Тошкентда вақтинчалик ҳаво сифати кескин ёмонлашди. Бу яна тунда кутилмоқда
Жума куни кечқурун Тошкентда ҳаво сифатининг кескин ёмонлашиши кузатилди. Бунга қуруқ об-ҳаво, чанг кўтарилиши, ҳарорат инверсияси ва кучсиз ҳаво алмашинуви сабаб бўлди. Шанбадан якшанбага ўтар кечаси ҳаво сифати яна «нозик гуруҳлар учун зарарли» даражасигача пасайиши мумкин.
Тошкентда ҳаво сифати вақтинча кескин ёмонлашди. Бундай ҳолат яна тунда кутилмоқда
18 сентябрь куни кечки соатларда Тошкентда атмосфера ҳавосида PM2.5 (диаметри 2,5 микрометргача бўлган заррачалар) ва айниқса PM10 (10 микрометргача) заррачалари концентрациясининг қисқа муддатли кескин ортиши қайд этилди.
Бу ҳақда Ўзбекистон Экология ва иқлим ўзгариши миллий қўмитаси пойтахтдаги экологик вазиятни яхшилаш бўйича Махсус комиссия маълумотларига таяниб хабар берди.
Автоматик мониторинг станциялари маълумотларига кўра, зарарли заррачалар концентрацияси соат 18:00 дан кейин кўтарила бошлаган, соат 20:00 дан кейин эса ўсиш сезиларли даражада кучайган. Ифлосланишнинг энг юқори даражаси соат 21:00 дан 23:00 гача бўлган оралиқда кузатилган. Хусусан, соат 22:00 да шаҳар бўйича PM2.5 нинг ўртача концентрацияси 74,5 мкг/м3 ни, PM10 эса — 243,6 мкг/м3 ни ташкил этган. Айрим жойларда PM10 концентрацияси 555,3 мкг/м3 гача етгани қайд этилган.
Маълумот учун: РМ10 учун миллий ўртача суткалик норма 75 мкг/м3 (йиллик — 500 мкг/м3), РМ2.5 учун — 60 мкг/м3 (йиллик — 35 мкг/м3) ни ташкил этади.
PM2.5 га нисбатан PM10 концентрациясининг сезиларли даражада юқори бўлиши ушбу даврда атмосфера ҳавосида йирик чанг заррачалари миқдори ортганидан далолат беради.
19 сентябрга ўтар кечаси Экологик мониторинг миллий маркази мутахассислари Ўзгидромет мутахассислари билан биргаликда Мирзо Улуғбек туманининг учта ҳудудида мобил ускуналар ёрдамида ҳаво сифатини ўлчаш ишларини олиб боришди. Соат 2:15 да Феруза мавзесида қуйидаги кўрсаткичлар қайд этилди: PM2.5 — 65 мкг/м3, PM10 — 77 мкг/м3, умумий чанг — 90 мкг/м3. Соат 2:25 да Касаба кўчасида PM2.5 концентрацияси 55 мкг/м3, PM10 — 63 мкг/м3, умумий чанг — 70 мкг/м3 ни ташкил этди. Соат 3:01 да Паркент кўчасида кўрсаткичлар қуйидагича бўлди: PM2.5 — 61 мкг/м3, PM10 — 65 мкг/м3, умумий чанг — 70 мкг/м3.
Ўлчовлар давомида азот диоксиди, углерод оксиди, аммиак, водород фторид, фенол ва формальдегид каби газсимон ифлослантирувчи моддалар ҳам кузатилди. Таҳлил натижаларига кўра, ўлчанган ифлослантирувчи моддаларнинг максимал бир марталик концентрацияси меъёрлардан ошмаган.
«Таҳлиллар шуни кўрсатадики, ушбу вазиятнинг юзага келишига бир вақтнинг ўзида бир нечта омиллар таъсир кўрсатган. Давомли қуруқ об-ҳаво тупроқ юзаси ва йўллардан чангнинг атмосферага кўтарилиши учун қулай шароит яратди. Кечки ва тунги соатларда кузатилган ҳарорат инверсияси ва кучсиз ҳаво алмашинуви заррачаларнинг атмосферанинг ер юзасига яқин қатламида тўпланишига ёрдам берди», — дейилади хабарда.
Бундан ташқари, CAMS (Copernicus Atmosphere Monitoring Service, Европа атмосферани моделлаштириш компьютер тизимлари) модели маълумотларига кўра, Ўзбекистоннинг ғарбий ва шимоли-ғарбий ҳудудларида PM10 концентрацияси юқори бўлган чанг массалари кузатилган. HYSPLIT (Hybrid Single-Particle Lagrangian Integrated Trajectory) модели асосидаги ҳисоб-китоблар ҳаво оқимлари Тошкентга турли баландликларда шимол, шимоли-шарқ, ғарб ва шимоли-ғарбдан кириб келганини кўрсатди.
Соат 23:00 дан кейин атмосфера ҳавосида PM2.5 ва PM10 концентрацияси аста-секин пасая бошлади. 19 сентябрь соат 4:00 га келиб, шаҳар бўйича PM2.5 ва PM10 нинг ўртача кўрсаткичлари мос равишда 22,4 ва 61,9 мкг/м3 гача камайди.
«Шундай қилиб, 18 сентябрь кечки соатларда ва 19 сентябрга ўтар кечаси Тошкентда кузатилган вазият қисқа муддатли чанг ҳодисаси хусусиятига эга эди. Қуруқ об-ҳаво, маҳаллий чангнинг кўтарилиши, ҳарорат инверсияси ва кучсиз ҳаво алмашинуви унинг шаклланиши учун қулай шароит яратди. Соат 23:00 дан кейин автоматик станцияларда концентрацияларнинг пасайиши, шунингдек, соат 2:15 дан 3:01 гача бўлган даврда ўтказилган жойлардаги ўлчов натижалари чанг ҳодисасининг аста-секин кучсизланганидан далолат беради», — дея қайд этди қўмита.
Прогнозларга кўра, 19 сентябрь соат 21:00 дан 20 сентябрь соат 4:00 гача бўлган даврда Тошкентда ҳаво сифати вақтинча ёмонлашиши мумкин, ҳаво сифати индекси (AQI) эса 101−150 даражасига — «аҳолининг сезгир гуруҳлари учун зарарли» кўрсаткичига етиши мумкин. Якшанба куни эрталаб ифлосланган ҳаво массасининг жануби-ғарбий йўналишга силжиши кутилмоқда.
Соат 8:00—09:00 га келиб ҳаво сифати яна «мўътадил» даражага қайтиши кутилмоқда.