Тиббиётни болалар ва ўсмирлар учун қандай қилиб қулай қилиш мумкин?

25 дақиқа олдин

Болалар ва ўсмирларнинг шифокорлардан қўрқмаслигига ва соғлиғидаги муаммолар ҳақида эркин гапиришига қандай ёрдам бериш мумкин? Ушбу савол Самарқандда ўтказилган Болалар фаровонлиги бўйича жаҳон саммитида муҳокама қилинди. Беларусь ва Россия вакиллари ўсмирлар марказлари, мактаб тиббий кўриклари ва инқирозли алоқа тармоқлари ҳақида сўзлаб беришди, мунозара иштирокчилари эса мобил клиникалар ёрдамида профилактик кўриклар ўтказишни таклиф қилишди. Podrobno.uz мухбири сессияда иштирок этди ва турли мамлакатларда қандай ёндашувлар қўлланилаётганини аниқлади.

### Беларусда 60 дан ортиқ ўсмирлар маркази

Беларусь соғлиқни сақлаш вазири ўринбосари Елена Богданнинг маълум қилишича, ЮНИСЕФ ва БМТнинг Аҳолишунослик жамғармаси (ЮНФПА) қўллаб-қувватлови билан мамлакатда ўсмирлар ва ёшларга дўстона 60 дан ортиқ марказ фаолият юритмоқда.

Ушбу марказларда ёшлар билан мулоқот қилишга тайёрланган мутахассислар ишлайди. Ишга кўнгиллилар ҳам жалб этилади ва ёшлар ўз тенгдошларига маълумот узатадиган "тенгдош тенгдошни ўргатади" ёндашувидан фойдаланилади.

"Энг муҳими — болалар билан ишлайдиган мутахассислар биринчи навбатда ёшларнинг ўзи билан мулоқот ўрнатишни билишлари керак", — деди Елена Богдан.

Унинг сўзларига кўра, ушбу ёндашув айниқса ўсмирлик ёшида, ёшларда жисмоний ва психологик соғлиқ, муносабатлар ва улғайиш ҳақида саволлар туғилганда муҳимдир. Ушбу даврда уларга баъзи мавзуларни ота-оналари ёки бошқа катталар иштирокида муҳокама қилиш қийинроқ бўлиши мумкин. Тиббиёт ходимларини тайёрлаш суҳбатни шундай йўлга қўйишга ёрдам берадики, ўсмир ўзини ташвишга солаётган саволни бериши ва профессионал ёрдам олиши мумкин бўлади.

Беларусь, шунингдек, кичик ёшдаги болалар учун поликлиникаларга ташрифларни камроқ хавотирли қилишга интилмоқда. Елена Богданнинг айтишича, йирик болалар тиббиёт муассасаларида махсус майдончалар ташкил этилмоқда, у ерда болалар билан ўйин шаклида хавфсизлик масалалари муҳокама қилинади.

У, шунингдек, қабул вақтида болаларнинг эътиборини чалғитиш учун мультфильмлар қўйиладиган экранлар ўрнатилган болалар стоматология кабинетларини мисол қилиб келтирди.

"Болалар билан ўйин шаклида мулоқот қилинганда, улар тиббиёт ходимларини хотиржамроқ қабул қиладилар", — деб таъкидлади Елена Богдан.

### Мактаб тиббиёти

Яна бир ёндашув — профилактик кўрикларни болалар вақтининг катта қисмини ўтказадиган жойларда ўтказишдир. Россия соғлиқни сақлаш вазири ўринбосари Евгения Котова мактаб ва мактабгача таълим муассасаларида тиббий хизмат кўрсатишни ривожлантириш ҳақида сўзлаб берди.

Бундай формат ота-оналарни ҳар сафар ишдан жавоб олишга ва болани профилактик қабулга алоҳида ёзишга мажбур қилмасдан, таълим муассасаларида кўриклар ўтказиш имконини беради.

"Шифокорлар болалар олдига боришади ва тўлиқ тиббий кўрик дастури, бола билан суҳбат айнан у вақтининг катта қисмини ўтказадиган жойда ўтказилади", — деди Евгения Котова.

Шу билан бирга, унга кўра, мактаб тиббиёти умумий соғлиқни сақлаш тизимидан ажратилмаслиги керак. Таълим муассасаларидаги тиббиёт ходимлари поликлиникаларга бириктирилган бўлиб, бу уларнинг ишини мутахассислар билан мувофиқлаштириш ва зарур профессионал тайёргарликни таъминлаш имконини беради.

Профилактик кўриклар улғайишнинг муҳим даврларида: мактабга киришдан олдин, фанлараро таълимга ўтишдан олдин ва ўсмирлик ёшида янада чуқурроқ текширувни назарда тутади.

Шундай қилиб, мактаб тиббиёти бир вақтнинг ўзида иккита вазифани ҳал қилишга ёрдам беради: оилалар учун профилактикадан фойдаланишни енгиллаштириш ва тиббий кузатувни боланинг одатий муҳитининг бир қисмига айлантириш.

### Репродуктив соғлиқ ва шифокор билан гаплашиш имконияти

Алоҳида мавзу — ўсмирларнинг репродуктив соғлиқ масалалари бўйича мурожаат қилиши. Евгения Котованинг таъкидлашича, ёшларга асосан катталарга мўлжалланган муассасаларга ташриф буюриш ноқулай бўлиши мумкин.

Россияда, унга кўра, муниципалитетларда болалар ва ёшларнинг репродуктив соғлиғини сақлаш кабинетлари очилмоқда. Бундай формат ёрдам сўраб мурожаат қилиш атрофидаги стигмани камайтириши ва уни янада қулай қилиши керак.

Бундан ташқари, 15 ёшдан бошлаб профилактик кўриклар ҳам қизлар, ҳам ўғил болалар учун акушер-гинеколог билан танишувни ўз ичига олади. Бу репродуктив соғлиқ масалаларини нафақат муаммо юзага келганда, балки профилактик ишлар доирасида муҳокама қилиш имконини беради.

Руҳий соғлиқни қўллаб-қувватлаш учун Россияда туну кун ишлайдиган инқирозли алоқа тармоқлари ҳам фаолият юритмоқда.

"Мурожаатлар шахссизлантирилгани тушунарли, шунинг учун болалар бу ҳақда гапиришдан тортинмайдилар", — деб таъкидлади Евгения Котова.

Инқирозли алоқа тармоқлари инсонга яқинлари билан дарҳол гаплашиш ёки мутахассис олдига шахсан келиш қийин бўлганда ёрдам сўраб мурожаат қилиш имконини беради. Шу билан бирга, улар тиббий ёрдам ва оила билан ишлашнинг ўрнини босмайди, балки уларни тўлдиради.

### Мобил клиникалар

Мунозара чоғида профилактик кўриклар учун мобил клиникалар ташкил этиш таклифи ҳам янгради. Ғоя шундан иборатки, махсус автобуслар тўғридан-тўғри мактабларга келади, ота-оналар эса боланинг тиббиёт муассасасига боришини мустақил ташкиллаштиришларига тўғри келмайди.

Таклиф муаллифининг таъкидлашича, текширувдан қўрқувни камайтириш учун бундай автобусларни болалар учун жозибадор услубда безатиш мумкин эди. Сайёр модель чекка ҳудудларда профилактик ёрдам олишни ҳам енгиллаштириши мумкин эди.

"Биз, аксинча, ушбу автобуслар билан мактабга борамиз ва профилактик кўрик ўтказамиз", — деб тушунтирди ёшлар вакили.

Унинг режасига кўра, одатий муҳит ва синфдошлари билан биргаликда кўрикдан ўтиш имконияти болаларга ўзларини хотиржамроқ ҳис қилишларига ёрдам бериши мумкин.

Шу билан бирга, мобил клиникалар айнан таклиф сифатида муҳокама қилинди. Сессия давомида бундай дастурни ишга тушириш муддатлари, уни молиялаштириш ёки амалга оширишнинг аниқ режалари ҳақида маълумотлар келтирилмади.

### Ушбу ташаббусларни қайси ёндашув бирлаштиради

Саммитда янграган мисоллар турли вазифаларни ҳал қилади. Мактаб тиббиёти ва мобил клиникалар профилактик ёрдамни болаларга яқинлаштириш ва оилалар учун уни олишни соддалаштиришга қаратилган. Ўсмирлар марказлари, репродуктив соғлиқ кабинетлари ва инқирозли алоқа тармоқлари ёшларга муҳокама қилиш қийин бўлган масалалар бўйича мурожаат қилиш учун қўшимча имкониятлар яратади. Болалар поликлиникаларидаги ўйин элементлари эса тиббий процедуралар олдидаги хавотирни камайтиришга ёрдам беради.

Умумий тамойил шундан иборатки, болалар соғлиқни сақлаш тизими нафақат тиббий эҳтиёжларни, балки боланинг ёши, эмоционал ҳолати ва яшаш шароитларини ҳам ҳисобга олиши керак. Бунинг учун ота-оналарда зарур ёрдамни ўз вақтида ташкил этиш имконияти бўлиши, болалар ва ўсмирларнинг ўзи эса ўз муаммолари ҳақида айтиб бериш учун ўзини етарлича хотиржам ва хавфсиз ҳис қилиши муҳимдир.