«У ҳаётбахш куч эди» — АҚШда гаитилик парваришловчилар ишдан бўшатилгач, оилалар чорасиз қолди

«У ҳаёт-мамот масаласи эди» - АҚШда гаитилик парваришловчилар ишдан бўшатилгач, оилалар чорасиз қолди

Лонг-Айлендлик икки фарзанднинг онаси Линда Манкузонинг айтишича, унинг 23 ёшли ногирон ўғли Майкл ўзи учун «ҳаёт-мамот масаласи» бўлган гаитилик ёрдамчисидан айрилган

Лонг-Айлендлик икки фарзанднинг онаси Линда Манкузо ногирон ўғлининг гаитилик парваришловчиси ишга қайтишини «ҳар куни дуо қилиб» сўраётганини айтади.

Унинг сўзларига кўра, вақтинчалик ишлаш рухсатномасига эга бўлган Жан июль ойи охирида ривожланишида ва ақлий салоҳиятида нуқсони бўлган одамларни қўллаб-қувватловчи нотижорат ташкилотдаги ишидан бўшатилганда, бу «дахшатли» бўлган. Унинг ўғли Майкл — бўйи 178 см бўлган, гапира олмайдиган 23 ёшли йигит.

«Чўмилиш, ухлаш, овқатланиш, оёқ кийими боғичларини боғлаш — Майкл боғичларини боғлай олмайди — демоқчиманки, жуда кўп жисмоний кўмак керак ва Жан буларнинг барчасини бажарарди», дейди у.

Манкузо ниҳоят 19 ёшида Майклни махсус парваришлаш уйига жойлаштиришга рози бўлганида жуда қаттиқ ҳаяжонланганини ва буни «ҳаётимда қилишга мажбур бўлган энг қийин иш» деб таърифлайди.

Аммо ўғли катталар уйида Жан билан учрашганида, у кўнгли жойига тушганини айтади.

«Баъзи одамларда шундай қобилият бўлади», дейди у Жан ҳақида. «У том маънода ҳаёт-мамот масаласидир».

Бироқ Майкл бир неча ҳафта олдин, Жаннинг иш берувчиси уни бошқа 18 нафар гаитилик билан бирга ишдан бўшатишга мажбур бўлганида, ушбу суянчиғидан айрилди.

Уларнинг вақтинчалик ҳимояланган мақоми (TPS) — хавфли мамлакатлардан келган муносиб чет эл фуқароларига АҚШда ишлаш имконини берувчи мақом — тугаган эди.

Трамп маъмурияти илк бор 2025 йил июнь ойида гаитиликлар учун TPS мақомини тугатишини эълон қилди ва ундан кейин бошланган ҳуқуқий кураш Олий судгача етиб борди.

Американинг олий судьялари маъмурият томонини олди ва бу июль ойи охирида 350 000 гаитиликнинг ўз мақомидан маҳрум бўлишига йўл очди.

Ушбу мақомни йўқотиш эгаларининг АҚШда қонуний ишлай олмаслигини ва депортация қилиниш хавфига дуч келишини англатади.

Гаитилик ишчи кучи кучли бўлган соғлиқни сақлаш соҳаси айниқса қаттиқ зарбага учради — кўплаб иш берувчилар беморлар билан бевосита ишлайдиган TPS эгаларини ишдан бўшатишга мажбур бўлдилар.

Трамп ўзининг 2024 йилги муваффақиятли сайловолди кампаниясининг асосий қисми бўлган иммиграцияни чекловчи бир қатор чора-тадбирлар доирасида TPS мақомини тугатди.

Ушбу сайловда иммиграция сайловчиларни энг кўп ташвишга солган масалалардан бири эди ва Лонг-Айлендда иккала округ ҳам Трампни қатъий қўллаб-қувватлади.

Трампнинг иккинчи муддатида ўндан ортиқ давлатнинг TPS мақоми тугатилди ва гаитиликлар жабрланган барча TPS олувчиларнинг деярли учдан бир қисмини ташкил қилади.

Парвариш соҳаси бунинг оқибатларини ҳис қилмоқда.

Парапрофессионал соғлиқни сақлаш институтининг сиёсат ва тадқиқотлар бўйича вице-президенти Кезия Скейлснинг айтишича, Гаити бевосита парвариш соҳасидаги иммигрантлар келиб чиққан энг етакчи бешта давлатдан биридир.

Соҳада шусиз ҳам ходимлар етишмас эди ва кўплаб парвариш хизматлари — уйдаги тиббий ёрдамчилардан тортиб, кўмак остида яшаш жойларигача — навбат кутиш рўйхатлари жуда узун эди.

«Иммигрантларни истисно қилганимизда, ички бозоримизда ушбу иш ўринларини тўлдириш учун одамлар шунчаки етарли эмас», дейди у BBC News нашрига.

Миллий ҳуқуқни ҳимоя қилиш гуруҳлари узоқ муддатли ишчи кучини мустаҳкамлайдиган сиёсатни, жумладан «халқаро парваришловчилар учун қонуний йўлларни кенгайтирадиган» чораларни илгари сурмоқда.

TPS мақомини тугатиш таъсири ҳақидаги саволга Ички хавфсизлик вазирлиги матбуот котиби BBC'га «Вақтинчалик ҳимояланган мақом айнан шундай — вақтинчаликдир» деб жавоб берди.

«Соғлиқни сақлаш соҳасини қўллаб-қувватлашнинг ягона йўли текширилмаган ноқонуний муҳожирларнинг мамлакатда қолишига рухсат беришдир, деган даъво мутлақо нотўғри ва ялқовликдир», деди матбуот котиби.

Жан ишлаган AHRC Nassau ташкилоти бош ижрочи директори Стэнфорт Перрининг овозидан ҳафсаласи пир бўлгани ва чарчагани сезилади. Ташкилот бошқа иммиграция чекловлари фонида бу йил 19 нафар, ўтган йили эса 22 нафар гаитилик ходимни ишдан бўшатди, дейди у.

«Ушбу соҳада ишлаш учун бир кишини ишга олиш, уларни ўқитиш ва ақлий ҳамда ривожланиш нуқсони бўлган инсонга меҳр-шафқатли, ғамхўрлик билан ёрдам кўрсатишга тайёрлаш учун бизга ойлаб вақт керак бўлади», дейди у.

«Мен ходимлар учун тезкор овқатланиш ресторанлари, озиқ-овқат дўконлари ва чакана савдо шохобчалари билан рақобатлашяпман, чунки улар биз тўлай оладиганимиздан кўпроқ пул тўлашади», дея қўшимча қилади у.

Бу муаммо бутун мамлакат бўйлаб кузатилмоқда. 18 нафар гаитилик TPS эгасини йўқотган Жанубий Флорида Яҳудий жамоатчилик хизматларида қолган ёрдамчилар ҳам қўшимча иш вақтида ишламоқда.

«Бу биз каби нотижорат ташкилот учун жуда катта молиявий юкдир», дейди ташкилотнинг стратегик алоқалар ва маркетинг бўйича директори Сара Катценштейн.

TPS парваришловчиларининг йўқотилиши яҳудий ташкилоти томонидан хизмат кўрсатиладиган кексаларга, уларнинг аксарияти Холокостдан омон қолганларга айниқса зарар етказди, дейди Катценштейн.

«Улар ушбу уй парвариши ёрдамчилари билан йиллар, баъзилари эса ўнлаб йиллар давомида муносабатда бўлишган», дейди у ва айниқса Холокостдан омон қолганлар бегоналарга ишонишда қийналишлари мумкинлигини қўшимча қилади.

«Бу жуда яқин муносабатдир, шунинг учун бу мижозлар учун Гаити TPS мақомига эга бўлган парваришловчиларини йўқотиш ҳақиқатан ҳам вайрон қилувчидир».

Яҳудий жамоатчилик хизматлари Сенатга таклиф қилинган 4814-сонли қонун лойиҳасини қўллаб-қувватлаш учун сайланган расмийларга хат ёзмоқда, бу лойиҳа Вакиллар палатасида гаитиликлар учун TPS мақомини узайтириш бўйича аллақачон қабул қилинган икки партиявий қонун лойиҳасини такрорлайди. Бу ҳаракат ҳозирда Сенатда Республикачилар мухолифати томонидан тўсиб қўйилгани сабабли тўхтаб қолди.

Олий суд қароридан бери, мамлакатда кенг тарқалган тўдалар зўравонлигига қарамай, юзлаб гаитиликлар депортация қилинди. Оқ уй вакили Том Хоман яқинда CNN телеканалига берган интервьюсида депортацияларни ҳимоя қилди.

«Судьялар улар уйларига қайтишлари керак деган қарорга келишди. Ва улар уйларига қайтишлари керак... биз шунчаки қонунни ижро этяпмиз. Ва биз буни Америка халқи овоз берган тарзда амалга оширяпмиз».

Депортациялар бўйича сўровда қатнашган АҚШ катта ёшли аҳолисининг ярмига яқини Трамп ҳаддан ташқари узоққа кетганини айтди, бу кўрсаткич йил бошидаги билан деярли бир хил.

Лонг-Айлендга қайтсак, Манкузо ўзининг алоҳида парваришга муҳтож ўғли билан тил топиша олган парваришловчининг йўқотилишидан қайғурмоқда.

«Бу ота-она сифатида сизни ташвишга соладиган нарсалардан биридир. Бу бола дунёда мендан ташқари уни яхши кўрадиган бошқа одамлар ҳам борлигини биладими?

Ва менимча, у буни Жандан ҳис қилган — бу шунчаки иш эмаслигини».

Унинг ўғли буни айта олмаслиги мумкин, лекин у Жанни соғинаётганини ва нега у энди йўқлигини тушунмаётганини онаси билади. Манкузо учун ўғлининг фаровонлиги ҳақидаги шусиз ҳам юқори бўлган хавотири кескин ортиб бормоқда.

«Жан билан бирга бўлганида, менинг ҳеч қандай ташвишим йўқ эди», дейди у.

У нафақат ўғли, балки маҳаллий нотижорат ташкилот томонидан хизмат кўрсатиладиган бошқа оилалар учун ҳам, ва албатта, Жан ва у каби ноаниқликда яшаётган, депортация қилиниши ёки қилинмаслигини билмайдиган TPS эгалари учун хавотирда.

«Мен бу масала ҳал бўлишига умид қиламан», дейди у. «Мен [Жанга] инсон сифатида ғамхўрлик қиламан, унга тирикчилик керак — ва бу у учун тирикчилик манбаи эди ва у бу ишни яхши уддаларди, ўғлимга ёрдам берарди.

Ва унинг бу ерда йўқлиги ўғлимга бевосита таъсир қилмоқда — ва мен унинг қайтишини хоҳлайман».