Транспорт вазирлиги халқаро ташувчиларга рухсатномаларни тарқатиш тартибини аниқлаштирди.

Транспорт вазирлиги халқаро автомобил ташиш учун рухсатномалар бериш тартиби, рейтинг тизимининг ишлаши ва Э-Рухсатнома электрон форматига о'тиш бо'йича тушунтириш берди.

**Рухсатномаларни тақсимлаш тартиби**

Хорижий ва ко'п томонлама рухсатномаларни тақсимлаш Вазирлар Маҳкамасининг 2026-йил 25-мартдаги 114-сонли қарори билан тасдиқланган қоидалар билан тартибга солинади. Ташувчилар рухсатномаларни захирага оладилар ва аризаларни электрон ахборот тизими орқали топширадилар.

Ба'зи рухсатномалар сони халқаро шартномалар билан чекланганлиги сабабли, уларнинг тақсимланиши белгиланган мезонлар асосида белгиланадиган ташувчи рейтингига асосланади.

Транспорт вазирлиги ушбу рейтинг автоматик равишда шакллантирилишини та'кидлади. Мансабдор шахслар ма'лум бир ташувчининг рейтингини қо'лда созлаш ёки уни индивидуал талаб бо'йича о'згартириш имкониятига эга эмаслар.

Вазирлик рейтинг тизими кичик ёки индивидуал ташувчилар фаолиятини чеклаш учун мо'лжалланмаганлигини та'кидлади. Унинг асосий мақсади ҳар бир компаниянинг ҳақиқий фаолиятига мувофиқ камёб рухсатномаларни шаффоф ва адолатли тақсимлашни та'минлашдир.

**Рухсатномаларни ноқонуний сотиш**

Транспорт вазирлиги рухсатномаларни ноқонуний о'тказиш ёки сотиш масаласига алоҳида то'хталди.

Вазирлар Маҳкамасининг 114-сонли қарорида рухсатнома бланкаларини бошқа ташувчиларга о'тказиш, уларни сотиш ёки белгиланган тартибларни бузган ҳолда фойдаланиш учун чекловлар ва жарималар белгиланган.

Вазирлик рухсатномаларни ноқонуний сотиш, уларни учинчи шахсларга о'тказиш ёки мансабдор шахсларнинг иштироки мумкинлиги ҳолатлари бо'йича аниқ ма'лумотларни тақдим этишга чақирди. Ҳар бир бундай ҳолат алоҳида ко'риб чиқилади.

Рухсатномаларни электрон форматга о'тказиш инсон хатоларининг та'сирини минималлаштириш, уларнинг ҳаракати устидан назоратни та'минлаш ва ноқонуний савдо хавфини камайтиришга қаратилган.

**Россия ва Беларус билан электрон рухсатномаларни жорий этиш**

Яна бир муҳим масала қог'оз рухсатномалардан электрон рухсатномаларга о'тиш билан бог'лиқ.

О'збекистон халқаро автомобил ташиш учун электрон рухсатнома тизимини босқичма-босқич кенгайтирмоқда. Ҳозирда Қозог'истон, Қирг'изистон, Хитой, Туркия, Озарбайжон ва Грузия билан еттита давлатни қамраб олган ҳолда электрон рухсатномалар алмашинуви амалга оширилмоқда.

Кейинги қадам Россия ва Беларус билан электрон рухсатномалар алмашинувини жорий этиш бо'лади. Транспорт вазирлиги ушбу тизимларни 2026-йил охирига қадар жорий этишни режалаштирмоқда.

Бироқ, электрон рухсатномага бир томонлама о'тиш мумкин эмас. Бу икки мамлакатнинг ваколатли органлари о'ртасида келишувлар, ахборот тизимларини интеграциялаш, электрон ма'лумотлар алмашинувини синовдан о'тказиш ва электрон рухсатномаларнинг о'заро тан олинишини та'минлашни талаб қилади.

Шунинг учун, Россия билан қог'оз рухсатномаларнинг ҳозирги қо'лланилиши бу соҳада рақамлаштириш ишлари етарли эмаслигини англатмайди.

**Фойдаланилмаган Хитой рухсатномаларининг сабаблари**

Транспорт вазирлиги шунингдек, Хитойга ташиш учун рухсатномалар билан бог'лиқ вазиятга ҳам ойдинлик киритди.

Ба'зан рухсатнома аслида ишлатилади, лекин тизимда "фойдаланилмаган" деб ко'рсатилади. Бу о'ша транспорт воситаси учун кейинги рухсатнома берилишига то'сқинлик қилади.

Сабаби рухсатномадан фойдаланишни тасдиқлаш тартибида.

Божхона назоратидан о'тгандан со'нг, ҳайдовчи юк ташиш ҳужжатларини транспорт назорати инспекторига тақдим этиши шарт. Уларни текширгандан со'нг, инспектор рухсатномадан фойдаланишни тасдиқлайди ва унинг тизимдаги ҳолатини "ишлатилган" га о'згартиради.

Шундан кейингина о'ша транспорт воситаси учун янги рухсатнома берилиши мумкин.

Бироқ, амалда, ба'зи ҳайдовчилар божхонадан о'тгандан со'нг дарҳол ҳайдашни давом эттирадилар ва ҳужжатларни инспекторга тақдим этмасдан чегара ҳудудидан чиқиб кетадилар.

Натижада, рухсатнома самарали ишлатилади, аммо тизимда "ишлатилмаган" ҳолатда қолади. Тизим ушбу транспорт воситаси учун бошқа рухсатнома берилишини автоматик равишда блоклайди.

Транспорт вазирлиги ушбу чеклов сун'ий эмаслигини та'кидлади.

Битта транспорт воситаси учун бир вақтнинг о'зида бир нечта амалдаги рухсатномалар берилишини олдини олиш ва улардан фойдаланишнинг аниқ ҳисобини та'минлаш зарур.

Шунинг учун ҳайдовчилар транспорт назорати инспекторига юк ташиш ҳужжатларини зудлик билан топширишлари ва рухсатномадан фойдаланишни тасдиқлаш тартибини бажаришлари керак.

**Рухсатнома ма'лумотларига кириш**

Транспорт вазирлиги шунингдек, рухсатномаларни тақсимлаш то'г'рисидаги ма'лумотлар ташувчилар учун мавжудлигини ма'лум қилди.

Ҳар чорак охирида агентлик олинган, берилган ва ишлатилган хорижий ва ко'п томонлама рухсатномалар сони бо'йича статистикани э'лон қилади.

Бундан ташқари, "Э-Авторухсатнома" автоматлаштирилган ахборот тизими орқали ташувчилар ма'лум бир мамлакат ва рухсатнома тури учун мавжуд рухсатномалар сони, шунингдек, бошқа ташувчилар томонидан брон қилинган рухсатномалар сони ҳақида ма'лумот олишлари мумкин.

Шунинг учун, ариза топширишдан олдин ҳам ташувчилар мавжуд рухсатномаларнинг жорий сонини ва уларнинг брон қилиш ҳолатини текширишлари мумкин.

Транспорт вазирлиги электрон брон қилиш ва аризаларни топшириш, шунингдек, тизимда рухсатномалар ҳаракатини қайд этиш инсон хатоларини камайтиришга ва рухсатномаларни тарқатиш жараёнининг шаффофлигини оширишга ёрдам беради, деб ҳисоблайди.