Трамп оралиқ сайловлар яқинлашаётган бир пайтда ёқилғи нархини пасайтирмоқчи - бу иш берадими?

Трамп оралиқ сайловлар яқинлашар экан, ёқилғи нархини туширишга ҳаракат қилмоқда — у бунга эриша оладими?

АҚШ ва Исроилнинг Эрон билан можароси февраль ойида бошланганидан бери бензин ва дизель ёқилғиси нархи икки баравардан кўпроқ ошди, бу эса транспорт компаниялари, фермерлар ва Америкада машина ҳайдайдиган ҳар бир кишига зарба берди.

Муҳим оралиқ сайловлар яқинлашар экан, ёқилғи нархини пасайтириш учун янада қатъий чоралар кўриш талаби кучаймоқда ва АҚШ Президенти Дональд Трамп харажатларни камайтиришга қаратилган бир қатор баёнотлар ва эълонлар билан чиқди.

Асосий савол шундаки, сайлов кунига атиги бир неча ҳафта қолганда у амалда нима қила олади ва бу бирор натижа берадими.

Трампнинг шу ҳафта сайловолди ташвиқоти чоғида қизил бўёқли дизель ёқилғисидан фойдаланишга рухсат бериши ҳақидаги баёноти ёқилғи нархи молиявий имкониятлар билан боғлиқ хавотирлар устувор бўлган оралиқ сайловлар курашида қанчалик марказий ўринга чиққанини кўрсатди.

Сайловлар ёқилғи, озиқ-овқат ва бошқа харажатларнинг ошиши туфайли аҳоли ўртасида кенг тарқалган хавотирлар фонида ўтмоқда. Сайловчилар бу муаммони Трамп ва унинг партияси билан боғлашмоқда, бу эса ноябрь ойида сайловда қатнашадиган республикачиларни босим остида қолдирмоқда.

Сўровномалар шуни кўрсатадики, аксарият америкаликлар Трампнинг иқтисодиёт ва Эрондаги уруш бўйича олиб бораётган сиёсатини маъқулламайди, чунки бу икки омил АҚШда дизель ва бензин нархининг ошишига ёрдам берди.

Яқин Шарқдаги можаро бир неча ой давомида Ҳормуз бўғози орқали нефть ва қайта ишланган маҳсулотларнинг одатий ҳаракатини амалда тўхтатиб қўйгани сабабли, глобал нефть етказиб бериш чекланган эди.

Гарчи хом нефть оқими ҳозирда урушдан олдинги даражага деярли қайтган бўлса-да, нарх бир баррель учун 100 доллардан юқорилигича қолмоқда ва нефть нархининг барқарор юқорилиги дизель ва бензин нархларига таъсир қилди.

Argus хомашё разведкаси фирмасининг нарх белгилаш бўйича менежери Дэвид Рюисарнинг айтишича, Россиянинг Украина билан давом этаётган уруши ҳам нефть етказиб беришга таъсир қилиб, ёқилғи харажатларини оширган.

«Бизнинг ҳисоб-китобларимизга кўра, [дизель учун] нархнинг бир галлон учун тахминан 3 доллардан 6 долларгача ошиши 60 фоиз Ҳормуз бўғози билан, 40 фоиз эса Россия-Украина можароси билан боғлиқ», дейди у.

Oxford Economics бош АҚШ иқтисодчиси Майкл Пирснинг айтишича, ушбу юқори энергия нархлари жорий йилдаги инфляция ўсишининг катта қисмини ташкил қилади, бу эса фоиз ставкаларини ҳам оширмоқда.

«Юқори ставкалар ва юқори энергия нархларининг бирлашган таъсири уй хўжаликлари бюджетларини сиқмоқда ва фирмаларнинг харажатларини оширмоқда», дейди у.

Нархлар ҳали ҳам юқори бўлса-да, GasBuddy ёқилғи нархини кузатиш сайтининг нефть таҳлили бўлими раҳбари Патрик Де Хаан яқинда бензин ва дизель нархида бироз пасайиш кузатилганини айтди.

«Бунинг катта қисми Трамп маъмурияти сўнгги бир неча ҳафта ичида қўллаган баъзи чора-тадбирлар билан боғлиқ бўлиши мумкин», деди у.

Шу ҳафта президент қизил бўёқли дизель — йўлдан ташқарида ишлатиладиган ва федерал солиқлардан озод қилинган ёқилғидан АҚШ автомагистралларида федерал божларсиз фойдаланишга рухсат беришини айтди.

Рюисарнинг айтишича, юк машиналари ҳайдовчилари ва оддий истеъмолчилар фойдаланадиган дизель билан солиқдан озод қилинган қизил бўёқли дизель ўртасидаги ягона фарқ бу бўёқнинг ўзидир.

«Ушбу қизил бўёқ билан боғлиқ муаммо шундаки, уни бакдан тозалаб ташлаш жуда қийин», деб тушунтирди у.

Унинг сўзларига кўра, бу вақтинчалик солиқ имтиёзи тугаганидан кейин бўялган дизелдан фойдаланадиган юк ташиш компаниялари билан нима содир бўлиши муаммосини келтириб чиқаради.

«Буни ёқилғи бакида сақлаш учун жарималар жуда юқори, чунки бу солиқдан бўйин товлаш деб ҳисобланади».

Рюисарнинг фикрича, қизил бўёқли дизелдан фойдаланишни кенгайтириш билан боғлиқ яна бир хавотир шундаки, одамлар ва корхоналар, жумладан, темир йўл операторлари одатда ушбу маҳсулотнинг маълум миқдорини захира қилиб қўйишади.

«Агар тўсатдан одамлар чиқиб, ушбу дизелни истеъмол қила бошласалар, бу уларнинг мавжуд захираларини ҳам камайтиради», деди у.

Аммо таҳлилчиларнинг таъкидлашича, Трампнинг бошқа бир қадами самаралироқ бўлди.

Ўтган ҳафтада G7 давлатлари Трампнинг босимидан сўнг, таъминот хавотирларини юмшатиш учун захиралардан 100 миллион баррель нефть ва дизель чиқаришларини маълум қилишди.

Де Хааннинг айтишича, ушбу эълоннинг ўзи — ҳозиргача амалда қанча чиқарилганидан қатъи назар — «нархларни маълум даражада пасайтиришга хизмат қилди».

Пирс бу фикрга қўшилди, аммо бу чора фақат вақтинчалик ечим эканлигидан огоҳлантирди.

«Кўрфаздан энергия экспорти узилиб қолар экан, бозорни таъминлаш учун захираларни янада кўпроқ сарфлаш керак бўлади», деди у. «Ва ушбу захираларни қайта тўлдириш зарурати Яқин Шарқдаги узилишлар бартараф этилганда ҳам, энергия нархлари бир муддат юқори бўлиб қолишини англатади».

Шу ҳафта бошида Трамп бензинга солинадиган федерал солиқни тўхтатиб туриш ҳақида «ўйлаётганини» айтди.

Де Хааннинг айтишича, президент штатларни ҳам маҳаллий бензин солиқларини камайтиришга ундамоқда ва бир нечта штатлар, жумладан Огайо ва Жоржия буни амалга оширди.

Штат солиқлари истеъмолчилар ёқилғи қуйиш шохобчаларида тўлайдиган пулнинг «ўртача қисмини» ташкил қилади ва бу қисқартиришлар нархларни ва миллий ўртача кўрсаткичларни пасайтиришга ёрдам берди, деди у.

Бироқ, федерал бензин божини тўхтатиб туриш ёки камайтириш учун Конгресс билан ҳамкорлик қилиш талаб этилади.

«Бунга оралиқ сайловлар олдидан эришиш қийин бўлиши мумкин», деди Де Хаан.

Бу ҳам қимматга тушадиган қадамдир.

Де Хааннинг ҳисоб-китобларига кўра, май ойида бензин солиғини камайтирган Индиана штатида бу қадам штат ҳукуматига 1 миллиард доллар (760 миллион фунт стерлинг) йўқотилган даромадга тушган.

Трамп аввалроқ АҚШдан дизель экспортини тақиқлаш чақириқларини ҳам қўллаб-қувватлаган эди.

Пирснинг айтишича, бу Кўрфаз ва Ўрта Ғарбда қисман енгиллик беради, аммо Шимоли-шарқ ва Ғарбий соҳил учун «кам фойда келтиради».

«Бу сиёсат тескари натижа бериш хавфини туғдиради, чунки бу дизель захираларининг тўпланишига олиб келади ва бу омборлар тўлиб қолганда, нефтни қайта ишлаш заводлари ишлаб чиқаришни қисқартириши керак бўлади», деди у.

«Бу бошқа энергия маҳсулотлари, жумладан бензин нархини оширади».

Де Хааннинг айтишича, президент «асосан президент қўлидан келадиган барча кичик чораларни ишга солди, аммо биз ҳали ҳам нархлар жуда юқори эканлигини кўрмоқдамиз».

«Бензин нархини сезиларли даражада пасайтиришнинг ягона йўли — юқори нархларга сабаб бўлаётган геосиёсий кескинликлардан бирини ёки иккаласини ҳам ҳал қилишдир», деди у.

Бу Эрон билан келишувга эришиш ва Украина ҳамда Россия ўртасидаги битимни таъминлашга ёрдам беришни англатади — Пирснинг сўзларига кўра, бу масалаларни Оқ уй тўғридан-тўғри назорат қила олмайди.

Ушбу можаролар тугаган тақдирда ҳам, Рюисарнинг айтишича, ҳарбий зарбалар туфайли Яқин Шарқдаги иншоотларга етказилган зарар ишлаб чиқаришни нормал ҳолатга қайтариш учун ҳали тўрт-олти ой вақт талаб қилишини англатади.

«Истеъмолчилар ва саноат учун хабар шундан иборатки, нима содир бўлишидан ва президент бундай келишувни муваффақиятли музокара қила олишидан қатъи назар», деди у.

«Юқори нархлар ҳеч бўлмаганда бир муддат сақланиб қолади».