Трампнинг тарифлари Канаданинг ушбу шаҳрини ёпиб қўйиши мумкин - унинг аҳолиси шаҳарни сақлаб қолиш учун курашмоқда

Трампнинг тарифлари Канаданинг ушбу шаҳарчасини ёпилишга мажбур қилиши мумкин — аҳоли эса уни сақлаб қолиш учун курашмоқда

«Биз курашамиз» — Қоғоз фабрикасининг ноаниқ келажаги Квебекнинг кичик шаҳарчасини қандай қилиб хонавайрон қилиши мумкин

Оттава дарёсидан ўтиб, Квебекнинг Темискаминг шаҳрига кирганингизда, қоғоз фабрикаси шаҳар манзарасида яққол ажралиб туради.

Шаҳарча 100 йилдан кўпроқ вақт олдин ушбу фабрика ҳамда атрофдаги қарағай, қайин, арча ва қарағайсимон ўрмонлар атрофида ташкил топган. Бугунги кунда, Канада ва АҚШ ўртасидаги савдо музокаралари барбод бўлгани ҳамда Президент Дональд Трамп мамлакатга нисбатан қўшимча тарифлар жорий этганидан сўнг, жамиятнинг асосий иш берувчиси ва иқтисодий таянчи бекор турди.

Фабриканинг 360 нафар ходимининг аксарияти ҳозирда ишсиз, гарчи вақтинчалик улар ҳукуматнинг тарифлардан жабр кўрганларга ёрдам дастури орқали қисман иш ҳақи билан таъминланаётган бўлса-да.

Надин Сулей каби одамлар учун фабриканинг ёпилиши нафақат иш жойини йўқотишни, балки бутун турмуш тарзидан маҳрум бўлишни англатиши мумкин.

У ўзининг «шаҳарлик қиз» эмаслигини айтади ва кейинроқ, шаҳардаги кўпчилик сингари, қисқа мавсумдан унумли фойдаланиш учун лош овига жўнаб кетади. У бу йил ҳамма учун жониворлар берадиган бепул гўшт керак бўлишини ҳазил қилади.

«Бу шунчаки иш эмас. Бу бизнинг уйимиз», — дейди Сулей ва АҚШнинг унинг шаҳрига қўйган тарифлари «шахсий ҳужум»дек туюлаётганини қўшимча қилади.

Октябрь ойи бошида фабриканинг америкалик эгаси RYAM корхонада «номўаян муддатга» «иқтисодий тўхтатиш»ни амалга оширди.

Темискамингдa кўчмас мулк қиймати деярли зудлик билан тушиб кетди ва шаҳарнинг катта қисмини ташкил этувчи камтаргина ўрта синф хонадонлари ҳовлиларида «Сотилади» деган лавҳалар пайдо бўлди.

Шунингдек, муҳим соҳа ходимлари — озиқ-овқат дўкони сотувчиларидан тортиб маҳаллий кичик шифохона шифокорларигача — шаҳарни тарк этиши мумкинлигидан хавотирлар бор.

«Агар фабрика ёпилса, бу шаҳар арвоҳлар шаҳрига айланади», — дейди шаҳардаги кўпчилик сингари фабрика ишчилари оиласидан чиққан Ронни Раймонд.

«Ҳеч нарса, ҳеч нарса қолмайди. Ростини айтганда, ҳеч кимга иш йўқ. Бу жуда қўрқинчли».

Бир асрдан кўпроқ вақт давомида қоғоз фабрикаси Темискамингнинг иқтисодий двигатели бўлиб келди.

Кенгроқ миқёсда олганда, Канада иқтисодиёти шу пайтгача ўзининг энг йирик харидори бўлмиш АҚШ билан давом этаётган савдо урушига бардош бериб келмоқда. Трамп тарифлари жорий этилганидан бери, суст, аммо барқарор иқтисодий ўсиш билан бир қаторда, миллий ишсизлик даражаси асосан 6.5% атрофида барқарор сақланиб қолди.

Бироқ рақамларга синчиклаб қараш АҚШнинг 50% гача бўлган тарифларидан бевосита жабр кўрган соҳаларда, жумладан пўлат, алюминий, автомобилсозлик ва — Темискаминг ҳолатида — ёғоч-тахта, целлюлоза ва қоғоз саноатида жиддий талофат ўчоқлари борлигини кўрсатади. Бу савдо битимига эришиш имконсиз бўлиб қолаётган бир пайтда, Карни ҳукумати қийин аҳволда қолганларни қўллаб-қувватлаш учун етарлича ҳаракат қиляптими ёки йўқми, деган саволларни келтириб чиқарди.

«Агар Торонто, Монреаль, Квебек-Сити ёки Ванкуверда иш ўринларининг 10% и йўқотилганда эди, бутун янгиликлар шу ҳақда гапирган бўларди ва ҳукуматларга нимадир қилиш учун жуда катта тазйиқ ўтказиларди», — дейди отаси ва бобоси ҳам фабрикада ишлаган ишчи ва касаба уюшмаси етакчиси Стефан Лефевр.

Иқтисодий зарар минтақанинг бутун ўрмон хўжалиги соҳасига, жумладан ёғоч тилиш заводлари ва юк ташиш тизимига тарқалиши мумкин. Маҳаллий пудратчилардан бири BBC’га аллақачон 13 кишини ишдан бўшатишга мажбур бўлганини айтди.

Шаҳарча охирги марта шундай экзистенциал таҳдидга 1973 йилда дуч келган эди, ўшанда фабриканинг ўша пайтдаги америкалик эгаси уни ёпиш билан таҳдид қилган, бу эса маҳаллий ишчилар ва раҳбарларни бирлашиб, уни ўзи сотиб олишга ундаган эди.

Улар уни цехлари бутун Шимолий Америка ва Франция бўйлаб жойлашган, Квебекга тегишли Tembec халкаро компаниясига айлантиришди.

Энди ишчилар ушбу муваффақиятни такрорлашдан умидвор бўлиб, заводни 2017 йилда сотиб олган RYAM’дан қайтариб олишни хоҳлайдиган маҳаллий аҳоли коалициясини жипслаштирмоқда.

«Биз чақмоқ икки марта тушишига умид қиляпмиз», — дейди Лефевр шаҳарнинг касаба уюшмаси залида гапириб.

Аммо у Бош вазир Марк Карни ва Квебек ҳукумати томонидан тариф имтиёзлари ёки молиявий қўллаб-қувватлаш орқали катта ёрдам берилмаса, буни уддалай олмасликларини айтади.

Сулейнинг айтишича, бош вазир лавозимга киришганидан бери «маҳаллий маҳсулот сотиб олиш» ва канадалик ишчиларни қўллаб-қувватлашни таъкидлаб келмоқда. Унинг таъкидлашича, шаҳар аҳолисининг фабрикани қайта сотиб олиш ҳаракатини қўллаб-қувватлаш Карни учун ушбу ваъдани бажариш усулларидан бири бўлади.

BBC’га юборилган электрон хатда RYAM заводнинг эҳтимолий сотуви ёки потенциал харидорлар ҳақида изоҳ бермаслигини маълум қилди.

Стефан Лефевр, унинг отаси ва бобоси Темискамингдaги қоғоз фабрикасида ишлашган.

Мэр Ален Готье RYAM’ни бу қарори учун айбламайди. У АҚШ тарифларини «Канададаги ишлаб чиқаришимизни тўхтатиш учун портлатилган бомба» деб таърифлайди.

У Оттавадан АҚШдан Канадага кириб келаётган ва ҳозирда тарифлардан озод бўлган картон маҳсулотларига нисбатан ўз божларини жорий этиш орқали жавоб қайтаришини хоҳлайди.

Унинг айтишича, сиёсатчилар Канада АҚШ билан иқтисодий уруш ҳолатида эканини айтган бўлса-да, «амалда биз уруш чоралари кўрилаётганининг ҳеч қандай далилини кўрмаяпмиз».

«Биз ўзимизни худди қарши ҳужум қилиш учун болаларнинг сув тўпончаси билан урушга киргандек ҳис қиляпмиз».

Баъзилар, жумладан Лефевр, пўлат ва автомобилсозлик каби тарифлардан жабр кўрган бошқа соҳаларни сақлаб қолиш ҳаракатида ўрмон хўжалиги четга суриб қўйилган, деб ҳисоблайди.

Шу ойда Саноат вазири Мелани Жоли Канаданинг энг йирик пўлат ишлаб чиқарувчиларидан бири бўлган Stelco компаниясига, агар пўлат тарифларининг босими сабабли режалаштирилган 500 га яқин ишчини бўшатишда давом этса, молиявий жарималар ёки активларни мажбурий сотиш билан таҳдид қилди.

Торонто яқинидаги Ҳамилтон шаҳрида жойлашган Stelco АҚШнинг Cleveland-Cliffs компаниясига тегишли бўлиб, у 2024 йилда компанияни сотиб олганида Канададаги иш ўринларини сақлаб қалишга ваъда берган эди.

Ўтган ҳафта Карни ва Онтарио бош вазири Даг Форд Онтарионинг пўлат ва автомобиль соҳаларини қўллаб-қувватлаш учун деярли 9 миллиард Канада доллари (6.4 миллиард доллар; 4.8 миллиард фунт стерлинг) ажратилишини эълон қилди. Уларнинг айтишича, бу маблағлар саноат тармоқларини модернизация қилиш, ички талабни ошириш ва янги хорижий бозорларга кенгайишга ёрдам беради.

«Блок Квебекуа» партиясидан Темискамингдан сайланган депутат Себастьен Лемир BBC’га Карни ҳукуматининг шаҳарчани ва умуман Квебек ўрмон саноатини қўллаб-қувватлашдаги ҳаракатсизлигидан «жуда хавотирда ва ташвишда» эканини айтди.

Вазир Жолининг матбуот котиби BBC’га берган баёнотида, ҳукумат қишлоқ ва олис ҳудудлардаги ўрмон хўжалиги соҳасини қўллаб-қувватлаш учун 400 миллион доллар ажратганини айтди.

Шунингдек, тарифлардан жабр кўрган корхоналарга АҚШ бозорларидан узоқлашишга ҳаракат қилаётган бир пайтда нақд пул оқимига киришга ёрдам бериш дастури йўлга қўйилди.

Темискаминг фабрикасига келсак, матбуот котиби ҳукумат «Канадаликларнинг долларларини масъулият билан бошқарган ҳолда, компания дуч келаётган муаммоларга мақбул ечим топиш учун барча жалб қилинган томонлар билан фаол ишламоқда» деб айтди.

Темискаминг аҳолиси фабрика ишчиларини қўллаб-қувватлаш ва ёғоч-тахта саноатининг муаммоларига эътибор қаратиш учун касаба уюшмаси томонидан ташкил этилган митингга йиғилди.

Август ойида савдо музокаралари барбод бўлгач, АҚШ тахминан 28 миллиард Канада доллари ҳажмидаги Канада товарларига, жумладан ёғоч ва целлюлоза, канцелярия буюмлари ҳамда қутилар каби қоғоз маҳсулотларига 50 фоизлик божлар жорий этди.

Канада бунга ўз «долларга доллар» жавоб тарифлари билан жавоб қайтарди.

Бутун Шимолий Америка бўйлаб музлатилган озиқ-овқат қадоқларида ва қулай дўконларда одатда сотиладиган лотерея чипталарида ишлатиладиган картон ишлаб чиқарадиган Темискаминг фабрикаси ўз маҳсулотининг қарийб 75 фоизини АҚШга юборади.

Трампнинг айтишича, ушбу импорт солиқлари АҚШ ишлаб чиқаришини мустаҳкамлайди ва иш ўринларини яратади — бу амалда Темискамингдaги каби тақдирга дуч келиши мумкин бўлган америкалик ишчиларни ҳимоя қилишга уринишдир.

Фрэнк Доттори буларнинг барчасини илгари ҳам бошдан кечирган.

Ҳозирда 80 ёшдан ошган ва Темискамингдa нафақада бўлган ушбу шахс 1970-йилларда фабрикада муҳандис бўлиб ишлаган ва ходимларга жамоавий равишда сотиб олишлари учун 10% иш ҳақини камайтиришга рози бўлишга ёрдам берган. Кейинчалик у бош директор бўлди.

Ўша пайтда уларнинг режалари аҳмоқона деб қаралган ва у биринчи марта ёрдам сўраб мурожаат қилганида Квебек бош вазири томонидан «хушмуомалалик билан ҳайдаб солинганини» эслайди.

Аммо улар касаба уюшмаси ва раҳбарлик тажрибасига ҳамда катта ишончга эга бўлган собиқ ходим ёрдамида муваффақиятга эришишди. Дотторининг айтишича, ушбу шахснинг кучли харизмаси уларнинг муваффақияти калити бўлган.

Дотторининг айтишича, янги авлод ишчиларига худди шундай жасур одам керак.

«Маҳаллий гуруҳда шундай одам борми? Жуда даргумон. Уни топа олишадими? Ҳа, агар ўзларини тўғри ташкил қила олишса», — деди у.

Фрэнк Доттори 1970-йилларда иқтисодий қийинчиликлар даврида Темискаминг фабрикасини сотиб олиш ҳаракатига раҳбарлик қилган

Унинг таъкидлашича, фабриканинг узоқ муддатли иқтисодий ҳаётчанлигини тиклаш учун, лоақал қисқа муддатда, АҚШ тарифлари олиб ташланиши керак.

Темискамингдaги кўплаб ишчилар Трампга тазйиқ ўтказиш учун бўлажак АҚШ оралиқ сайловларидан умид қилаётганликларини айтишади. Сўровномаларга кўра, америкаликлар орасида Трампнинг мақбуллик рейтинги тушиб кетган, бу эса уни Канадага қўйилган баъзи тарифларни юмшатишга мажбур қилиши мумкин.

«Биз қўлимиздан келганча ҳар қандай ёрдамни қабул қиламиз», — дейди Сулей ва қўшимча қилади: «Нима бўлаётганига бефарқ бўлмаган америкаликлар бор ва бу уларга ҳам таъсир қилмоқда».

Трамп маъмурияти бу босимга эътибор қаратаётганининг белгилари бор, ноябрь ойида қайта сайланиш учун номзодини қўяётган Мэн штатидан республикачи сенатор Сьюзан Коллинзнинг лоббичилигидан сўнг ўтган ҳафта Канада товарларига қўйилган баъзи тарифлар бекор қилинди. Бироқ бу ўзгаришлар Темискаминг фабрикасида ишлаб чиқарилган маҳсулотларга татбиқ этилмайди.

Сулей ва бошқалар қишдан олдин, нўноқ ҳарорат бекор турган заводдаги ускуналарни музлатиб қўйиши ва қайта очишни янада қийинлаштирадиган зарар етказишидан олдин тезроқ ечим топилишига умид қилишмоқда.

Ҳозирча Лефевр, нима бўлишидан қатъи назар, фабрикага маҳаллий эгалик қилишни ҳақиқатга айлантиришда қатъий эканини айтди.

«Биз ҳозир еттинчи ўйиндамиз», — дейди у. «Биз охирги ҳуштак чалингунча ўйнаймиз».