумкин. Украина тўлиқ Starshield'га қарам бўлмаса-да, у унинг арсеналидаги асосий қурол бўлиб, тутқич-дронлар ва ўрта масофага зарба берувчи дронлар учун жуда муҳимдир. Ва бу қуролнинг огоҳлантиришсиз ёки маслаҳатлашувсиз чекланиши мумкинлиги ҳақидаги билим Украинада катта хавотирга сабаб бўлди.
Ҳаводаги устунлик учун курашдан пастда, учувчисиз қуруқликдаги транспорт воситалари таъминот етказиб бериш, ярадорларни эвакуация қилиш ёки тобора кўпроқ душманга қарши ҳужумга бошчилик қилиш учун олдинга ва ортга ҳаракат қилади.
Бу ердаги ҳамма нарса рақамли алоқага боғлиқ — кўриш, ҳаракат қилиш, учиш, мулоқот қилиш, ўт очиш. Аммо бу занжирнинг энг пастида барибир окоплардаги инсонлар позицияларни ушлаб туришибди.
Ҳорғин аскарлар қўмондонлик пунктига эсон-омон етиб келишди. Фронт чизиғида 95 кунлик олдинга силжишдан сўнг, ҳаяжонли учрашув бўлиб ўтади.
«Ўч» бригадасининг «Кумуш Учлик» бўлинмаси аскари «Дилер» ҳозиргина фронт чизиғидан қайтди.
«Дилер» чақирув белгили пиёда аскар менга ўзини кучли ҳис қилаётганини, аммо ниҳоят уйга қайтаётганидан хурсандлигини айтади: «Бу ҳайратланарли операция. Уч ой давомида биз позицияларимизни тўрт марта ўзгартирдик».
Унинг айтишича, энг даҳшатли таҳдид масофадан бошқариладиган ва ўз нишонини овлашга аҳд қилган Россия дронлари бўлган.
Командир «Феникс» ҳужумга тайёргарлик «жуда катта» бўлганини айтди.
«Одамлар ойлаб машқ қилишди. Биз ёндашувимизни пўтунлай қайта кўриб чиқишимиз керак эди, чунки илгари биз ҳимояланаётган эдик, энди эса ҳужумга ўтишимиз керак эди».
Роботлар ва дронлар Россия позицияларига ҳужумга бошчилик қилди ва биринчи марта масофадан бошқариладиган портловчи воситалар Россия чизиқлари ортига ташланди — 250 нафар россиялик таслим бўлди. Украина командирларининг сўзларига кўра, уларнинг бир йиллик кампанияси 16 та аҳоли пунктини Россия оккупациясидан озод қилди.
Апрель ойидан бери оккупация остида бўлган Карпивка қишлоғида украиналиклар ҳали ҳам у ерда яшаётган бир маҳаллий турғунни топдилар — 61 ёшли Володимир Замота, 2025 йилда қўшнилари Россия олдинга силжишидан қочганда қолган охирги одам. Унинг айтишича, у тўлиқ изоляцияда саккиз ой омон қолган.
«Айтишларича, умид охирги бўлиб ўлади», — деди у менга. «Мен бутун қишлоқда қолган ягона одамман ва қишлоқ деярли бутунлай вайрон бўлган».
«Мен шундай нарсани бошдан кечирмасдан қариликкача яшайман деб ўйлагандим, лекин бу содир бўлди. Бу даҳшатли фожиа».
Ушбу вайронгарчилик Украина ҳозигина қайтариб олган минтақани тавсифлайди. Аҳоли учун, ҳатто уйлари бутун қолган бўлса ҳам, қайтиш ҳануз жуда хавфли. Аммо Украина аскарлари қайтариб олинган ҳудудни, тўхтатилган Россия олдинга силжишини ва ушбу операция тақдим этиши мумкин бўлган келажакдаги салоҳиятни нишонламоқдалар.
«Бунинг ҳақиқий қиймати қулай позицияларни, мақбул чизиқларни ва бизга устунлик берадиган плацдармни таъминлашдир», — деб тушунтирди «Ўч» бригадаси штаб бошлиғи Андрий Ҳитт.
«Бу бизга кейинги муваффақиятли операциялар учун зарур шароитларни яратиш, жангда ташаббусни қўлга олиш ва келажакдаги муваффақиятли манёврларни режалаштириш имконини беради… ушбу ҳаракатларнинг ҳар бири ғалаба сари қўйилган ғиштдир».
Буларнинг барига АҚШ технологиялари ва Америка разведкасига қўйилган чекловлар хавф солиши мумкин. Киев ва Вашингтон ўртасидаги муносабатлар энг паст даражада.
Бу ҳафта Президент Зеленский Дональд Трамп томонидан «сотилгандек» ҳис қилаётганини айтди, АШҚ етакчиси эса украиналик ҳамкасбининг «мухлиси эмаслигини» ва у билан келишиш Владимир Путинга қараганда қийинроқ эканини қўшимча қилди.
Трампнинг айтишича, Украинанинг Россия нефть қайта ишлаш заводларига берган зарбалари нефть нархини ошириб юборган. Украина бунга АҚШ ва Исроилликларнинг Эронга қарши уруши сабаб бўлганини айтмоқда.
Аммо дипломатик келишмовчиликка қарамай, биз учратган аскарлар орасида жанговар руҳ юқори. «Дилер»нинг айтишича, «Вивальди» операцияси унинг Украина урушда ғалаба қозониши мумкинлигига бўлган ишончини янгилади.
Бўлинма Володимир (улар уни Отахон деб атайдилар) етарлича овқатга эга эканини таъминламоқда — дронлар фронтдаги аскарларни боқиш йўлида озиқ-овқат посылкаларини ташлаб ўтади.
Мен Володимирдан Украина ғалаба қозонишига ишонишини сўрадим. «Ҳа, албатта ишонаман. Мен шунчаки бу қачон содир бўлишини, буларнинг бари ниҳоят қачон тугашини билмоқчиман».