Тошкентдаги квартиралар 7 баравар, уйлар эса 14 баравар «қимматлашди». Бу солиқлар учун нимани англатади?

Тошкентдаги квартиралар 7 бараварга, уйлар эса 14 бараварга «қимматлашди». Бу солиқлар учун нимани англатади?

Тошкентда кўчмас мулкни оммавий баҳолашнинг навбатдаги босқичи якунланди ва унинг дастлабки натижалари ҳайратланарли кўринишга эга. Бироқ бошқа бир савол анча муҳимроқ: уй-жой ва ер участкаларининг янги қийматига ўтилгандан кейин мулкдорлар зиммасига қандай солиқ юки тушади?

Тахминан бир ой олдин Nuz.uz Иқтисодиёт ва молия вазирлиги ахборот хизматига таяниб, пойтахтда кўчмас мулкни оммавий баҳолашнинг дастлабки натижалари ҳақида хабар берган эди.

Тошкентда 600 мингдан ортиқ квартира баҳоланди. Уларнинг амалдаги кадастр қиймати 57,8 трлн сўмни ташкил этади, оммавий баҳолаш натижаларига кўра эса у 426,7 трлн сўмга етди. Бошқача айтганда, квартираларнинг умумий баҳоси деярли 7,4 бараварга ошди.

Янада сезиларли фарқ якка тартибдаги турар жойлар бўйича қайд этилди. 213 мингдан ортиқ уйнинг аввалги умумий кадастр қиймати 39,1 трлн сўмни ташкил этган бўлса, оммавий баҳолашдан сўнг у 548,4 трлн сўмга етди — бу деярли 14 баравар кўп демакдир.

Шу билан бирга, пойтахтнинг ўзи ҳам бу борада бир хил эмаслиги маълум бўлди. Квартиранинг бир квадрат метри қиймати туманга қараб 4,6 млн сўмдан 35,8 млн сўмгача, бир сотих ер эса 115 млн сўмдан 890 млн сўмгача бўлган оралиқда белгиланди. Аслида, бу биринчи марта давлат Тошкентнинг турли ҳудудларидаги кўчмас мулкни қанчага баҳолаётгани ҳақида батафсилроқ манзарани кўриш имконини беради.

Оммавий баҳолаш Президентнинг 2025 йил 5 мартдаги фармони доирасида амалга оширилмоқда. Биринчи босқич 2025–2026 йилларга мўлжалланган бўлиб, Тошкентда тажриба тариқасида ўтказилмоқда. Келгусида тизимни аввал Нукус ва вилоят марказларига, кейин эса мамлакатнинг қолган ҳудудларига жорий этиш режалаштирилган.

Ислоҳотдан кўзланган мақсад — кўчмас мулк қийматини бозор қийматига яқинлаштириш, уни тўлақонли иқтисодий активга айлантириш ва энг муҳими, солиқ солиш учун янада адолатли базани шакллантиришдир.

Ва бу ерда мулкдорлар учун асосий савол туғилади: агар солиқ базаси кескин ошса, бу солиқнинг ҳам худди шундай кескин ошишини англатадими?

Ҳозирча ҳужжатлардан бунинг акси келиб чиқмоқда. Президент фармонида Тошкент шаҳрида оммавий баҳолаш билан қамраб олинган объектлар учун мол-мулк солиғи ва ер солиғи ставкаларини пасайтириш ҳамда солиқ базасини қайта кўриб чиқиш бўйича таклифлар тайёрлаш тўғридан-тўғри назарда тутилган.

Яъни, расмийлар бошқа моделни назарда тутмоқда: кўчмас мулк қиймати — бозорга яқинроқ, солиқ ставкаси — пастроқ. Квартиралар, уйлар ва ер участкалари эгаларининг реал солиқ юки айнан ставкалар қанчалик сезиларли даражада пасайтирилишига ва янги ҳисоб-китоб тартиби қандай бўлишига боғлиқ бўлади.

Шу билан бирга, 2026 йилдан бошлаб жисмоний шахсларнинг мол-мулк солиғи ставкаларига тузатишлар киритилди. Майдони 200 кв. метргача бўлган турар жойлар ва квартиралар учун ставка кадастр қийматининг 0,36 фоизини, майдони 200 дан 500 кв. метргача бўлган уй-жойлар учун — 0,48 фоизини, 500 кв. метрдан юқори бўлганда эса — 0,64 фоизини ташкил этади.

Шу боис, оммавий баҳолашнинг ҳозирги рақамларини автоматик равишда келгуси солиқ квитанцияларига кўчириш мумкин эмас. Кадастр қийматининг 7–14 баравар ошиши ўз-ўзидан солиқнинг 7–14 баравар ошишини англатмайди. Бунинг учун бир вақтнинг ўзида солиқ базаси ўзгариши ва тегишли ставка сақланиб қолиши керак.

Бироқ ислоҳотнинг асосий қизиқарли жиҳати ҳам айнан шунда. Давлат амалда Тошкентнинг анча қимматроқ «солиқ харитаси»га эга бўлмоқда. Эндиги масала — ушбу янги қиймат ставкаларнинг пасайтирилиши билан қанчалик даражада қопланишида.

Мулкдорларга нафақат уларнинг квартираси ёки уйи қанчага баҳоланганини, балки иккинчи, анча амалий кўрсаткични — янги тизим жорий этилгандан кейин қанча тўлаш керак бўлишини ҳам кузатиб бориш қолади.

Ҳозирча оммавий баҳолашнинг дастлабки натижалари танишиб чиқиш учун эълон қилинган. Мулкдорлар ўз кўчмас мулкларининг баҳоланган қийматини ЯИДХП (ЕПИГУ) орқали кўришлари ва агар у жуда юқори деб ҳисобласалар, натижани қайта кўриб чиқиш учун ариза беришлари мумкин.