Тошкентда Бобур Эшпулатов ва «Ўзбекистон солистлари» ижросида Чайковский шедеврлари янгради
Ўтган пайшанба куни «Ўзбекистон солистлари» Давлат камер оркестри Тошкент консерваториясининг Орган зали тингловчиларига Пётр Ильич Чайковский ижодига бағишланган дастурни тақдим этди. «П.И. Чайковский ижодий меросининг дурдоналари» номли кеча буюк рус даҳосининг асарларини жамлади. Халқаро танловлар лауреати Бобур Эшпўлатов солист сифатида чиқиш қилди, оркестрга эса Улуғбек Маҳмудов дирижёрлик қилди. Чайковскийнинг ғижжак (скрипка) ижоди қадрдонлари учун ушбу концерт ҳақиқий совға бўлди. […]
Чайковский шедеврлари Тошкентда Бобур Эшпулатов ва «Ўзбекистон солистлари» ижросида жаранглади
Олинган пайшанба куни «Ўзбекистон солистлари» Давлат камер оркестри Тошкент консерваториясининг Орган залида Пётр Ильич Чайковскийга бағишланган дастурни тақдим этди. «П.И. Чайковский ижодий меросининг шедеврлари» деб номланган кеча буюк рус генийининг асарларини бирлаштирди. Халқаро танловлар лауреати Бобур Эшпулатов солистлик қилди, оркестр пультида Улуғбек Маҳмудов турди.
Чайковскийнинг ғижжак (скрипка) мероси мухлислари учун ушбу концерт ҳақиқий совға бўлди. Рус композитор-романтиги, дирижёр, педагог, атоқли мусиқа-жамоат арбоби ва мусиқа танқидчиси Чайковский ҳақли равишда мусиқа тарихидаги энг буюк композиторлардан бири ҳисобланади. Унинг 80 дан ортиқ асарни ўз ичига олган бой мероси жаҳон мусиқа маданиятига бебаҳо ҳисса қўшди. Кечага юртдошимиз, иқтидорли ғижжакчи Бобур Эшпулатовнинг иштироки алоҳида аҳамият бағишлади.
**Солист ҳақида: маҳорат сари йўл**
Бобур Эшпулатов — В.А. Успенский номидаги Республика ихтисослаштирилган мусиқа мактабининг битирувчиси, у ерда яқинда вафот этган Ўзбекистон Республикасида хизмат кўрсатган маданият ходими Гулнора Рифатовна Сулаймонованинг синфида таҳсил олган. Сўнг у Сингапур консерваториясида профессор Чянь Жоуда ўқишни давом эттирди. Ёшлигидан Бобур саҳнага фаол чиқди ва кўплаб республика ва халқаро танловларда иштирок этди.
Унинг сезиларли ютуқлари орасида:
2013 йил: «Синяя птица» халқаро танловининг «Гран-при» соҳиби (Украина).
2019 йил: Мария Кантагрилл номидаги халқаро танлов финалчиси (Франция) ва «Гражина Бацевич» халқаро танлови дипломанти (Польша).
2023 йил: Э. Изаи номидаги (Бельгия) ва «Циндао» (Хитой) нуфузли танловларида иштирок.
Сингапур консерваториясида ўқишни тугатгандан сўнг Бобур Эшпулатов танловдан муваффақиятли ўтди ва Сингапур симфоник оркестрининг артисти бўлди, у ерда ишлашни давом эттирмоқда.
Интервьюларининг бирида мусиқачи шундай тан олди: «Мен саҳнани жон-дилидан севадиган инсонман. Қандай концерт бўлишидан қатъи назар: 10 киши ўтирадими ёки 500–600 кишими – мен ҳамиша бор кучимни бераман».
Бобур Эшпулатов ушбу концертни ўзининг биринчи педагоги Гулнора Рифатовна Сулаймонованинг хотирасига бағишлади. Айнан у унинг мусиқачи сифатида шаклланишида ҳал қилувчи роль ўйнаган. Чайковский унинг севимли композитори эди ва шу кечада жаранглаган асарларни Бобур у билан бирга ҳали мактаб йилларида ўрганган эди. Ва унинг: «Бобурчигим, меҳнат қил, меҳнат қил! Сенинг ҳали айтадиган гапинг, кўрсатадиган нарсанг бор. Эришилган ютуқларда тўхтаб қолма, давом эт. Мен сенга ишонаман!», — деган оқ йўл тилакларини у мантра каби сақлайди.
**Маэстро билан учрашув: саҳнадаги ҳиссиётлар ва маҳорат**
Бундай даражадаги солистнинг чиқиши ҳамиша оркестрни ўзгартиради, зални алоҳида муҳит билан тўлдиради ва тингловчиларни кучли ҳиссиётларни бошдан кечиришга мажбур қилади. Бобур Эшпулатов бутун оркестрни енгил ва нафис равишда ортидан эргаштирди, ўзининг мусиқий нафасига унинг жонли, эрувчан жаранглашини бўйсундирди. Гўёки у бутун оркестр тўқимасини ўзи яратаётгандай, уни ўз ғояси бўйича қураётгандай туюларди. Унинг ғижжаги ҳасрат ва шодликка, ўткир ҳисларга тўла ҳикояларни сўзларди, бу ҳикоялар сукунат билан – шунчаки паузалар эмас, балки мусиқий фикрнинг кучли энергияси билан тўлган сукунат билан навбатлашарди.
Дастурда Чайковскийнинг 1878 йилда ёзилган «Қадрдон макон ҳақида хотиралар» туркуми алоҳида ўрин эгаллади. У ўз ичига учта ғижжак пьесасини олади: «Мулоҳаза», «Скерцо» ва «Мелодия». Надежда фон Меккнинг илтимосига биноан уйда мусиқа чалиш учун яратилган ушбу асарлар композиторнинг унинг Браиловдаги мулкида бўлгани хотирасига умумий ном олди. Тингловчилар солистнинг эҳтиросли ва мафтункор ҳикоясини сўнмас эътибор билан кузатиб бордилар. «Мулоҳаза»да, қалб тўригача титратадиган мусиқада, Мария Вахрушеванинг рояли органик тарзда жаранглади. Унинг таъсирчан ижроси ушбу ёруғ товуш синоатида барча мусиқачиларнинг уйғунлиги ва бирлиги ҳиссини яратди.
Чайковскийнинг ғижжак туркумидан сўнг унинг Торли созлар учун До мажор Серенадаси, ор. 48 жаранглади. Бу асар 1880 йилнинг кузида ёзилган ва композитор ва виолончельчи Карл Альбрехтга бағишланган. Премьераси 1881 йилнинг октябрида Санкт-Петербург шаҳрида Эдуард Направник бошчилигида бўлиб ўтган. XVIII аср мусиқасига хос бўлган серенада жанрига мурожаат қилар экан, Чайковский, ўз эътирофига кўра, Моцарт асарларига таянган. Мусиқашунос Борис Асафьев Пётр Ильичнинг Серенадасини «сюита ва симфония ўртасидаги йўлда турган» асар деб аниқ таърифлаган.
Оркестр Серенаданинг 3- ва 4-қисмларини гўзал ижро этиб, гулдурос қарсакларга сазовор бўлди. Мусиқачилар тингловчиларга кўплаб ҳаяжонли дақиқаларни тортиқ этгани аниқ эди. Шакл тузилишининг аниқ мантиқи, аниқ артикуляция, узун мелодик чизиқлар, органик такрорлар, ритмик нақшларнинг ўткирлиги ва реприза олдидан кучланишни маҳорат билан ошириш — буларнинг барчаси ижрочилик ғоясининг мукаммаллиги ва чуқурлиги билан ишонтирди ва забт этди.
Мусиқа ижроси ҳақиқий кашфиётга айланди. Маэстро Маҳмудов ва оркестр товуш нозикликларининг бойлигини маҳорат билан очиб бериб, мафтункор акустик перспектива яратдилар. Зал гоҳ пичирлаган pianissimo, гоҳ қудратли, аммо шу билан бирга юмшоқ fortissimo билан тўлди. Мусиқачилар мусиқий вақтни мукаммал ҳис қилишни намойиш этдилар: худди бутун қалбнинг хўрсинишидек узун, кенг фразалар каскадли қисқа мотивларга равон ўтди, сўнг нафис ўтишлар орқали тингловчиларни янги ҳиссий ҳолатга солди.
Бундан сўнг саҳнага яна Бобур Эшпулатов чиқиб, томошабинларга Чайковскийнинг яна бир нечта севимли асарларини тақдим этди. Қалбга кириб борувчи «Сентиментал вальс», ўлмас «Оққуш кўли»дан жўшқин «Рус рақси», таъсирчан «Меланхолик серенада» ва нафис «Вальс-скерцо» жаранглади. Солист қўлидаги ғижжак жонланди, куйлади, ҳикоялар сўзлади. Бобур Эшпулатов ҳайратланарли нафосат билан ўйнади, ҳисларнинг энг кичик жилоларини маҳорат билан етказди. Охирига келиб нафис тугалланадиган ва энг шиддатли дақиқаларда чўққига эришадиган фразалар жаранглашга алоҳида нафосат бағишлади. Ғижжакчининг мусиқий фикрларининг бой палитраси ҳамиша у билан бир бутун бўлиб жаранглаган оркестрда акс-садо берди. Солист ва оркестр бир тан-у бир жон бўлиб, ягона жонли организмни ташкил этгандек туюларди. Ижро пайтида солист таъсирида пайдо бўлган барча ритмик нозикликлар, барча секинлашиш ва тезлашишлар оркестр мусиқачилари томонидан аниқ ҳаракат ва интонация билан зудлик билан тушунилди ва қўллаб-қувватланди.
Зал қарсаклардан портлади ва томошабинлар Бобур Эшпулатовни «бис»га севимли Бахни ижро этмагунича тик турган ҳолда олқишладилар.
Консерваториянинг Орган залидаги кеча қувончли ижод муҳитида ўтди. Томошабинлар ҳар хил тўпланди: кекса авлод вакилларидан тортиб ёшларча, мусиқа ихлосрмандларидан тортиб профессионал мусиқачиларгача. Севимли ва вақт синовидан ўтган репертуардан тузилган концерт юксак бадиий натижага эришди ва Тошкент томошабинлари орасида ҳақли равишда муваффақият қозонди. Бу классик мусиқа энг кенг аудиторияни мафтун этиш ва бирлаштиришга қодир эканининг яна бир исботи бўлди.