Учта жамоа, 15 нафар шахматчи. Самарқанддаги Олимпиадада Ўзбекистон эркаклар терма жамоаларини кимлар тақдим этади

Учта жамоа, 15 нафар шахматчи. Самарқанддаги Олимпиадада Ўзбекистон эркаклар терма жамоаларини кимлар тақдим этади

15 сентябрь куни Самарқандда 46-Бутунжаҳон шахмат олимпиадаси бошланади. Турнир 27 сентябргача давом этади ва тарихда илк бор Марказий Осиёда ўтказилади.

Ўз уйидаги Олимпиадада Ўзбекистон бир йўла учта эркаклар терма жамоасини — жами 15 нафар ўйинчини рўйхатдан ўтказади. Асосий жамоа учинчи тартиб рақами остида сараланди ва яна медаллар учун даъвогарлар қаторига кирди.

Унинг таркибида 2022 йилда Ченнайдаги Олимпиадада сенсацион тарзда ғолиб чиққан тўрт нафар шахматчи бор: Жавоҳир Синдаров, Нодирбек Абдусатторов, Нодирбек Ёқуббоев ва Шамсиддин Воҳидов. Иккинчи ва учинчи терма жамоаларда ҳам тажрибали гроссмейстерлар, ҳам янги авлод вакиллари ўйнайди.

«Газета» уй Олимпиадасида Ўзбекистон шарафини ҳимоя қиладиган 15 нафар шахматчи, уларнинг рейтинглари ва асосий ютуқлари ҳақида ҳикоя қилади.

Оддий шароитларда Олимпиадада ҳар бир миллий федерацияни битта жамоа тақдим этади. Мезбонлар учун истисно кўзда тутилган.

ФИДЕ қоидаларига кўра, ташкилотчи федерация иккинчи — B жамоани тақдим этиши мумкин. Агар иштирокчиларнинг умумий сони тоқ бўлиб қолса, мезбонлар учинчи — C жамоани ҳам қўшиш ҳуқуқига эга. Агар учинчи таркиб биринчи турда ўйнаб бўлган бўлса, кейинчалик жамоалар чиқиб кетиши ёки қўшилишидан қатъи назар, у турнир охиригача қолади.

Самарқандда Ўзбекистон барча учта таркиб билан тақдим этилган. Биринчи терма жамоа жамоанинг ўртача рейтинги бўйича учинчи тартиб рақамини олди, Uzbekistan 2 — 31-ўринда, Uzbekistan 3 — 55-ўринда.

Биринчи терма жамоанинг ўртача рейтинги — 2720. Капитан — собиқ жаҳон чемпиони, ўзбек шахмати афсонаси Рустам Қосимжонов бўлиб, у аввалроқ «Газета»га берган интервьюсида тайёргарлик, тахталар бўйича тақсимот, рақиблар ва жамоанинг «олтин»га бўлган имкониятлари ҳақида гапириб берган эди.

Ўзбекистонга 2022 йилги Олимпиаданинг сенсацион олтинини келтирган бешликдан биринчи таркибда яна Жавоҳир Синдаров, Нодирбек Абдусатторов, Нодирбек Ёқуббоев ва Шамсиддин Воҳидов ўйнайди.

Ўша жамоанинг бешинчи иштирокчиси — Жаҳонгир Воҳидов — энди Uzbekistan 2 таркибига киритилган, унинг асосий бешликдаги ўрнини эса 19 ёшли Муҳиддин Мадаминов эгаллади. 2022 йилда Ўзбекистон барча 11 турни жамоавий мағлубиятсиз ўтказган эди.

Икки йил ўтиб, деярли ўша таркиб билан терма жамоа Будапештдаги Олимпиадада бронзани қўлга киритди. Шамсиддин Воҳидов ўшанда тўртинчи тахтада қўшимча равишда шахсий олтинни, Нодирбек Абдусатторов эса биринчи тахтада кумушни қўлга киритди.

Олимпия олтинидан кейинги тўрт йил ичида Синдаров ёш терма жамоанинг истеъдодларидан бири бўлишдан жаҳон чемпионлигига даъвогаргача бўлган йўлни босиб ўтди. Унинг тайёргарлиги ва халқаро турнирларда, жумладан 2026 йилда Самарқандда ўтадиган Бутунжаҳон шахмат олимпиадасида иштирок этиши, шунингдек, мураббийлар билан ишлаши қўллаб-қувватлови остида амалга оширилмоқда.

У гроссмейстер унвонини ҳали 2018 йилда — 12 ёш, 10 ой ва беш кунлигида қўлга киритиб, тарихдаги энг ёш унвон соҳибларидан бирига айланган эди. Синдаров, шунингдек, икки бор — 2019 ва 2021 йилларда Ўзбекистон чемпиони бўлган.

Асосий ютуқ 2025 йилда юз берди. Синдаров Гоада ФИДЕ Жаҳон кубогини қўлга киритди — у финалда хитойлик Вэй Ини мағлуб этиб, турнир тарихидаги энг ёш ғолибга айланди. Ярим финалда у терма жамоадаги шериги Нодирбек Ёқуббоевдан устун келди.

Жаҳон кубогидаги ғалаба уни 2026 йилги Даъвогарлар турнирига олиб чиқди. У ерда Синдаров мусобақа тугашига бир тур қолганда биринчи ўринни таъминлади ва амалдаги чемпион Доммаражу Гукешга қарши жаҳон шахмат тожи учун ўйин ўтказиш ҳуқуқини қўлга киритди.

Сентябрга келиб Синдаров рейтингини 2778 га кўтарди ва дунёнинг энг кучли шахматчилари орасида тўртинчи ўринни эгаллаб турибди.

Нодирбек Абдусатторов — 21 ёш, рейтинги 2762

Абдусатторов 22 ёшини айнан Олимпиада вақтида — 18 сентябрда нишонлайди. Ёшига қарамай, у бир неча йилдан буён дунё элитасига киради.

2021 йил декабрь ойида 17 ёшли Абдусатторов рапид бўйича жаҳон чемпионатида ғолиб чиқди. Турнир давомида у жумладан Магнус Карлсенни мағлуб этди, биринчи ўрин учун курашда эса Карлсен, Фабиано Каруана ва Ян Непомняшийни ортда қолдирди. Чемпион тай-брейкда аниқланди, унда ўзбекистонлик шахматчи Непомняший устидан ғалаба қозонди.

Кейинги ёзда Абдусатторов Ченнайдаги Олимпиадада ғолиб чиққан терма жамоанинг биринчи тахтасида ўйнади. У 11 имкониятдан 8,5 очко жамғарди ва 2803 перформанс кўрсатди. Биринчи тахтанинг шахсий ҳисобида ўзбекистонлик шахматчи кумуш медални қўлга киритди.

Будапештдаги Олимпиада-2024да у яна турнирни бронза билан якунлаган жамоанинг етакчиси бўлди ва яна шахсий кумушни қўлга киритди.

Ўзи учун муваффақиятсиз кечган Жаҳон кубогидан сўнг, 2026 йил февраль ойида Абдусатторов дунёдаги энг нуфузли айланма турнирлардан бири — Вейк-ан-Зеедаги Tata Steel Masters турнирида ғолиб чиқди. Кейин у London Chess Classic ва Prague International Chess Festival супертурнирларини қўлга киритди.

Ёқуббоев — атиги 24 ёшда бўлса-да, ҳозирги жамоанинг энг тажрибали иштирокчиларидан бири.

У 2016, 2018 ва 2020 йилларда Ўзбекистон чемпиони бўлган, 2025 йил апрелида эса миллий биринчиликда тўртинчи бор ғолиб чиқди. Охирги турнир финалида Ёқуббоев Ортиқ Ниғматовни мағлуб этди.

Олимпиада-2022да Ёқуббоев иккинчи тахтада ўйнади ва 2759 перформанс рейтинги билан 11 имкониятдан 8 очко тўплади. Жамоавий олтин билан бирга у ўз тахтасида шахсий бронзани ҳам қўлга киритди.

Индивидуал турнирлардаги энг йирик натижаларидан бири у учун Жаҳон кубоги-2025 бўлди. Ёқуббоев ярим финалгача етиб борди ва у ерда Синдаров билан тўқнаш келди. Классик партиялар дуранг билан якунланди, тай-брейкда эса Синдаров ғолиб чиқди. Учинчи ўрин учун баҳсда Ёқуббоев Андрей Есипенкога имкониятни бой бериб, якунда Жаҳон кубогининг 206 иштирокчиси орасида тўртинчи ўринни эгаллади.

Яқинда Тошкентда Ёқуббоев Эрон терма жамоаси етакчиси, жаҳоннинг топ-15 талигига кирувчи Амин Табатабаи устидан ғалаба қозонди. Онлайн-рейтингда ўзбекистонлик шахматчи супергроссмейстер даражаси бўлмиш 2700 га яқинлашди.

Фото: ЎзА

Воҳидов илк бор ўсмирлар шахматида ўзини баланд овозда намоён қилган: 2015 йилда у 14 ёшгача бўлган ўйинчилар ўртасида жаҳон чемпиони бўлган. Уч йилдан сўнг 16 ёшли ўзбекистонлик шахматчи рапид бўйича жаҳон чемпионатида Магнус Карлсенни мағлуб этди.

Ўзбекистон учун олтин бўлган Олимпиада-2022да Воҳидов захира ўйинчиси эди ва тўртта партия ўтказиб, 3,5 очко жамғарди.

2023 йилда у энг йирик индивидуал муваффақиятларидан бирига эришди: классик шахмат бўйича Осиё чемпиони бўлди. Олмаотадаги турнирда Воҳидов 9 имкониятдан 7 очко тўплаб, энг яқин рақибларини ярим очкога ортда қолдирган ҳолда якка пешқадам сифатида маррага етиб келди.

Олимпиада-2024 эса унинг фаолиятидаги энг яхшиларидан бири бўлди. Воҳидов Ўзбекистонга жамоавий бронзани қўлга киритишда ёрдам берди ва тўртинчи тахтада шахсий олтинни олди.

Фото: УзЧесс

Мадаминов — биринчи терма жамоанинг катталар олимпиадаларида қатнашмаган ягона шахматчисидир. У гроссмейстер унвонини 2024 йилда олган, кейинги икки мавсумда эса 2600 даражасига яқинлашди.

Ҳали 2023 йилда, рейтинги 2431 бўлган халқаро мастер сифатида Мадаминов Осиё чемпионатида 9 имкониятдан 6 очко жамғариб, саккизинчи ўринни эгаллаган эди.

Унинг катталар фаолиятидаги асосий муваффақият 2026 йил ёзида келди. Мадаминов UzChess Cup Masters турнирининг энг кучли гуруҳида ғолиб чиқди. Тўққиз турдан сўнг у Воҳидов билан биринчи ўринни бўлишиб олди, кейин эса тай-брейкнинг иккала партиясида ҳам ғалаба қозонди.

Турнирда шунингдек Нодирбек Абдусатторов, Аржун Эригайси, Ян Непомняший, Шаҳриёр Мамадиёров ва бошқа машҳур гроссмейстерлар ҳам иштирок этишди. ФИДЕ бу ғалабани, эҳтимол, Мадаминов фаолиятидаги энг йириги деб атади.

У шунингдек Жаҳон кубоги ва Даъвогарлар турнирида Жавоҳир Синдаровнинг сониячиси (секунданти) бўлган.

Шу тариқа, биринчи терма жамоанинг катталар Олимпиадалари нуқтаи назаридан энг ёш ва энг кам тажрибали аъзоси Самарқандга фаолиятидаги энг яхши турнир натижаси билан яқинлашмоқда.

Иккинчи терма жамоа 2532 ўртача рейтингга ва 31-тартиб рақамига эга.

Жамоа капитани украиналик гроссмейстер Павел Эльянов бўлиб, у Ўзбекистон штабидаги энг тажрибали шахматчилардан биридир. Украина терма жамоаси таркибида у икки бор — 2004 ва 2010 йилларда шахмат олимпиадасида ғолиб чиққан. Эльянов шунингдек Борис Гельфанднинг сониячиси бўлиб ишлаган, жумладан 2012 йилда Вишванатан Анандга қарши жаҳон чемпионлиги учун ўйин вақтида.

Шу билан бирга, уни шунчаки захира таркиб деб аташ унчалик тўғри бўлмас эди. Барча беш нафар шахматчи — гроссмейстерлар, бири аллақачон олимпия чемпиони бўлган, жамоанинг энг ёш икки аъзоси эса атиги 16 ва 17 ёшда.

Фото: УзЧесс

Абдисалимов гроссмейстер унвонини 2023 йилда олган. Унинг дастлабки халқаро муваффақиятларидан бири 2019 йилда 20 ёшгача бўлган ўйинчилар ўртасида Ғарбий Осиё чемпионатидаги ғалаба бўлган — у 7,5 очко жамғариб, биринчи ўринни эгаллаган.

2026 йилда Абдисалимов Тошкентдаги Георгий Агзамов хотира турнирида кучли учликка кирди. Маррага уч тур қолганда у пешқадамликни бўлишиб турган эди, якуний жадвалда эса учинчи ўринни эгаллади.

Фото: УзЧесс

Суяров — ўзбек шахматчиларининг янги авлоди орасида энг тез ривожланаётган вакиллардан бири.

2025 йил апрель ойида у Ўзбекистон чемпионатининг асосий сенсацияларидан бирига айланиб улгурди — чорак финалда иккинчи тартиб рақами остида сараланган Шамсиддин Воҳидовни мусобақадан чиқариб юборди. Кейин Суяров Муҳиддин Мадаминов билан бронза учун баҳсда ғолиб чиқиб, учинчи ўринни эгаллади.

Суяровнинг 2026 йилдаги энг кўзга кўринган натижаларидан бири Aeroflot Open турниридаги иштироки бўлди. Турнирни 2449 рейтинг ва 62-стартовий рақам билан бошлаган 17 ёшли халқаро мастер 9 имкониятдан 6,5 очко жамғариб, 2737 рейтинг перформансини кўрсатган ҳолда еттинчи ўринни эгаллади. У кетма-кет учта турда кучли россиялик гроссмейстерлар Даниил Дубов, Александр Рязанцев ва Александр Гришчукни мағлуб этди, якуний турда эса 2723 рейтингга эга бўлган Ян Непомняший билан дуранг ўйнади. Турнир якунларига кўра Суяров рейтингига 33,9 балл қўшиб қўйди.

Баҳорда шахматчи Германияда Grenke Chess Open турнирида ғолиб чиқди. У тўққиз турни мағлубиятсиз ўтказди — етти ғалаба ва икки дуранг — ва 8 очко жамғарди. Энг йирик шахмат фестивалида 3500 дан ортиқ ўйинчи иштирок этди, асосий классик турнирдаги ғалаба учун эса Суяров 20 минг евро олди.

Ўзбекистоннинг барча учта терма жамоаси орасидаги энг ёши катта шахматчи айни пайтда 2022 йилги тарихий олтиннинг асосий қаҳрамонларидан биридир.

Ченнайдаги Олимпиадада Воҳидов тўртинчи тахтада ўйнади ва саккизта партияда 6,5 очко жамғарди. Унинг рейтинг перформанси 2813 ни ташкил этди — бу ўзбек ўйинчилари орасидаги энг яхши натижадир. Якуний турда айнан Воҳидовнинг Макс Вармердам устидан қозонган ғалабаси Ўзбекистонга Нидерландияни мағлуб этиш ва олтинни қўлга киритишда ёрдам берди. Воҳидов шунингдек тўртинчи тахтада шахсий олтин медаль соҳибига айланди.

2023 йилда Воҳидов Дин Лижэннинг мураббийлар жамоасига киргани ва хитойлик гроссмейстернинг Ян Непомняшийга қарши жаҳон чемпионлиги учун кечган ғолибона ўйинида унинг сониячиларидан бири бўлгани маълум бўлди.

Бевосита Олимпиада олдидан Воҳидов август охирида якунланган Абу-Даби 32-Халқаро шахмат фестивали доирасидаги Masters турнирида ҳам ғолиб чиқди. Мусобақани 14-стартовий рақам остида бошлаган гроссмейстер 9 имкониятдан 7 очко жамғарди ва бирор марта мағлубиятга учрамади — бешта партияни ғалаба билан якунлади ва тўрттасида дуранг ўйнади.

Бегмуратов 2010 йил 2 июлда туғилган ва иккинчи терма жамоанинг энг ёш иштирокчиси ҳисобланади. Олимпиаданинг старт варақасида у аллақачон гроссмейстер сифатида кўрсатилган, у бу нормани апрель ойида бажарган.

2026 йилнинг асосий натижаси — UzChess Cup турнирининг Futures гуруҳидаги ғалабадир. Бу турнирда жумладан тажрибали гроссмейстерлар Алан Пичот, Сетураман, Ринат Жумабоев, Сергей Тивяков ва Игорь Лысый ўйнашди, бироқ биринчи ўрин Ўзбекистоннинг 16 ёшли вакилига насиб этди.

Ниғматов гроссмейстер унвонини 2025 йилда, зарур бўлган 2500 рейтинг чегарасидан ўтганидан кейин олди. Бунгача у жамоавий мусобақаларда сезиларли тажриба тўплашга улгурган эди.

2022 йилда Ниғматов жамоавий жаҳон чемпионатида Ўзбекистон таркибига кирган. Жамоа финалгача етиб бориб, Хитойга имкониятни бой берган ҳолда кумуш призерга айланди. Финал ўйинларидан бирида Ниғматов тўртинчи тахтага чиқди.

2025 йилда у Ўзбекистон чемпионати финалигача етиб борди. Биринчи партиядаги дурангдан сўнг Ниғматов иккинчисини Ёқуббоевга бой бериб, кумушни қўлга киритди.

Учинчи терма жамоанинг ўртача рейтинги — 2424, саралаш рақами — 55. Унинг капитани сифатида қозоғистонлик гроссмейстер Муртас Кажгалеев рўйхатдан ўтказилган.

Дастлабки икки таркибдан фарқли ўлароқ, бу ерда гроссмейстер даражасидаги бирорта ҳам ўйинчи йўқ: барча беш нафар шахматчи халқаро мастер унвонига эга. Аммо деярли ҳар бирининг ҳисобида халқаро ёки ўсмирлар мусобақаларида ғалабалар бор.

Сайдалиев — учинчи терма жамоанинг рейтинг етакчиси. 2024 йилда у биринчи UzChess Cup турнирининг Futures гуруҳида учинчи ўринни эгаллади. Халқаро мастер ўртача рейтинги 2520 бўлган турнирда 9 имкониятдан 5,5 очко жамғариб, фақат Виталий Сивук ва Бардия Данешварга имкониятни бой берди.

Унинг фаолиятида 2700 даражасидаги шахматчилар устидан қозонилган ғалабалар ҳам бор: ChessBase базасига кўра, Сайдалиев классик партияда мағлуб этган энг юқори рейтингли рақиб америкалик гроссмейстер Жеффери Сюн бўлиб, унинг рейтинги ўша пайтда 2709 ни ташкил этган.

Раҳматуллаев айниқса мамлакат ичидаги ўсмирлар мусобақаларида муваффақиятли иштирок этган.

2023 йилда у 18 ёшгача бўлган ўсмирлар ўртасида бир йўла бир нечта йўналишда Ўзбекистон чемпиони бўлди: классик шахмат, рапид ва блицда биринчи ўринни эгаллади.

Унинг халқаро натижалари қаторида 2023 йилда классика ва рапид бўйича Ғарбий Осиё чемпионатидаги ғалабалар, шунингдек, 2025 йилда Қозоғистонда бўлиб ўтган Карипбаев хотира турниридаги биринчи ўрин бор.

Август ойида у Туркиядаги Kapadokya Open турнирида иккинчи ўринни эгаллади — бирор марта мағлубиятга учрамай, 9 имкониятдан 6,5 очко жамғарди ва ғолибдан атиги ярим очкога ортда қолди.

Алмас Раҳматуллаев нафақат классик турнирлар орқали, балки кучли онлайн-блицчи сифатида ҳам танилган. У мунтазам равишда City Chess учун шахмат партиялари ва таҳлилларни стрим қилиб боради, 2025 йилда эса Самарқанддаги Grand Swiss турнирида Василий Иванчук штабига сониячи сифатида кирди.

Баҳриллаевнинг ўз ёш тоифасида аллақачон иккита жаҳон чемпионлиги унвони бор — тўғри, классик шахматда эмас.

2024 йилда Тошкентда мактаб ўқувчилари ўртасида ўтказилган рапид ва блиц бўйича уй ФИДЕ жаҳон чемпионатида у иккала форматда ҳам U17 мусобақаларида ғолиб чиқди. Аввал Баҳриллаев рапид бўйича жаҳон чемпиони бўлди, кейин эса блицда ҳам шу натижани такрорлади.

ФИДЕ бундай дублни расмийлаштиришга муваффақ бўлган турнирнинг уч нафар иштирокчиси орасида уни алоҳида қайд этди.

Бир йил олдин у 16 ёшгача бўлган ўйинчилар ўртасида ҳам Ўзбекистон чемпиони бўлган эди.

Абдураҳмонов халқаро мастер унвонига эга ва кўп йиллардан буён халқаро мусобақаларда иштирок этиб келади.

2019 йилда ўсмирлар ўртасидаги Ғарбий Осиё чемпионатида у 18 ёшгача бўлган иштирокчилар ўртасида классик шахмат бўйича 6 очко жамғариб, бронзани қўлга киритди. Ўша чемпионатда Абдураҳмонов 5,5 очко натижа билан рапид бўйича U18 турнирида ғолиб чиқди.

2026 йилда у кучли халқаро очиқ турнирларда, жумладан 6,5 очко жамғарган Grenke Chess Open турнирида мунтазам ўйнашни давом эттирди.

Рўйхатга олинган 15 нафар ўзбек шахматчиси орасида энг паст рейтингга эга бўлиш йирик натижалар йўқлигини англатмайди.

Ўтган йилнинг охирида у 17 ёшгача бўлган ўйинчилар ўртасида рапид бўйича жаҳон чемпионатида олтин медални қўлга киритди.

Шу йилнинг баҳорида 17 ёшли халқаро мастер Tashkent GM гроссмейстерлик айланма турнирида ғолиб чиқди. Омонов 9 имкониятдан 6 очко жамғарди ва қўшимча кўрсаткичлар бўйича Ортиқ Ниғматовни ортда қолдирди. Иштирокчилар орасида гроссмейстерлар Виталий Бернадский, Михаил Никитенко ва Сянжуй Кун ҳам бор эди.

Омонов учун, худди учинчи терма жамоадаги бир нечта шериклари каби, Самарқанд жаҳон элитасига бевосита яқин жойда илк бор энг йирик катталар жамоавий турнирида ўйнаш имконияти бўлади.

Тўрт йил олдин Ўзбекистон Ченнайдаги Олимпиадага 14-саралаш рақами остида келиб, кутилмаганда олтинни қўлга киритган эди. Энди Олимпиада ўз уйида ўтмоқда, биринчи терма жамоа эса турнирни рейтинг бўйича аллақачон учинчи бўлиб бошламоқда. ФИДЕ ҳам мезбонларни медаллар учун асосий даъвогарлар қаторига киритмоқда.