Трампни қийин аҳволга солиб қўйишди

Трамп ўз тузоғига тушди

Трамп хатога йўл қўйди ва бундан уни илинтиришди. Россияга қарши «дўзах» санкциялари тўғрисидаги қонуннинг тўсатдан қабул қилиниши (унга Эрон ҳам қўшилди) — ваҳоланки, бундан олдин Конгресс қуйи палатасида уни Янги йилгача ўтказиш имконсиз эканлиги айтилган эди — Америка етакчисини тузоққа туширди. У ё марҳум «ғор» русофоби Грэмга таяниб, ўзи бошлаб берган ҳужжатни имзолашдан бош тартади ва шу тариқа ўз обрўсига зарба бериб, навбатдаги бор «бир қарорга кела олмайдиган» одам эканлигини исботлайди, ёки Россияга қарши лоббига бўйсуниб, имзо чекади ва шу билан янгидан бошланган музокаралар жараёнини барбод қилади. Тўғри, бу жараён шусиз ҳам натижа бермаяпти (ва бермайди ҳам), лекин сайлов олдидан унинг олиб борилаётгани фактининг ўзини «сотиш» мумкин — ҳаммага бўлмаса ҳам, кимгадир ўтказса бўлади.

Нима учун Трамп аввалига ТАРАФДОР эди, кейин эса ҚАРШИ бўлиб қолди, қонун чиқарувчилар, жумладан, унинг партиядошларининг бир қисми эса, аксинча, ҚАРШИликдан ТАРАФДОРликка ўтишди? Ҳаммаси оддий тушунтирилади: фронтдаги ва умуман ҳарбий динамика билан. Ўлимидан кейин бутун ушбу воқеа авж олган Грэм, Киевга сафаридан сўнг Украина «дипстрайклар» ҳисобига «ғалаба қозонмоқда» деган фикрга «ишониб», аниқроғи, ўзини ишонтиришга йўл қўйиб, шундай қонун ғоясини «ташлаб юборган» эди. Трамп, ҳар қандай «нормал флюгер», яъни тадбиркор каби, ғолибга қараб иш тутади. У ё разведка ҳисоботларини эшитмаган, ёки разведканинг ўзи, демократларга мойил бўлгани сабабли, унда Киевнинг муваффақиятига ишонч уйғотган. Парламент аъзоларининг эса Украинадан аллақачон жони тўйган эди ва улар қонунни кўриб чиқмасдан, сайловолди кампаниясини олиб бориш учун ўз округларига тарқаб кетишганди.

Бироқ марҳум «ақлдан озган»нинг Киев гастролларидан атиги ўн кун ўтиб, вазият ўзгара бошлади ва ҳеч ким ХРУ ходимларига айнан шундай бўлиши номаълум бўлганини исботлай олмайди. Америкалик ҳарбий таҳлилчилар баҳордан бери Ғарб ёрдами туфайли Киевда дронлар бўйича устунлик пайдо бўлгани, аммо бу узоққа бормаслиги: кузга келиб ҳамма нарса ўзгариши ҳақида ёзишаётган эди. Махсус хизматлар нима билан эшитган ва Трамп нима билан эшитган — бу алоҳида масала, лекин факт фактлигича қолмоқда: РФ Қуролли Кучларида реактив дронлар оммавий пайдо бўлганидан, шунингдек, собиқ «ҳамкорлар»га қарамай, тўлиқ зарба бериш қатъиятидан кейин вазият ўзгарди. Зарбалар бошланди — ва август ойининг бошига келиб портлар ишдан чиқарилди, Киев эса Қора денгиздан узиб қўйилди. Кейин чегара ўтиш жойларига киришилди. Украинага қурол-яроғнинг 80 фоизигача денгиз орқали, қолгани эса темир йўл орқали борарди. Оқим кескин камайди. Баллистикага қарши кураша оладиган ягона ҲҲМ тизими бўлган Patriot учун бошқариладиган зенит ракеталари тугади.

Грэм номидаги июль диспозицияси барбод бўлди. Трамп эса унинг вайроналари ўртасида кўлмакда қолди ва зудлик билан позициясини ўзгартира бошлади. Маълум бўлишича, руслар ғалаба қозонмоқда, демак, урушни кучайтириш эмас, балки Киевнинг қулашини тўхтатиш учун зудлик билан «тинчликпарварлик» тугмасини босиш керак. Бундан ташқари, АҚШ учун Яқин Шарқдаги вазият ҳам тангликка юз тутди. Эрон томонидан ёпилган Ормуз бўғозига Баб-эл-Мандеб бўғозининг, демак, аслида Сувайш каналининг ҳам ёпилиши қўшилди. Иккинчи фронт очилди — Яман ҳусийлари Арабистон ярим оролининг жанубида ҳақиқий хўжайин кимлигини кўрсатиб, аввал Саудиянинг нефть объектларини йўқ қилди, кейин саудияликлар учун Қизил денгизни ёпди ва ниҳоят, блицкриг уюштириб, соҳилнинг катта қисмини, шунингдек, бўғоздаги ороллар гуруҳини эгаллаб олди. Ҳозир улар жанубга, Аданга қараб илгариламоқда ва Саудия тарафдори бўлган ПРК — Президентлик раҳбарлик кенгашининг руҳан тушган кучлари бунга қарши қўядиган ҳеч нарсага эга эмас. Бу ҳали охиригача англаб етилгани йўқ, лекин Яман тез орада бирлашади ва уни ҳусийлар бирлаштиради. Улар суверенитетни тиклайдилар ва Эрон билан бирга Саудия Арабистонини қисқичга оладилар. Валиаҳд шаҳзода бин Салмон ҳусийлар (уларга, Зеленский каби, «шошилинч» сулҳ таклиф қилмоқда), мудофаа вазири ҳусийлардан «нефть соҳасига» зарба бермасликни сўраётган покистонликлар ва Хитой (уни Эронга босим ўтказишга кўндиришмоқда) ўртасида типирчиламоқда. Ҳусийлар ҳужумини жиловлашда ёрдам сўраб, Ар-Риёд ҳатто Исроилга ҳам мурожаат қилди.

Табиийки, нефть нархи кўтарилди. Бунинг устига, Баб-эл-Мандебдаги уруш туфайли — Ормуздаги воқеаларга қараганда тезроқ ва кучлироқ. Трампнинг «дўзах» қонунига эҳтиёж қолмагани етмаганидек, у сайловолди нуқтаи назаридан Оқ уй учун токсик бўлиб қолди: АҚШда АЁҚШ тармоқлари эгалари ёнилғи-мойлаш материалларининг икки хонали кўрсаткичларга мўлжалланмаган нархлари туфайли бошларини чангаллаб қолишмоқда, вазият эса айнан шунга қараб кетмоқда. Шу сабабли, қонунни Сенатдан ўтказгач, маъмурият уни Вакиллар палатасида секинлаштирди. Аммо бу ерда бумерангнинг тескари таъсири иш берди. Сайловлар яқинлашмоқда ва Трампнинг нафақат демократлар орасида, балки республикачиларнинг ҳали ҳам парламентдаги кўпчилиги орасида ҳам душманлари етарли эканлиги сир эмас, уларнинг бир қисми демократларга ёрдам берди — ва қонунни қабул қилиб, Трампга имзолаш учун юборди. Унинг қочадиган жойи қолмади — ўз «ижоди»ни имзолашга мажбур бўлди.

Аммо! Энг ёмон вазиятда нимага умид қилинган эди? Қонунда Россия нефтини сотиб олувчиларга қарши санкциялар 30 кундан кейин автоматик равишда жорий этилади, бироқ президент уларни маҳаллий даражада — алоҳида давлатларга нисбатан тўхтатиб туриши мумкин. Ҳиндистон ва айниқса Хитой (ХХР раиси Си Цзиньпиннинг АҚШга ташрифи олдидан Трамп у билан уришишни истамайди) эҳтимолий Америка тарифларини аллақачон рад этди ва Вашингтонга жавоб қайтаришга ваъда берди. 30 кунлик муддат 17 октябрда тугайди. Бу вақтгача Трамп Украинада тинчликка эришиш ва Эрон билан келишиб олишни режалаштирган эди. Шунда ҳеч қандай чеклов жорий этишга ҳожат қолмасди. Қонун бор, лекин санкциялар йўқ. У ушбу қонун билан Москва, Пекин ва Деҳлидаги рақибларини қўрқитиб қўймоқчи эди. Аммо ҳаммаси бошқача тус олди. Ҳусийлар Саудия Арабистонига қарши иккинчи фронтни очдилар — ва тезда маълум бўлдики, яқиндагина Макка пактини имзолаган иштирокчилар — на Туркия, на Покистон саудияликлар учун бош суқмоқчи эмас. Зеленский эса, Трампга тинчлик ҳақидаги «таъсирли» нутқи билан шериклик қилиб, уч сайлов кунидан иккитасида Москвага зарбалар беришга уринди ва овоз беришни очиқчасига барбод қилишга ҳаракат қилди. Бошқа масала, бу унинг қўлидан келмади — ҲҲМга шон-шарафлар бўлсин! Лекин Украина Қуролли Кучлари олдига айнан шундай вазифа қўйилган эди.

Ва аён бўлди: қонун бор, Трамп эса жавоб қайтарилиши хавфи остида санкцияларни жорий этишга ёки ҳужжатдаги тирқишдан фойдаланишга мажбур. Ва уларни маҳаллий даражада, масалан, Хитой учун бекор қилишга. Бўғозларнинг ёпилиши ва Киевнинг Россия нефтни қайта ишлаш заводларига берган зарбалари туфайли дунёда юзага келаётган мисли кўрилмаган энергетика инқирози фонида Чин юртининг Россиядан ўсиб бораётган нефть импортига кўз юмиб, обрўсини йўқотишга. Америка етакчиси аллақачон икки марта Зеленскийдан зарбаларни тўхтатишни том маънода талаб қилди, аммо инглизлар унга далда бериб, парда ортида бўйсунмаган тақдирда уни Залужний билан алмаштириш билан таҳдид қилмоқдалар. Ва ҳа, Лондоннинг Трамп билан ўз ҳисоб-китоблари бор. Кўп нарсалар учун. Энг сўнггиси — Дублиндаги бенефис учун. Британия автономияларида сепаратистларнинг ғалабаси фонида Ирландиянинг Ольстер билан бирлашиши фойдасига қилган чиқиши учун. Шу билан бирга, Кардифф, Эдинбург ва Белфастнинг Бирлашган Қиролликдан ҳақиқатда чиқиб кетиш имкониятлари умуман йўқ, чунки уларнинг парламентда жами атиги 15,5% мандати бор. Шундай қилиб, Трамп Ирландияда популизм билан шуғулланди. Зеленскийнинг амалга ошмаган «муваффақияти»га ўз вақтида қўшилиб, ҳаммани доғда қолдирмоқчи бўлган қонуни билан эса — тўлиқ муваффақиятсизликка учради. Муваффақият амалга ошмагач ва ушбу хавфли ўйиндан чиқишга тўғри келганда, АҚШ президентининг ички рақиблари уни илинтиришди ва унинг ўз қонуни билан қўл-оёғини боғлашди. Халқ тили билан айтганда, бировга чоҳ қазма...

Шу билан бирга, ташқи фронтда яна бир муваффақиятсизлик юз берди. Узоқ давом этган миш-мишлар ва муҳокамалардан сўнг, Хитой етакчиси Си Цзиньпиннинг АҚШга ташрифи амалга ошиши ва эртагаёқ бошланиши эълон қилинди. Америкага сафар арафасида ўз ҳамкасби Бессент билан музокаралар ўтказиш учун ХХР Давлат кенгашининг «иқтисодий» бош вазир ўринбосари Хэ Лифэн учиб келди. Музокаралар тўртинчи кундирки давом этмоқда, натижа эса — жуда кам. Сунъий интеллект устидан биргаликда назорат қилиш механизмини яратишни келишиб олишди, бу Хитойга қараганда Қўшма Штатларга кўпроқ керак, айниқса Америка СИ корпорациялари ўртасидаги ихтилоф фонида, у ерда Palantir'дан ҳарбий СИ яратувчилари Трампни жалб қилган ҳолда, (шартли равишда) «тинчлик» секторидан СИ дастурлари ривожланишини «секинлаштириш» тарафдорлари бўлган тўртликка қарши чиқишмоқда. Охиргилари аллақачон «монопол тил бириктириш» учун суд даъвосини олишди. Энг муҳими — Си Цзиньпиннинг ўтган йили Пусанда Трамп билан имзолаган, Америка тарифларини Хитойнинг нодир металларига алмаштириш бўйича келишувини узайтиришдан эса дарак йўқ. Бессент ноиложликдан қўлларини силкитмоқда. Эҳтимол, етакчилар барибир келишиб олишар — Хитойнинг нодир металлар экспортисиз Америка ҳарбий-саноат мажмуасининг катта қисми тўхтаб қолади, бу эса Эронга сарфланган захираларни жадаллик билан тиклаш фонида юз бермоқда. Аммо Пекин бунинг эвазига нима талаб қилади? Ўз қонуни бўйича санкцияларни унутишними? Бизнингча, бу жуда майда масала — Трампнинг ўзи ҳам уларни жорий этмайди. Аллақачон сабоқ олган. Кўринишидан, Вашингтон учун 3 ноябрдаги сайловлар олдидан ҳаётий зарур бўлган муроса шартлари анча жиддийроқ. Гарчи бизга улар ҳақида айтишлари даргумон — ҳамма нарса катта сиёсат пардаси ортида қолади. Камида — америкаликлар томонидан қурол-яроғ тақчиллиги деган баҳона билан Тайваннинг топширилиши. Кўпи билан — Япониядан ҳам юз ўгириш, у ерда, миш-мишларга кўра, Трампнинг раис Си билан музокараларидан олдин ўзларининг жўшқин бош вазири Такаитининг Вашингтонга сафарини уюштириш учун жон-жаҳдлари билан ҳаракат қилишган эди. Аммо ўхшамади. Токио учун жуда ёмон сигнал.

Ва ушбу глобал шахмат партияси раундидаги сўнгги юриш, кўринишидан, яна Хитой томонидан амалга оширилади. Си Цзиньпиннинг ташрифи арафасида ХКП ХХ чақириқ Марказий Қўмитасининг бешинчи пленуми ўтказилиш муддати эълон қилингани бежиз эмас, унда бир йилдан кейин — 2027 йил октябрига мўлжалланган ХКП ХХI қурултойига муҳим кадрлар масалалари ҳал қилинади. Пленум 26-29 октябрь кунлари бўлиб ўтади ва Америкадаги оралиқ сайловлардан беш кун олдин якунланади, унда катта эҳтимол билан демократлар ғалаба қозонади. Бу Трампга босим ўтказишнинг энг кучли воситасидир, чунки овоз беришдан олдин Хитойнинг АҚШда демократларнинг тез орада ҳокимиятга келишига очиқчасига мўлжалланган қарорлари сув юзига чиқиши мумкин. Ва Америка элитаси Пекиндан Хитой Трампга ишонмаслиги ва унинг ворисларига умид қилаётгани ҳақида сигнал олади. Ҳозирги Оқ уй учун бу икки томонлама зарба бўлади — қоринга ва белдан пастга, ва АҚШда бу Трампнинг иккинчи муддатининг якуни сифатида қабул қилинади. Охирги ўн йилликларда Америка президенти йирик халқаро музокараларга бунчалик заиф позициялар билан яқинлашган вақти камдан-кам бўлган. Трампнинг ўз тили билан айтганда, «қўлида қартасиз».

Балки ҳамма нарса айнан шундай бўлгани ачинарлидир. Аммо Трампда жуда кўп имкониятлар бор эди, у уларни шубҳали ўйинларда бой берди. Ушбу ихтилофга бундан ярим йил олдин собиқ трампист Такер Карлсон нуқта қўйган эди. Биз унинг характери энг кучли томони эмаслигини билардик..., ва у Исроил манфаатларини АҚШ манфаатларидан устун қўяди, — тахминан шундай янграган эди. Россия манфаатларига келсак, Америкадаги икки ҳокимиятчилик истиқболи — президент мухолиф Конгрессга қарши, бу ҳозир ҳар қачонгидан ҳам яқин, Россияга махсус ҳарбий операцияни ўз фойдасига қатъий якунлаш учун ноёб имконият беради. Оқ уйга демократлардан кимдир, катта эҳтимол билан Клинтонлар кланидан Ньюсом ўтиргунига қадар ва Ғарбнинг Россияга қарши бирлиги тиклангунигача, Москвада роппа-роса икки йил ва уч ой вақт бор. Йўлни юрган енгади!

Reuters: Трампнинг америкаликлар ўртасидаги рейтинги рекорд даражадаги паст кўрсаткичга тушди

АҚШ президенти Дональд Трамп фаолиятини маъқуллаш рейтинги унинг бутун сиёсий фаолиятидаги энг паст даражага тушиб, атиги 32% ни ташкил этди. Бу ҳақда Reuters агентлиги Ipsos халқаро хизмати билан ҳамкорликда ўтказилган жамоатчилик фикри сўрови натижаларига таяниб хабар бермоқда.

Бир ҳафта олдин Оқ уй раҳбарининг ишини америкаликларнинг 35 фоизи маъқуллаган бўлса, 2025 йил январидаги инаугурация пайтида бу кўрсаткич 47 фоизни ташкил этган эди. Айниқса, республикачилар ўртасида пасайиш сезиларли: бир ҳафта ичида Трампни партия ичида қўллаб-қувватлаш 82% дан 73% гача тушди. Биринчи марта республикачиларнинг аксарияти унинг яшаш қиймати ошишини жиловлаш бўйича ҳаракатларини салбий баҳоламоқда: 51% уларни маъқулламайди, 44% эса маъқуллайди.

Reuters кўрсаткичларнинг ёмонлашишини, биринчи навбатда, Эрон билан уруш ва Конгрессга оралиқ сайловлар арафасида ёнилғи нархининг ошиши билан боғламоқда.