Украина мактабга қайтган биринчи ҳафтасидан олдин Россия ҳужумлари 12 миллион китобни йўқ қилди

Россия ҳужумлари Украина мактаблари қайта очилишидан олдин 12 миллион китобнинг ё'қ қилинишига олиб келди.

Со'нгги рус ҳужумлари Киевдаги таниқли иккинчи қо'л китоб бозорини, шунингдек, Украина бо'йлаб нашриёт омборлари ва босмахоналарни нишонга олди.

Виктория Хайдай келгуси о'қув йили учун дарсликларни фаол равишда ишлаб чиқариши керак бо'лган босмахонанинг синган қолдиқларини ко'здан кечирди. Киев чеккасида жойлашган ушбу муассаса 1,3 миллион китоб етказиб бериш учун ишлаб чиқаришни ко'пайтираётган пайтда бир кечада Россия ракетаси томонидан уриб туширилди, бу Украинанинг умумий мактаб китоблари та'минотининг 10 фоизини ташкил қилади. Вайроналар орасида инглиз тили дарслигининг куйган саҳифаси топилди, унда: "Менинг исмим Уилям, мен Буюк Британияданман. Менинг бувим Ноттингемда яшайди. Бу го'зал шаҳар" деган ёзувлар бор эди.

Россия яқинда Украина бо'йлаб босмахоналар ва нашриётларга ҳужум қилди, натижада 12 миллион китоб ё'қ қилинди ва Украинанинг бошқа муҳим тарихий ва маданий ёдгорликларига зарар етди. Киев босмахонасидаги ҳеч нарсани қутқариб бо'лмайди; ҳатто ёнг'индан қочиб қутулган саҳифалар ҳам ёнг'инни о'чириш ишлари натижасида сувдан зарар ко'рди ёки томнинг қулаши туфайли табиий шароитларга дуч келди.

"Менимча, бу Россия Федерацияси томонидан қасддан қилинган", деди Конви нашриёт фирмасининг тижорат директори Хайдай. "Со'нгги икки ой ичида энг йирик нашриётларнинг ба'зилари жуда ко'п миқдордаги китоблар сақланган логистика омборларини ё'қотдилар. Руслар Украинани миллат сифатида ё'қ қилишга уринишда босмахоналарни ҳам вайрон қилмоқдалар. Лекин, очиг'и, улар муваффақиятга эриша олмайдилар."

Ушбу босмахона иш ташлаш пайтида вайрон бо'лишидан олдин Украина мактаб китобларининг 10 фоизини та'минлаши керак эди. Со'нгги ҳафталарда 35 дан ортиқ нашриёт об'эктлари зарар ко'рди.

Бироқ, ҳужумлар фақат янги нашрлар билан чекланиб қолмади. Киевнинг Почаина иккинчи қо'л китоб бозори ҳам зарар ко'рди, юзлаб индивидуал до'конлар ва сон-саноқсиз қимматбаҳо китобларни ё'қ қилди. О'т о'чирувчилар ёнг'инни то'лиқ о'чирмасдан олдин, 28 ёшли китоб блоггери Лилия Велика тутун чиқаётган харобалар орасидан бирор нарсани қутқаришга умид қилиб о'таётгани кузатилди. У сув босган илмий-фантастик романни ушлаб, шундай деди: "Китоблар бизни қутқармоқда ва буни ё'қотиш қалбимизни ё'қотишга о'хшайди".

Музейлар, сан'ат галереялари, киностудиялар, кутубхоналар ва опера театрлари ҳам зарар ко'рди. Пойтахтнинг кенг о'рта аср монастири ва маданий мероси ёдгорлиги бо'лган Киев-Печерск Лаврасида Ассоссия соборининг олтин гумбазлари зарар ко'рди. Диний буюмлар хавфсиз тарзда ко'чирилган бо'лса-да, дрон ҳужумидан со'нг томнинг катта қисми ёниб кетди. Та'мирлаш ишлари 11,2 миллион доллар (8,2 миллион фунт стерлинг) га тушиши тахмин қилинмоқда ва икки йил давом этиши тахмин қилинмоқда. Шунингдек, ушбу жойда Украинанинг китоблар ва босмахона музейи жойлашган. ЮНЕСКО мажмуани 1990-йилда э'лон қилган ва 2023-йил сентябр ойида хавф остида бо'лган Жаҳон мероси об'эктлари реестрига қо'шган.

Монастирнинг 975 йиллигини нишонлаш маросимида ЮНЕСКО бош директори Холид Эл-Энани "катта зарар" га гувоҳ бо'лганидан "чуқур қайг'у" билдирди. У йиг'илган амалдорларга, жумладан, Президент Володимир Зеленскийга "ЮНЕСКО халқаро ҳуқуқ билан ҳимояланган маданий бойликларга қарши барча ҳужумларни қат'иян қоралайди" деди.

Июн ойида Россия пойтахтнинг энг йирик маданий мероси ёдгорлиги бо'лган Киев-Печерск Лаврасини бомбардимон қилди.

Эл-Энанй Украина маданият вазири Тетяна Бережна билан соборни айланиб чиқди. У Россия урушининг маданий ва ҳарбий та'сирини ажратмаслик кераклигини та'кидлади. "Бу экзистенсиал уруш, шунинг учун Россия бизни миллат сифатида ё'қ қилишни, миллат сифатида ё'қ қилишни хоҳлайди, го'ё украинлар ё'қ ва ҳеч қачон мавжуд бо'лмагандек. Шунинг учун Россия бизнинг маданий меросимизни, бу ерда узоқ вақтдан бери мавжудлигимизнинг рамзларини нишонга олмоқда. Улар бу биз учун жуда муҳимлигини тушунишади, чунки биз о'злигимизни ҳимоя қиламиз, маданиятимизни ҳимоя қиламиз ва Россия о'злаштира олмайдиган ҳамма нарсани ё'қ қилишни хоҳлайди."

Бережнанинг хабар беришича, Россия 1900 дан ортиқ Украина мероси асарларига ва 2000 дан ортиқ маданий муассасаларга ҳужум қилган. Рақамлаштириш сан'ат ва адабиётни ҳимоя қилиш ҳамда жисмоний китобларга қилинган ҳужумларга қарамай, болалар та'лимини давом эттиришларини та'минлашнинг асосий стратегиясидир. Украинанинг бутун нашриёт сектори таҳдид остида эканлиги ва унинг ҳаётийлигини сақлаб қолиш учун халқаро ёрдамга муҳтожлиги ҳақида огоҳлантиришлар мавжуд.

Бомбардимон қилинган Киев босмахонасида Виктория Хайдай Украина адабиётини сақлаб қолиш учун саноатни ҳимоя қилишнинг муҳимлигини та'кидлади. "Со'з ҳамма нарсадир. Бу бизнинг ривожланишимиз, маданиятимиз ва авлоддан-авлодга о'тиб келаётган тарихий меросимиздир."

Россия Президенти Владимир Путин 2021-йилда "Руслар ва украинларнинг тарихий бирлиги ҳақида" номли эссесида украинлар ва руслар бир халқ эканлигини та'кидлаб, мустақил Украина давлати ва маданиятининг қонунийлигини шубҳа остига қо'йди.

ББСга берган баёнотида Буюк Британиядаги Россия элчихонаси Украинанинг маданий меросига етказилган зарарни Украина ҳукумати зиммасига юклади, ёдгорликларнинг демонтаж қилиниши ва ко'чаларнинг номларининг о'згартирилишини тилга олди. Шунингдек, у маданий жойлар ҳарбий иншоотларни яшириш учун ишлатилганини да'во қилди. Кремл турар-жой бинолари ва бошқа фуқаролик инфратузилмасига ко'плаб ва кенг тарқалган ракета ва дрон ҳужумларига қарамай, Украинага беш йиллик то'лиқ ко'ламли бостириб кириши давомида фуқаролик мақсадларига атайлаб ҳужум қилганини доимий равишда рад этиб келмоқда.