Учувчилар муштлашуви, олиб қочиш ҳақидаги сигнал ва фавқулодда қўниш. Flydubai воқеаси ҳақида нималар маълум

Учувчилар муштлашуви, самолётни эгаллаб олиш сигнали ва фавқулодда қўниш. Flydubai инциденти ҳақида нималар маълум

Дубай — Тель-Авив йўналиши бўйича учган Flydubai рейси бортидаги ҳодиса бир неча соат ичида бир-бирига зид хабарлар билан тўлиб кетди: аввалига самолётнинг эҳтимолий эгаллаб олиниши, сўнгра учувчиларнинг муштлашуви, курсни ўзгартиришга уриниш ва эҳтимолий теракт ҳақида маълумотлар пайдо бўлди. Бунда фуқаролик ҳақидаги, ҳатто учувчиларнинг ўзларининг аҳволи ҳақидаги маълумотлар ҳам ўзгариб турди. Ушбу эпизод ҳақида айни пайтда нималар маълумлиги, унда кимлар иштирок этгани ва қайси талқинлар ҳозирча фақат талқин бўлиб қолаётганини таҳлил қиламиз.

30 сентябрь куни FZ1073 рейси Дубайдан Тель-Авивга Boeing 737 MAX 8 самолётида парвозни амалга ошираётган эди. Бортда 174 нафар йўловчи ва саккиз нафар экипаж аъзоси бўлган. Парвоз пайтида самолёт умумий фавқулодда вазиятни англатувчи 7700 кодини, сўнгра қисқа вақтга парвозга ноқонуний аралашув, жумладан, эгаллаб олиш хавфи мавжуд бўлганда қўлланиладиган 7500 кодини узатган. Flightradar24 маълумотлари шуни кўрсатадики, шундан сўнг самолёт йўналишини кескин ўзгартириб, Саудия Арабистони томон йўл олган.

Айнан 7500 коди самолётнинг эҳтимолий олиб қочилиши ҳақидаги дастлабки талқинга сабаб бўлди. Исроил хизматлари қирувчи самолётларни ҳавога кўтарди, мамлакат расмийлари эса хавфсизлик масалалари бўйича шошилинч йиғилиш ўтказди. Бироқ кейинроқ фавқулодда вазиятга бевосита учувчилар кабинасидаги можаро сабаб бўлгани маълум бўлди.

Самолет баландликни кескин йўқотган. Flightradar24 маълумотларига кўра, пасайиш ярим дақиқадан камроқ вақт ичида тахминан 4,5 минг метрни ташкил этган. Шу билан бирга, турли манбалар пасайишнинг турли параметрларини келтирмоқда, шу боис баландлик ўзгаришининг аниқ кетма-кетлигини ҳозирча келгуси тергов мавзуси деб ҳисоблаган маъқул. Бошқарув тикланганидан сўнг, самолёт Саудия Арабистони шимоли-ғарбидаги Табук аэропортига йўл олди ва соғ-омон қўнди.

Кабинада ким бўлган

Саудия расмийларининг дастлабки маълумотларига кўра, иккинчи учувчи экипаж командирига ҳужум қилган. Натижада иккаласи ҳам жароҳат олган. Бу содир бўлган воқеани самолётни эгаллаб олиш ҳақидаги дастлабки хабарлардан ажратиш имконини берувчи биринчи муҳим аниқланган фактдир: гап экипаж аъзоларидан бирининг бошқасига ҳужум қилгани ҳақида бормоқда.

Командир Ҳиндистон фуқароси Смит Маччхар бўлган. Ҳужумдан кейин у олган жароҳатларига қарамай, кабина эшигини очишга муваффақ бўлган. Бу йўловчилар ва бошқа экипаж аъзоларига ичкарига кириш ва вазиятга аралашиш имконини берди. Кейинроқ Маччхар Ҳиндистон Бош вазири Нарендра Модига самолёт пасаяётганини тушуниб етгани ва кабина эшигини оча олгани, шундан сўнг у ерга одамлар кирганини сўзлаб берди.

Иккинчи учувчи ҳам ҳодисадан кейин жароҳат олган. Унинг фуқаролиги дастлабки соатларда зиддиятли тарзда ёритилди: Исроил ОАВлари аввалига учувчиларни россиялик ва украиналик деб атади, кейинроқ БАА ва Ўмон фуқаролиги ҳақида хабарлар пайдо бўлди. Кейинги хабарларда иккинчи учувчи Ўмон фуқароси деб аталди, бироқ бу маълумотларни манбаларнинг хабарларига киритиш лозим, чунки Flydubai экипаж аъзоларининг миллатини расман ошкор қилмади.

Йўловчилар вазиятга қандай аралашишди

Кабина эшиги очилганидан кейин у ерга йўловчилар ва бошқа экипаж аъзолари киришди. Бир нечта йўловчи иккинчи учувчини зарарсизлантиришга ёрдам берди. Исроил Президенти Ицхак Герцог ушбу эпизоддаги иштироки учун Янив Хаюн, Цвика Манес ва Асаф Раджуан мукофотланиши кераклигини маълум қилди. Яна бир йўловчи, стоматолог Шота Мусаев яраланган командирга ёрдам кўрсатган.

Хаюннинг роли алоҳида муҳокама қилинди. Унинг ўз сўзларига кўра, у ҳужумчини ушлаб олган, сўнгра самолёт кескин пасая бошлаганда штурвални ўзига тортган. Буни қўнишнинг аниқланган фактидан ажратиш муҳим: йўловчининг ҳикояси бошқарув учун кураш эпизодларидан бирини тушунтиради, аммо самолётни айнан у бошқарганини англатмайди.

Ҳужумчи зарарсизлантирилганидан кейин бошқарув тикланди. Бу ерда ҳам дастлабки нашрларда чалкашликлар юзага келди. Айрим хабарларда самолётни йўловчилар орасида бўлган қўшимча учувчи қўндиргани таъкидланди. Flydubai ўз расмий баёнотида бошқача маълум қилди: авиакомпания талқинига кўра, бортда бўлган Flydubai навбатчи экипажи самолёт назоратини қайтариб олган, шундан сўнг у йўналишни ўзгартириб, самолётни Табукка хавфсиз қўндирган.

Теракт талқини қаердан пайдо бўлди

Қўнишдан сўнг, иккинчи учувчи гўёки самолёт бошқарувини қўлга олиб, уни ҳалокатга учратмоқчи бўлгани ҳақида хабарлар пайдо бўлди. Бу талқинни Исроил расмий шахслари, жумладан, Бош вазир Биньямин Нетаньяху ва Мудофаа вазири Исраэль Кац оммавий равишда янгратди. Нетаньяху, шунингдек, ҳужумчининг эҳтимолий радикал исломий мафкураси ҳақида баёнот берди.

Flydubai ўзининг биринчи расмий хабарида фақат экипаж кабинасидаги можаро ҳақида гапирган эди. Саудия Ички ишлар вазирлиги ҳам дастлабки терговдан сўнг фақат иккинчи учувчининг командирга ҳужум қилгани ҳақида хабар берди ва сабабини очиқламади.

Бундан ташқари, айнан сабабни ва терроризм билан эҳтимолий алоқани аниқлаш учун БАА расмийлари алоҳида тергов бошлади. Мамлакат Бош прокурори Ҳамад Сайф аш-Шамси содир бўлган воқеа тафсилотларини, иштирокчиларнинг мақсадларини аниқлаш ва ҳодисанинг террорчилик фаолияти, олдиндан режалаштирилган ҳаракатлар билан боғлиқлиги ёки кимдир томонидан йўналтирилганини текшириш учун прокурорлар гуруҳини тузди.

Қўнишдан кейин учувчилар билан нима содир бўлди

Табукка қўнгандан сўнг, иккала учувчи ҳам шифохонага етказилган. Экипажнинг қолган аъзолари Дубайга қайтишди, йўловчилар эса кейинроқ бошқа самолётда Исроилга юборилди. Саудия ИИВ маълумотларига кўра, аҳволи яхшиланганидан сўнг, командир ва иккинчи учувчи БАА хавфсизлик хизмати ходимлари кузатувида Саудия Арабистонидан Абу-Дабига ўтказилган.

Тергов ҳали кабинада нима учун можаро келиб чиққанини, ҳужумчи айнан қандай қуролдан фойдаланганини, самолёт бошқаруви учун кураш қандай ривожланганини ва иккинчи учувчида олдиндан тайёрланган режа бўлган-бўлмаганини аниқлаши керак. Ҳодисанинг терроризм билан эҳтимолий алоқаси алоҳида текширилмоқда.

Ҳозирча фақат умумий кетма-кетлик аниқ белгиланган: парвоз пайтида кабинада можаро юз берган, иккинчи учувчи командирга ҳужум қилган, самолёт баландликни кескин йўқотган ва авария кодларини узатган, шундан сўнг йўловчилар ва экипаж аъзолари аралашган, самолёт назоратини қайтариш ва уни Табукка қўндиришга муваффақ бўлинган. Қолган барча талқинлар — тасодифий можародан тортиб олдиндан режалаштирилган террорчилик ҳужумигача — тергов томонидан текширилиши керак.