«Туман, сув ва ҳар бир грамм учун кураш». Удомляда балиқ овлаш бўйича халқаро турнир қандай ўтди. Фото ва видео

«Туман, сув ва ҳар бир грамм учун кураш». Удомлядаги балиқ овлаш бўйича халқаро турнир қандай ўтди. Фото ва видео

Балиқ овининг ўзига хос спорт драмаси бор: қармаққа илинишидан олдинги сукунат, ҳаяжонли кутиш ва сўзнинг томор маъносида ушланган балиқнинг ҳар бир грамми учун кураш. Аммо Россиянинг Тверь вилоятидаги Удомля кўлида сентябрь охирида «Росатом» томонидан ташкил этилган балиқ овлаш бўйича халқаро турнир иштирокчилари учун биринчи синов табиатнинг ўзи бўлди.

Эрталаблари кўл қалин туман ичида яширинар эди. Оппоқ парда қарама-қарши қирғоқни, у билан бирга сув тепасида қад ростлаган Калинин АЭСнинг градирняларини ҳам яшириб турарди. На қирғоқнинг одатдаги шакллари, на узоқдаги мўлжаллар кўринарди. Кўл гўёки нигоҳ етган жойда тугаётгандай, таниш манзара эса бир неча соатга йўқолиб қолгандай туюларди.

Туман фақат пешинга яқин, қуёш тиккага кўтарилганда тарқаларди. Сўзсиз хиралик ортидан қирғоқ чизиғи ва атрофдаги ландшафт контурлари секин-аста намоён бўларди. Кўл ўзининг одатдаги қиёфасига қайтар, бу ерга шунчаки қармақ билан ҳордиқ чиқариш учун эмас, балки рақиблар ва табиат стихияси билан беллашувда ўзларини синаб кўриш учун келганлар учун майдон очарди.

Халқаро турнир Удомляда турли мамлакатлардан келган иштирокчиларни жамлади. Баъзилар учун балиқ ови — эски ҳобби, бошқалар учун эса натижа фақат омадга эмас, балки тажриба, сабр-тоқат, танланган тактика ва сув ҳавзасини тушуниш қобилиятига боғлиқ бўлган спорт дисциплинасида ўзларини синаб кўриш имкониятидир. Жараённинг ташқи шошма-шошарсизлиги ортида ҳисоб-китоб ва кескин кураш яширинган бўлиб, унда ҳар бир майда-чуйда нарса муҳим аҳамиятга эга бўлиши мумкин.

Шу билан бирга, турнир Удомлянинг ўзига — ҳаёти Калинин атом электр станцияси билан чамбарчас боғлиқ бўлган шаҳарга ҳам синчковлик билан қараш учун баҳона бўлди. Бу ерда табиий ландшафт ва йирик саноат инфратузилмаси ёнма-ён жойлашган, кўл эса маҳаллий аҳоли, балиқ ови ишқибозлари ва бошқа мамлакатлардан келган меҳмонларнинг учрашув жойи бўлиб қолмоқда.

Халқаро мусобақа иштирокчиларини Удомляга нима жалб этди, спорт балиқчилиги қандай ташкил этилган, бу каби тадбирлар шаҳар ҳаётида қандай ўрин тутади ва улар туризм ривожланишига туртки берадими? Podrobno.uz корреспонденти ушбу саволларга ойдинлик киритиш ва ушбу ноодатий формат ортида нима турганини тушуниш учун турнирда бўлди.

## «Росатом»га бутун дунёдан балиқчилар нима учун керак?

Удомля кўлидаги «атом» балиқ овида 22 нафар ҳаваскор спортчи, шунингдек, атом энергетикаси соҳасида лойиҳаларни амалга ошираётган ёки режалаштираётган «Росатом»нинг ҳамкор мамлакатлари бўлмиш 11 та давлатдан 28 нафар журналист ва экспертлар ҳамжамияти вакиллари иштирок этди. Улар орасида Бангладеш, Беларусь, Венгрия, Вьетнам, Миср, Ҳиндистон, Индонезия, Малайзия, Туркия, Ўзбекистон ва ЖАР бор. Тадбирга, шунингдек, Калинин АЭСнинг атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва радиациявий назорат хизмати вакиллари ҳам қўшилди.

Балиқ овлаш бўйича халқаро турнир тўртинчи марта ўтказилмоқда. Бу вақт ичида у «Росатом»нинг маърифий лойиҳасига айланди. Мусобақаларнинг ўз географияси ҳам бор: биринчи иккита турнир Ленинград АЭС яқинида бўлиб ўтган, 2025 йилда иштирокчилар Туркиянинг Мерсин провинциясига, «Аккую» АЭС қурилиш майдончасига жўнаб кетишган эди. Бу йил турнирни Удомля — ҳаёти Калинин атом станцияси билан чамбарчас боғлиқ бўлган шаҳар қабул қилди.

Ушбу лойиҳа доирасидаги балиқ ови — фақат энг катта ўлжа учун кураш эмас. Бу атом станцияси атрофидаги ҳудуд қандай яшашини кўриш, унинг табиати ва корхона иши билан танишиш имконияти ҳамдир.

«Балиқ овлаш бўйича халқаро турнир "Росатом"нинг атом энергетикасининг экологик тозалигини намойиш этишга имкон берадиган энг етакчи маърифий тадбирларидан бирига айланиб бўлди. Халқаро меҳмонлар атом электр станциялари атроф-муҳитни бузмасдан, балки минтақа ривожланишининг драйверига айланишини ўз кўзлари билан кўришлари мумкин. Бу каби тадбирлар, шунингдек, "Росатом"нинг очиқлигини намойиш этади ва ўз атом лойиҳаларини амалга оширишни бошлаётган мамлакатлар аҳолиси билан ишончли мулоқот ўрнатишга ёрдам беради», — деди «Росатом Международная сеть» хусусий муассасасининг коммуникациялар бўйича бош директори ўринбосари Александра Юстус.

Турнирни ўтказиш учун Удомлянинг танланиши ҳам тасодифий эмас эди. Ташкилотчилар хорижий меҳмонларни Калинин АЭСнинг атроф-муҳитни муҳофаза қилиш фаолияти билан таништиришни ва станция сув биоресурсларини сақлаб қолиш учун қандай чоралар кўраётганини кўрсатишни исташди. 2025 йилда корхона АЭСни совутиш тизимида фойдаланиладиган Песьво ва Удомля кўлларига сунъий равишда балиқ ташлаш бўйича тўртта тадбир ўтказди. Келтирилган маълумотларга кўра, ушбу сув ҳавзаларидаги балиқ захираси тахминан 740 тоннани ташкил этади.

Ўша йили Калинин АЭС «Росатом» корхоналари орасида «Атом тармоғининг экологик намунали ташкилоти» танловида биринчи ўринни эгаллади. Экологик мониторинг маълумотларига кўра, корхонанинг ер усти ва ер ости сувларига, тупроққа, атмосфера ҳавосига ва радиация фонига таъсири минимал даражада баҳоланмоқда.

Калинин АЭС бош муҳандиси Руслан Алыевнинг сўзларига кўра, станция учун ушбу тадбирни ўз уйида қабул қилиш жуда шарафли ва масъулиятлидир, чунки кўплаб мамлакатлар вакиллари АЭС иши билан танишиш, технологияларнинг хавфсизлигига ишонч ҳосил қилиш ва корхонанинг атроф-муҳитни муҳофаза қилиш фаолияти ҳақида батафсилроқ билиш учун меҳмонга келишган.

Шу билан бирга, ташкилотчилар таъкидлаганидек, балиқ овлаш бўйича халқаро турнир ғояси Ҳиндистондаги «Куданкулам» АЭС қурилиши билан боғлиқ воқеадан сўнг пайдо бўлган. Лойиҳани амалга ошириш бўйича келишувларга икки мамлакат раҳбарияти даражасида эришилган, аммо маҳаллий аҳоли, хусусан, балиқчилар билан тўлақонли мулоқот ўрнатишнинг имкони бўлмаган.

Қирғоқ бўйи жамоалари учун балиқчилик асосий даромад манбаи эди. Одамлар атом станциясининг пайдо бўлиши балиқ захираларининг камайишига ва ўлжа сифатининг ёмонлашишига олиб келишидан хавфсирашарди. Бу хавотирлар АЭС қурилишига қарши эътирозларга айланиб кетди.

Шубҳаларни тарқатиш учун балиқчилар жамоалари вакиллари Хитойдаги ишлаб турган атом станциясига таклиф қилинди. У ерда улар маҳаллий балиқчилар билан мулоқот қилиш ва АЭСга қўшничилик уларнинг ҳаётига қандай таъсир қилганини билиш имконига эга бўлишди. Ташкилотчиларнинг сўзларига кўра, хитойлик ҳамкасблар балиқ миқдори камаймаганини, шаҳарнинг ривожланиши эса, жумладан станция иши билан боғлиқ ҳолда, маҳаллий аҳоли учун янги имкониятлар очганини айтиб беришган. Кафе ва ресторанлар пайдо бўлган, ушланган балиқни сотиш имкониятлари кенгайган.

Ўхшаш вазиятга тушиб қолган одамларнинг шахсий тажрибаси катта роль ўйнади. Расмий вакилларга қараганда ишониш осонроқ бўлган маҳаллий балиқчилар билан мулоқот қилиш ҳиндистонлик меҳмонларга станция қурилиши истиқболларига бошқача назар солишга ёрдам берди.

Атом электр станциялари яқинида балиқ овлаш бўйича халқаро турнир ғояси ана шундай пайдо бўлди. Унинг иштирокчилари — атом лойиҳалари аллақачон амалга оширилаётган ёки эндигина режалаштирилаётган мамлакатлардан келган журналистлар, экспертлар ва балиқчилар — АЭС яқинидаги ҳудудлар қандай яшашини ўз кўзлари билан кўриш, маҳаллий аҳоли билан мулоқот қилиш ва атом энергетикасининг атроф-муҳитга ҳамда одамлар ҳаётига таъсири ҳақида ўз фикрларини шакллантириш имкониятига эга бўладилар.

Воқеалардан олдинга ўтиб таъкидлаймизки, истиқболда бу каби турнир атом энергетикасини ривожлантираётган ва ўз атом электр станциясини қураётган Ўзбекистонда ҳам ўтказилиши жуда мумкин.

## «Атом» балиқ ови

Удомля кўлидаги турнирнинг биринчи куни машғулотларга ажратилди. Эрталабдан иштирокчилар кўлни ўрганиш, балиқ овлаш шароитларини баҳолаш ҳамда балиқнинг турли турлари учун хўрак ва ясама хўракларни танлаш учун қайиқларда сувга чиқишди.

Ташкилотчилар тадбирнинг нафақат спорт, балки маиший томони ҳақида ҳам қайғуришди. Кўл қирғоғида шийпон ўрнатилди, у ерда иштирокчилар қайноп чай ёки кофе билан исинишлари ва иссиқ овқат билан тановул қилишлари мумкин эди. Генератор ишлаб турган эди, шунинг учун зарурат туғилганда телефонлар ва бошқа техникаларни қувватлаб олиш мумкин эди.

Спорт қайиқлари рулига маҳаллий балиқчи-гидлар ўтиришди. Улар жамоаларни энг аввало ўзларига яхши таниш бўлган балиқли жойларга етказишлари керак эди. Турнир шартларига кўра, фақат тўрт турдаги балиқ ҳисобга олинарди: лаққа, чўртан, олабуға ва зандар. Хорижий иштирокчилар машғулот давомида улар билан, шунингдек, уларни овлаш хусусиятлари билан танишишлари керак эди.

Қайиқлар очиқ сувга чиққанда, улар секин-аста қалин туман ичида кўринмай кетди. Қирғоқда ҳакамларнинг балиқчилар ортидан кўлга жўнашга рухсат берувчи сигналини кутаётган журналистлар қолди.

Об-ҳаво салқин эди, айниқса иссиқ мамлакатлардан келган меҳмонлар учун. Бироқ, ташкилотчилар буни ҳам назарда тутишган эди: барча иштирокчиларга профессионал экипировка берилди. Сигналдан сўнг журналистлар ўз жамоаларини топишга шошилишди, аммо буни қилиш осон бўлмади. Туман қайиқларни кўздан яширарди, ҳатто навигация асбоблари ҳам ҳар доим тез мўлжал олишга ёрдам бермасди.

Ёмон кўриниш нафақат журналистларнинг, балки балиқчиларнинг ҳам вазифасини мураккаблаштирди. Бундан ташқари, туман ягона қийинчилик эмас эди: кўплаб иштирокчилар Удомля кўлидаги балиқ овлаш шароитлари ўз ватанларида одатланган шароитлардан сезиларли даражада фарқ қилишини таъкидладилар.

Шундай қилиб, Ўзбекистон вакили Удомлядаги балиқ ови Бухоро ва Самарқандда шуғулланадиган балиқ овидан жуда фарқ қилишини айтиб берди. Бу ерда унинг она юртидаги сув ҳавзаларида учрамайдиган балиқ турлари, масалан, чўртанбалиқ яшайди. Таниш турларнинг ўзини тутиши ҳам бошқача бўлиб чиқди.

«Ҳатто зандар ҳам бу ерда бошқача қармоқни чўқийди ва бу балиқ овлашни бир оз қийинлаштиради. Ерда ҳеч бўлмаганда бир ҳафта балиқ овлашнинг уддасидан чиқилганда эди, маҳаллий балиқнинг ўзини тутишини яхшироқ тушуниш мумкин бўларди. Бизда йиртқич балиқ одатда қуёш ботгандан сўнг қармоққа туша бошлайди — ўшанда зандар ва илонбалиқ қармоқни чўқийди. Бу ерда эса, менга тушунтиришганидек, балиқни кундузи ҳам, кечга яқин ҳам ушлаш мумкин», — деб ўртоқлашди у.

Индонезиялик иштирокчи Нуржан Сулейман ҳам ўз таассуротлари билан ўртоқлашди. Унинг учун нафақат маҳаллий иқлим, балки балиқ овининг форматининг ўзи ҳам ноодатий бўлиб чиқди: ватанида у денгизда балиқ овлашга одатланган, кўлда эса биринчи марта бўлиб туриши эди.

«Индонезияда, менинг Шимолий Малуку провинциямда, биз одатда денгизда балиқ овлаймиз. Кўлда эса биринчи марта балиқ овлаяпман. Эҳтимол, асосий фарқ ҳам шундадир: Россияда балиқни кўпроқ чучук сувда, Индонезияда эса денгиз сувида овлайдилар», — деди у.

Шу тариқа, машғулот куни иштирокчилар учун нафақат мусобақаларга тайёргарлик кўриш, балки нотаниш балиқчилик шароитлари билан танишиш, тажриба алмашиш ва бир-бирларининг балиқчилик анъаналари ҳақида кўпроқ билиб олиш имконияти бўлди.

Биринчи кун дастури шу билан тугамади. Ташкилотчилар меҳмонлар учун маданий қисмни ҳам тайёрлашди: иштирокчилар тарихий диққатга сазовор жойларни ва Удомля ўлкашунослик музейини зиёрат қилишди.

## Ўзбекча урғу

Мусобақанинг иккинчи, ҳал қилувчи куни ҳам худди биринчи кунидек — кўлдаги барвақт туманли эрталабдан бошланди. Қалин сув буғи иштирокчиларни шунчалик ҳайратда қолдирдики, хорижий спортчилардан бири ҳайқириб юборди: «Мен гўё осмондаман ва булутлар орасида турибман, Удомля эса менинг хотирамда энди ердаги жаннат сифатида қолади».

Старт олдидан ташкилотчилар иштирокчиларга ажратиб турувчи жилетларни тарқатишди ва қуръа ташлаб, кўлга чиқиш кетма-кетлигини белгилаб олишди. Ўзбекистон жамоасини икки тажрибали балиқчи — бухоролик Ойбек Зухуров ва самарқандлик Азиз Ражабов ифода этдилар.

Балиқ ови соф эркаклар машғулотидай туюлади. Аммо турнирнинг бош ҳаками, бутунроссия категориясидаги ҳакам Алла Калиничева бошқача фикрда. Старт олдидан у йўриқнома ўтказди, иштирокчиларга мусобақа қоидаларини эслатди ва уларга омад тилади. Балиқчилар тилида бу шундай янграйди: «На дум, на тангача!» (Омадингизни берсин!).

Шундан сўнг спортчилар қайиқлардан жой олишди, байрамона саф тортишди ва ҳакамларнинг буйруғи билан балиқ овига жўнаб кетишди. Турнир бошланди ва энди ҳамма нарса иштирокчиларнинг маҳоратига ва балиқчилик омадига боғлиқ эди.

Олдинда уч соатлик кескин балиқ ови бор эди. Балиқни чўчитмаслик учун спортчилар катта ўлжани излашга эътибор қаратиб, сукунатга риоя қилишга ҳаракат қилишди. Ушланган ҳар бир балиқ гидлар назорати остида тортиб кўрилди ва ҳажми ҳамда тури бўйича баҳоланди, шундан сўнг қайтадан кўлга қўйиб юборилди. Бу турнирнинг мажбурий шарти эди: ташкилотчилар таъкидлаганидек, энг муҳими — табиатга зарар етказмаслик. Сув ҳавзасига авайлаб муносабатда бўлиш спорт балиқчилигини ажратиб туради.

Об-ҳаво иккинчи куни ҳам иштирокчиларни сийламади: кўл тепасида ҳамон туман турарди, ҳаво булутли ва салқин эди. Аммо энди бу сюрприз спортчиларни шошириб қўймади. Ҳар ким ўз тактикасига эътибор қаратди ва ясама хўракларни танлади: кимдир ялтироқ хўракка, кимдир воблер ёки силикон хўракларга овлади. Ўзи билан алоҳида балиқчилик сирларини олиб келган ва уларни рақибларга очишга шошилмаганлар ҳам бор эди. Балиқчилар ҳамжамияти шунақа: қирғоқда ҳамма катта дўст, сувда эса ҳар кимнинг ўз тактикаси бор.

Пешинга яқин туман тарқай бошлади ва кўлда мўлжал олиш ниҳоят осонлашди. Узоқда Калинин АЭСнинг улкан градирнялари кўринди. Ўзбекистон жамоаси томон йўлда биз турли мамлакатлардан — Вьетнам, Ҳиндистон, ЖАР, Малайзия, Туркия, Венгрия ва бошқа жойлардан келган спортчиларни учратдик. Ҳар бири сув ҳавзасининг ўз участкасини эгаллаган ва балиқ ови билан банд эди.

Ўзбекистон жамоаси қирғоқдан узоқда, тайизликка яқинроқ жойлашди, шунинг учун унга етиб бориш осон бўлмади. Ойбек ва Азиз катта йиртқич балиқни ушлашни ва шу орқали мусобақада ўзларини кўрсатишни мўлжаллашган эди.

Аммо бу сафар омад улар томонда бўлмади. Ойбек Зухуров уларга кўлни яхши биладиган профессионал гид Дмитрий ёрдам берганини айтиб берди. Жамоа чўртанбалиққа умид боғлаган эди, аммо тўртта яхши қармоқ чўқишига қарамай, балиқ ҳар сафар узилиб кетди.

Ойбек тахминан 25 йилдан бери балиқ ови билан шуғулланади. Бу вақт ичида у вазни тахминан 70 килограмм бўлган лаққа балиқни ушлашга муваффақ бўлган. Бу йилги энг катта ўлжа Бухоро вилоятидаги Тўдакўлда ушланган, вазни 7,4 килограмм бўлган зоғорабалиқ бўлди.

«Шунақаси ҳам бўлиб туради: ҳатто профессионал балиқчи ёки ҳаваскор бўлсанг ҳам, баъзида балиқ шунчаки қармоқни чўқимайди, масалан, бугунгидек», — деб таассуротлари билан ўртоқлашди ўзбек жамоасининг иккинчи иштирокчиси Азиз Ражабов.

Унинг сўзларига кўра, ҳатто тажрибали гид ҳам бундай натижадан ҳайратда қолган. Балиқчилар битта катта балиқ эвазига устунликни қўлга киритишни режалаштиришган эди, аммо ўйланган режани амалга оширишнинг имкони бўлмади.

«Баъзида шундай хатоликлар ҳам учраб туради. Аммо энг муҳими — иштирок этиш», — дея хулоса қилди суҳбатдош.

Ўзбек жамоасининг гиди Дмитрий — профессионал балиқчи ва спорт усталигига номзод — у ҳам катта балиқларни ушлашни афзал кўради ва ўз рекордларини янгилашга интилади. Удомля кўлида у вазни 32 килограммгача бўлган лаққа балиқларни тортиб олган.

Маҳаллий балиқ овининг хусусиятлари ҳақида гапирганда, Дмитрий кўп нарса йил фаслига боғлиқлигини таъкидлади. Шу билан бирга, бу ерда йил бўйи — қишда ҳам, ёзда ҳам балиқ овлаш мумкин. Кўлда жуда кўп турлар, жумладан осётрсимонлар, тиляпия, зағорабалиқ, оқ амур, шунингдек чучук сув креветкалари яшайди. Овлаш учун энг қийин балиқлардан бири сифатида у зандарни атади: у турли чуқурликда — тайизликдан тортиб 16–18 метрча бўлиши мумкин.

Дмитрийнинг фикрича, балиқчилик спортини ривожлантириш керак. Бу нафақат ўз маҳоратини синаб кўриш ва ўлжа учун курашиш имконияти, балки бутун кунни очиқ ҳавода ўтказиш усули ҳамдир. Бундан ташқари, бу каби мусобақалар минтақа ва балиқчилик туризми ривожланишига ҳисса қўшиши мумкин. Турнирнинг ўзи, деб ҳисоблайди суҳбатдош, маҳаллий сув ҳавзалари табиий хусусиятини сақлаб қолаётганини ва балиқ овлаш жойи бўлиб қолаётганини кўрсатишга ёрдам беради.

«Бу табиий кўллар, улардан ҳанузгача балиқ еймиз ва ҳеч қандай муаммо йўқ», — деди Дмитрий. У, шунингдек, атом энергетикасини тоза энергия манбаи деб атади. Маҳаллий балиқнинг хавфсизлиги ҳақидаги саволга суҳбатдош ижобий жавоб бериб, унинг фикрича, у саломатлик учун ҳеч қандай хавф туғдирмаслигини таъкидлади.

Айни пайтда, балиқ овлаш учун ажратилган уч соат ниҳоясига етиб борар эди ва жамоалар кетма-кет базага қайта бошлашди. ЖАРлик балиқчилар ёнидан сузиб ўтаётиб, иштирокчилардан бири бир неча юз граммлик ўлжасини боши тепасига хурсанд бўлиб кўтариб: «Catfish, catfish!» — «Лаққа, лаққа!» деб бақирганини пайқадик. Бу канал лаққачаси бўлиб чиқди.

Қирғоқда капитанлар ҳакамлар ҳайъатига ўлжа протоколларини топширишди. Турнирнинг мусобақа қисми якунланди — энди натижаларни сарҳисоб қилиш ва мукофотлар кимга насиб этишини билиш қолган эди.

## Ишонч ўлжаси

Аммо бундан олдин иштирокчиларни турнирнинг эҳтимол энг муҳим процедураларидан бири — ўлжанинг дозиметрик назорати кутиб турган эди. Мутахассислар ушланган балиқни радиация даражасини аниқлаш ва у бу нуқтаи назардан қанчалик хавфсиз эканини кўрсатиш учун текширишди.

Калинин АЭС атроф-муҳитни муҳофаза қилиш бўлими бошлиғи Андрей Данилкин нима учун бундай назорат нафақат мусобақа иштирокчилари учун, балки минтақадаги экологик вазиятга қизиққан ҳамма учун муҳимлигини тушунтирди.

«Биз Калинин АЭС жойлашган минтақанинг экологик ҳолати фаровон эканини биламиз. Бизда холис маълумотлар бор. Аммо бошқа одамлар ҳам бу ҳақда билишлари ва ўзлари ишонч ҳосил қилишлари биз учун муҳим. Атом объектларини эксплуатация қилиш тажрибаси шуни кўрсатадики, бу технологиялар атроф-муҳитга дўстона ва уларни яшил технологияларга киритиш мумкин. Биз атроф-муҳитни сақлаб қолган ҳолда бундай объектлардан муваффақиятли фойдаланиш тажрибасини тарқатишни жуда муҳим деб ҳисоблаймиз», — деди мутахассис.

Данилкиннинг сўзларига кўра, атом станциясининг атмосфера ҳавосига, сув объектларига ва тупроққа таъсири минимал даражада. Бундай объектларнинг атроф-муҳитга кўрсатадиган асосий таъсири сув ҳавзаларига иссиқлик таъсири билан боғлиқ.

Калинин АЭС мисолида бу айниқса яққол кўринади: станцияни совутиш учун айланма сув таъминоти тизимида ишлайдиган табиий сув ҳавзалари — Песьво ва Удомля кўлларидан фойдаланилади. Уларнинг умумий ҳажми тахминан 150 миллион кубометрни ташкил қилади. Барча тўртта энергоблок бир вақтнинг ўзида ишлаб турганда, бир йилда ушбу бутун ҳажм станция тизимлари орқали тахминан 50 марта ўтади. Шу билан бирга, кўллар энг юқори балиқчилик категориясига киради. Мутахассис таъкидлаганидек, бу атом станцияси эксплуатацияси шароитида сув ҳавзаларининг фаровон ҳолатининг холис кўрсаткичларидан биридир.

Экологик вазиятни баҳолашда кўп йиллик мониторинг ҳам муҳим роль ўйнайди. Калинин АЭС радиация хавфсизлиги бўлими бошлиғи Виктор Дулейчик кузатувлар ва тадқиқотлар станциянинг атроф-муҳитга минимал радиациявий таъсиридан далолат беришини таъкидлади.

«Бугун, сиз ушлаган балиқни ўлчаб, биз буни аниқ мисолда кўрсатишимиз мумкин. Кўриб турганингиздек, дозиметр кўрсаткичлари табиий фон қийматларидан ошмайди. Радиация нуқтаи назаридан бу балиқнинг хавфсизлигидан далолат беради», — деб тушунтирди Дулейчик.

Текширувдан сўнг мутахассислар балиқни авайлаб яна кўлга қўйиб юборишди. Аммо дозиметрик назорат — Калинин АЭС ҳудудида олиб борилаётган экологик мониторингнинг фақат бир қисмидир. Тадқиқотларнинг алоҳида йўналиши станция ишининг Песьво ва Удомля кўллари экотизимига, жумладан ихтиофаунага таъсири билан боғлиқ.

Андрей Данилкиннинг сўзларига кўра, сувнинг доимий қизиб туришига қарамай, сув ҳавзалари табиий равишда ривожланишда давом этмоқда: экотизим мувозанатни мустақил равишда сақлайди ва қайта тикланади. Бу экологик фаровонликнинг муҳим мезонларидан биридир.

Энг сезиларли ўзгаришлар балиқларнинг тур таркибида юз берди. Сув ҳароратининг кўтарилиши сабабли кўллардан олабуға (налим) йўқолди, аммо бу сув ҳавзалари учун янги турлар, жумладан қора амур, дўнгпешона, оқ амур, зоғорабалиқ, тиляпия ва канал лаққачаси пайдо бўлди. Бу ерда чучук сув креветкаси ҳам яшайди. Шу билан бирга, мутахассиснинг баҳолашича, юқори сув ўсимликлари, фитопланктон ва зоопланктондаги ўзгаришлар аҳамиятсиз даражада.

Балиқ захираларини тадқиқ қилиш тахминан беш йилда бир марта ўтказилади. Охиргиси 2024 йилда бўлиб ўтди ва сув ҳавзаларидаги балиқларнинг умумий миқдори камаймаганини, балки кўпайганини кўрсатди. Шу билан бирга, айрим маҳаллий турлар — чабақ (плотва), варха (лещ), зандар ва чўртанбалиқ сон жиҳатдан бир оз камайган, аммо маҳаллий ихтиофауна таркибида жиддий ўзгаришлар аниқланмаган.

Данилкиннинг сўзларига кўра, умумий балиқ захираларининг кўпайиши энг аввало янги турларнинг пайдо бўлиши билан боғлиқ. Ушбу ўзгаришларни кузатиш кўллар экотизими ҳолатини баҳолашнинг муҳим қисми бўлиб қолмоқда.

## Мукофотлар ва янги дўстлар

Оқшомда, мусобақалар ортда қолгач, иштирокчилар мукофотлаш маросимида йиғилишди. Ташкилотчилар мусобақа сарҳисобини қилишди ва турли номинацияларда ажралиб турган жамоаларни эътироф этишди.

«Энг катта балиқ» номинациясида Малайзия жамоаси ғолиб чиқди: унинг иштирокчилари вазни 1,7 килограмм бўлган зандарни ушлашди. Венгрия жамоаси «Ғалабага бўлган ирода» номинациясида соврин олди, Россия жамоаси эса «Энг катта ўлжа» номинациясида ғолиб бўлди — унинг иштирокчилари Удомля кўлида яшайдиган энг кўп балиқ турларини ушлашди.

Венгриялик Татьяна Керн — бош ҳакамни ҳисобга олмаганда, турнир иштирокчилари орасидаги ягона аёл балиқчидир. У «Ғалабага бўлган ирода» соврини соҳибига айланди ва Удомлядаги мусобақалар унга янги тажриба бағишлаганини тан олди. Татьяна қайиқдаги сайрларни, маҳаллий кўлни яхши биладиган гидларнинг профессионаллигини ва айниқса, секин-аста тарқалиб, атрофдаги табиатнинг гўзаллигини очган эрталабки туманни таъкидлади.

Балиқ овлаш усулининг ўзи ҳам ноодатий бўлиб чиқди. Уйда Татьяна бошқача балиқ овлашга одатланган, шунинг учун турнирда у воблерга овлашни ўзлаштиришига тўғри келди. Маслаҳат учун у ҳатто телефон орқали акасига мурожаат қилди. Натижада Татьяна иккита балиқ — олабуға ва зандар ушлади. Ушлаб олинган балиқларнинг умумий вазни тахминан 800 граммни ташкил этди.

«Кеча, машғулот ўтказганимизда, ҳеч нарса ушлай олмаган эдик. Бугун эса мақсад — ҳеч бўлмаса бир нарса ушлаш эди. Шунга кўра, биз ўз мақсадимизга эришдик», — деди у.

Татьяна бу каби тадбирлар у учун нафақат мусобақа сифатида муҳимлигини таъкидлади. Унинг рус илдизлари бор — онаси россиялик, — ва у ушбу мамлакатга бўлган муҳаббатини тан олди. Унинг сўзларига кўра, турнир турли давлатлардан келган одамлар билан танишиш, уларнинг ҳаёти ва иши, жумладан атом энергетикаси соҳасидаги фаолияти ҳақида кўпроқ билиш имкониятини беради.

«Ҳар доим яхши — янги одамларни, янги дўстларни йиққандай бўласан», — деб ўртоқлашди Татьяна.

Ва бунга, эҳтимол, турнирнинг барча иштирокчилари қўшиладилар: бундай учрашувлар турли миллат вакилларини бирлаштиради, бир-бирларини яхшироқ билишга ва янги дўстлар орттиришга ёрдам беради.