Тошкентдаги Есенин музейи эшиклари ташриф буюрувчилар учун қайта очиладиган вақт маълум бўлди. Видео
Тошкентдаги Есенин музейи ташриф буюрувчилар учун қайтадан қачон очилиши маълум бўлди. Видео
Тошкентдаги Сергей Есенин музейининг чўзилиб кетган таъмирлаш ишларини 2026 йил охиригача якунлаш режалаштирилмоқда. Тарихий бинода юк кўтарувчи конструкциялар мустаҳкамланади, фасад қайта тикланади ва экспонатларни ҳимоя қилиш учун автоном иқлим назорати тизими ўрнатилади.
Бу ҳақда Маданий мерос агентлиги ва Маданий мерос илмий-тадқиқот институти (ИТИ) вакиллари жамоатчилик ва журналистлар билан учрашувда маълум қилишди, ушбу учрашувни Podrobno.uz мухбири кузатиб борди.
Мулозимларнинг аҳоли билан суҳбатига тошкентликларнинг кузги ёмғирлар арафасида қадимий бино реставрациясини шахсий назоратга олишни сўраб, Президент Администрацияси раҳбари Саида Мирзиёевага йўллаган жамоавий мурожаати сабаб бўлди.
Таъмирлаш нега чўзилиб кетди?
Уй-музей 2025 йилнинг кузида капитал таъмирлаш учун ёпилган эди. Аввалига барча ишларни 2025 йил 31 декабргача якунлаш режалаштирилганди, бироқ йил охиригача объект барибир очилмайди. 2026 йил сентябрь ойида шаҳарликлар хавотирга туша бошлашди: объектдаги фаол ишлар тўхтаб қолди, бинонинг томи олиб ташланди, очилиб қолган деворларда эса моғор пайдо бўлди.
Учрашувда Маданий мерос агентлиги вакиллари таъмирлашдаги танаффус мажбурий бўлганини тушунтиришди. Ишлар Илмий-эксперт кенгашининг мустақил экспертизаси натижаларини кутиш учун вақтинча тўхтатилган.
Маданий мерос ИТИ директори Санжар Арипов тушунтиришича, XIX аср охирига тегишли бинонинг дастлабки визуал кўриги унинг ҳолати қониқарли эканини кўрсатган. Аммо том ва эски пардозлаш қатлами демонтаж қилинганидан кейин реставраторлар яширин нуқсонларни аниқлашган.
"Бизда маблағ тугагани йўқ, одамлар тугагани йўқ, хоҳиш ҳам сўнгани йўқ. Биз кейинги қадамни қандай ташлашни тушуниш учун тўғри қарорни кутдик, — деб таъкидлади Санжар Арипов. — Агар жараённи шунчаки тезлаштиришни истаганимизда, сувоқ қилиш билан чекланишимиз мумкин эди. Аммо 10 йилдан кейин ҳамма нарсани бошқатдан қилишга тўғри келарди. Ҳозир биз бинони яна 100 йил туриб берадиган ҳолатга келтиряпмиз. Вазифамиз — муаммоларни яшириш эмас, балки бинони сақлаб қолишдир".
Конструкцияларни мустаҳкамлаш бўйича техник ечимлар кўрсатилган экспертлар хулосасини мутахассислар ўтган ҳафтада олишди. Келаси ҳафтадан бошлаб объектда реконструкциянинг фаол босқичи бошланади.
Аслиятни сақлаб қолиш ва "николаевча" ғишт
Ариповнинг таъкидлашича, шўролар даврида бинонинг устки қисми халқ усули — ҳашар йўли билан қурилган бўлиб, бу айрим конструктив элементларнинг сифатига таъсир қилган.
Лойиҳани тайёрлашда реставраторлар кўп йиллар давомида Тошкентдаги Сергей Есенин Давлат адабиёт музейида катта илмий ходим бўлиб ишлаган таниқли тошкентлик ўлкашунос Борис Голендер билан маслаҳатлашишган. Бино фасадини инқилобгача бўлган "николаевча" ғиштдан қилинган оригинал теримни сақлаб қолган ҳолда, тарихий фотосуратлар асосида қайта тиклаш кўзда тутилган.
"Эски ғиштлар идеал ҳолатда, уларга ишлов берилади ва сақлаб қолинади. Бу ноёб инқилобгача бўлган "николаевча" ғишт бўлиб, мутахассисларнинг баҳолашича, у яна бир неча юз йил туриб бериши мумкин", — дея ишонтиришди мутахассислар.
Музейнинг бош йўл томондан танилишини ошириш учун у ерда махсус мавзули йўналиш ташкил этилади. Йўловчиларнинг ҳаммаси ҳам бинонинг тарихий аҳамияти ҳақида билавермагани сабабли, навигация ечими пиёдалар эътиборини тортишга ва объектни шаҳар аҳолиси ҳамда меҳмонлари учун янада кўринарли ва тушунарли қилишга ёрдам беради.
Автоном климат-контроль ва янги шароитлар
Учрашув давомида жамоатчилик вакиллари эски муаммони — қимматли экспонатларни сақлаш учун микроиқлим йўқлиги ва қишда ходимларнинг совқотиши масаласини кўтаришди.
Маданий мерос илмий-тадқиқот институти директори Санжар Ариповнинг сўзларига кўра, лойиҳа доирасида музейда фанкойлли замонавий автоном чиллер тизими ўрнатилади, у ҳаво ҳарорати ва намлигини меъёрда автоматик равишда ушлаб туради.
"Биринчи навбатда бу ерда экспонатлар учун зарур бўлган иқлим шароити ва намлик даражасини ушлаб турадиган тизим ўрнатилади. Бундай тизимни Тансиқбоев музейида ўрнатганмиз — у ҳарорат ва намликни назорат қилиш имконини беради", — деб тушунтирди Арипов.
Ёдгорлик экспозициясининг режаси ўзгаришсиз қолади. Шу билан бирга, маъмурий хоналар ва ходимлар учун санитария узеллари музей заллари билан боғлиқ бўлмаган алоҳида блокка кўчирилади.
Шаффофлик ва ҳафтада бир марталик назорат
Чўзилиб кетган реконструкция ва бинонинг ҳолати тўғрисида ўз вақтида маълумот берилмагани музей атрофида жамоатчилик эътирози келиб чиқишининг асосий сабабларидан бири бўлди. Учрашувда аҳоли Маданий мерос агентлигини етарлича маълумот бермаганликда айблади.
Идорадагилар бу камчиликни тан олишди. Келаси ҳафтадан бошлаб музей атрофидаги қурилиш тўсиғи махсус панелларга алмаштирилади. Бундан ташқари, Агентлик ҳар ҳафта ишларнинг бориши тўғрисида батафсил ҳисоботларни эълон қилиб боришга ва объектда нималар содир бўлаётгани ҳақида сўзлаб беришга ваъда берди.
Маданий мерос ва янги ташаббуслар
Иштирок этган фаоллар Есенин музейи Тошкент маданий хотирасининг муҳим қисми эканини эслатиб ўтишди. Шоир асарлари дунёнинг 250 та тилига таржима қилинган, ўзбек китобхонларига эса улар Эркин Воҳидовнинг юксак маҳорат билан қилган таржималари туфайли яқин бўлиб қолган.
Учрашувда жамоатчилик вакиллари Эркин Воҳидовнинг шеърий таржималарини, шунингдек, тошкентлик тадқиқотчи Сергей Николенконинг "Есениннинг Тошкентдаги жозибаси" ("Магия Есенина в Ташкенте") илмий-оммабоп китобини қайта нашр этишни таклиф қилишди. Бу китобда шоирнинг Ўзбекистонда бўлиши, жумладан, унинг Тошкент ва Самарқандга сафарлари батафсил тасвирланган.
Арипов ушбу ташаббусни қўллаб-қувватлади ва институт асарларни қайта нашр этишга тайёрлигини тасдиқлади.