«Телевизор билан гаплашардим»: Хитойдаги ёлғиз инсонларга меҳр улашаётган ҳақ тўланадиган ҳамроҳлар
Хитойда ёлғизлик кучайгани сайин, ҳамроҳлик ва қўллаб-қувватлашни таъминлашга қаратилган янги соҳа пайдо бўлмоқда.
«Телевизор билан гаплашардим»: Хитойдаги ёлғиз инсонларга меҳр улашаётган ҳақ тўланадиган ҳамроҳлар
«Энг катта қийинчилик ҳақиқатан ҳам ёлғизлик эди. Баъзан кимдир билан гаплашгим келса, телевизор билан гаплашардим».
91 ёшли Янг Хитойнинг гавжум пойтахти Пекин чеккасида яшайди. Турмуш ўртоғи вафот этгач, у шу қадар ёлғизланиб қолганки, ҳатто ўз ихтиёри билан эвтаназия қилиш ҳақида ўйлаганини айтади.
«Мен ўғлимдан бу ҳақда сўрадим, лекин у бунинг тақиқланганини айтди. Мен унга агар бу қачондир қонуний бўлса, шуни қилишни хоҳлашимни айтдим - мен бошқа яшашни хоҳламасдим».
Глаукома ва кўриш қобилиятининг ёмонлашуви сабабли у ҳатто кондиционер созламаларини тўғрилаш каби оддий вазифаларни ҳам уддалай олмасди.
Янгнинг вазиятига ўхшаш ҳолатлар Хитой шаҳарларида тобора одатий ҳолга айланиб бормоқда, Гонконг Хитой университети доценти Тереза Куаннинг айтишича, бу «жамият тузилиши ва одамларнинг ўзаро мулоқот қилиш усуллари сабабли янада кескинлашмоқда».
Хитойда айриликнинг сабаблари кўп. Бунинг катта қисми қишлоқ мигрантлари иқтисодий имкониятлар орқасидан шаҳар жойларига кетиб, яқин қўллаб-қувватлаш тизимларини ортда қолдирганида юз беради, у ерда ёлғизлик ва ноаниқликдан халос бўлиш қийин кечади, ёки битирувчилар иш излаб мамлакат бўйлаб кўчиб ўтганида содир бўлади.
Глаукома ва кўриш қобилияти пасайиб бораётган 91 ёшли Янг кундалик ҳаёт ва асосий уй юмушларини ёлғиз уддалашни тобора қийин деб топди.
Бироқ, одамлар ҳаётидаги ушбу бўшлиқларни тўлдиришга ҳаракат қилиш учун энди жадал ривожланаётган «ёлғизлик саноати» пайдо бўлди.
Янгнинг айтишича, унинг ҳаёти ана шундай хизматлардан бири — Ванг Ингвей ва унинг электр скутердаги етказиб бериш жамоаси томонидан ўзгартирилди, улар кунига икки маротаба иссиқ овқат билан хабар олишни бошладилар, аммо уларнинг ёрдами бундан анча йироққа боради.
«Биз ўзимизни маҳалла фарзандлари деб биламиз», деди Ингвей BBC’га. «Бу кексалар ўрнига ўзингизни қўйиб кўриш ва уларнинг эҳтиёжларини синчковлик билан ҳисобга олишни англатади.
«Масалан, улар жумракдан лойқа ва оҳакли сув ичишаётган бўлиши мумкин. Мен бу муаммони фильтрли сув идиши билан ҳал қила оламан. Шундай кичик нарса уларни жуда хурсанд қилиши мумкин. Балки улар ускуналари бузилгани учун чўмила олишмаётгандир. Мен қисмни сотиб оламан, алмаштираман ва уларнинг души созланади».
«Кексалар бизга ўз фарзандларидек, биз эса уларга ўз ота-онамиздек муносабатда бўламиз», дея қўшимча қилди у.
Ингвей хизматлари қаровчи ёллаш нархининг ярмидан камроғига тушади.
Ванг Ингвей ва унинг кичик етказиб бериш жамоаси кекса соғлом яшовчиларга нафақат овқат, балки инсоний мулоқотни ҳам таклиф этади.
Собиқ уяли телефон сотувчисининг айтишича, у компанияни кексаларга қариялар уйига кўчиб ўтишдан кўра, ўз уйларида қолишларига ёрдам бериш учун ташкил этган. У Альцгеймер касаллигига чалинган қайнотаси қариялар уйига жойлашишга мажбур бўлганидан сўнг шунга ундалган. Ингвей у ердаги шароитлар шу қадар талабга жавоб бермасдики, у бошқаларга иложи борича узоқроқ вақт давомида бундай муассасалардан қочишга ёрдам беришни хоҳлаганини айтди.
Унинг кичик бизнесида ҳозирда тўрт киши ишлайди, аммо у талаб ортгани сайин уни кенгайтириши мумкинлигини айтмоқда.
Ушбу секторнинг ҳажми бўйича ҳали ҳам аниқ маълумотлар йўқ — операторларнинг айтишича, сўнгги йилларда у кескин ўсган — аммо Sinolink қимматли қоғозлар компанияси уни 2025 йилда баҳоси тахминан 7,4 миллиард долларни ташкил этади деб баҳолади. Замонавий турмуш тарзи йўналишини ҳисобга олган ҳолда, у ўсишда давом этиши кутилмоқда.
Ингвейнинг яна бир мижози, Пекиннинг шимолий чеккасида яшовчи Чжен Руичжи уни эшик олдида кенг табассум билан кутиб олди.
«Нафақага чиққанимдан сўнг, бошқалар билан мулоқот қилишга имкониятим кўп эмас», деди ўғли икки соатлик узоқликда яшайдиган 75 ёшли аёл BBC’га.
У яқинда олган жароҳатидан соғайётган эди, бу эса кундалик вазифаларни янада қийинлаштираётганини айтди.
Аммо Ингвейнинг келиши — у уни «азиз ўғлим» деб атайди — унинг кайфиятини кўтарди.
«Сизни ‘азиз ўғлим’ дейман, чунки сизни жуда яхши кўраман. Сизни чин қалбимдан яхши кўраман. Сизга ҳавас қиламан ва ишонаман. Сиз менга ёрдам берганингизда, менда битта ҳам хавотир ёки қўрқув бўлмайди», деди у унга.
Ушбу сектордаги хизматлар фақат уйга ташриф буюриш билан чекланиб қолмайди.
Масалан, 23 ёшли Лю Янян «тиббий ҳамроҳ» бўлиб ишлайди. У шифокорга борадиган ёки жуда катта ва бюрократик бўлиши мумкин бўлган шаҳар касалхоналаридан топшириқ натижалари ёки дори-дармонларни йиғадиган мижозлар учун самимий ҳамроҳ сифатида хизмат қилади.
«Баъзи мижозларим карьера қилиш учун Пекинга келган 20 ёшлардаги одамлардир. Уларнинг бу ерда дўстлари бўлмаслиги ёки Хитой маданиятидаги ижтимоий ўзаро манфаатдорлик тушунчаси сабабли ҳамкасбларидан ҳамроҳлик қилишни сўрашга ноқулай ҳис қилишлари мумкин», деди у. «Агар мен сизга шифокор қабулига текинга ҳамроҳлик қилсам, кейинчалик менга овқат ёки кино чиптаси сотиб олишга мажбурдек ҳис қилишингиз мумкин».
Унинг айтишича, шу сабабли замонавий Хитой жамиятидаги кўп одамлар ўзларини четга олишга мойил.
«Шунга кўра, улар касалхонага боришда ҳамроҳлик қилиш учун менга ўхшаган одамни ёллайдилар. Агар улар ёлғиз боришлари керак бўлса, қўрқишлари ёки хавотир аломатларини ҳис қилишлари мумкин».
Хитойдаги ёлғизликка хизмат кўрсатадиган кўплаб корхоналарнинг марказида оддий таклиф ётади: инсоний мулоқот.
Тереза Куаннинг айтишича, баъзи одамлар ҳақ эвазига мутлақо бегона одамга ҳасрат қилиш имкониятини афзал кўришади.
«Агар сиз пул тўлаган ҳамроҳ бўлса, муносабатлар унчалик тенг эмас. Бу хизмат кўрсатиш муносабати, шунинг учун сиз стандарт муносабатларнинг олдиндан айтиб бўлмайдиган хусусияти билан тўқнашмайсиз. Дўстлик шундаки, у олдиндан айтиб бўлмайдиган бўлиши мумкин. Кимдир сизни қачон хафа қилишини билмайсиз. Аммо, хизмат муносабатларида сиз нимани кутишни яхшироқ тушунасиз».
Ванг Чжоутао Хитойнинг Анхой провинциясидаги машҳур Хуангшан тоғига чиқмоқчи бўлган одамлар учун пиёда саёҳат бизнесини бошқаради.
«Биз уларнинг кайфиятини кўтариш, суратга олиш ёки ҳазиллар қилиш каби эмоционал қўллаб-қувватлашни таъминлаймиз. Бу ҳақиқатан ҳам ҳамроҳликка асосланган хизмат», деди у.
Собиқ аскарнинг айтишича, у одатда мижозлар билан ойига 10-15 кун тоғга кўтарилади. Тўлиқ банд бўлганда, бу кўрсаткич ойига 30 мартагача ошиши мумкин.
У бир вақтлар ҳамроҳлик қилган, ишда ўзини четда қолгандек ҳис қилган бир ёш аёлни тасвирлаб берди. «У ўзини бефойда ҳис қилди ва ўзига ниманидир исботламоқчи бўлди», деди у.
«Биз кўтарила бошладик, лекин кун жуда иссиқ бўлгани ва жуда кўп терлаганимиз учун бу қийин саёҳат бўлди. У таслим бўлишни хоҳлаган дақиқалар бўлди, лекин мен унга: ‘Агар ҳозир тўхтасангиз ва бу тоғдан ўта олмасангиз, ҳаётдаги бошқа нарсаларни қандай уддалайсиз?’, дедим. Мен уни руҳлантиришда давом этдим».
Улар чўққига чиққандан сўнг, у ўзининг ички кечинмаларини тасвирлаб ва миннатдорчилик билдириб, унга узун миннатдорчилик хабари юборганини айтди.
«Бугунги кунда ҳаёт суръати жуда тез. Одамлар иш, муносабатлар ва оилавий умидлардан босимга дуч келишмоқда», деди у. «Менимча, мижозларим асосан муносабатларида бўшлиқни ҳис қиладиган ёки омадсизликка учраган одамлардир».
Инсоний мулоқот жуда муҳим, аммо авлодлар ўртасидаги ёлғизлик билан курашаётган жамиятда у товар турига ҳам айланди.
Пекиндаги кичик квартирасига қайтган Янг, Ингвей кондиционер муаммосини ҳал қилганидан бери ўзини эркинроқ ҳис қилаётганини айтади.
«Керак бўлганда ёнингизда кимдир бўлиши, энг ички фикрларингиз билан бўлиша оладиган одамингиз бўлиши яхши», деди у.
«Мен ёлғизликдан қийналдим, лекин бу энди ҳал қилинди. Мен жуда хурсандман.
«Мен Ингвей ва бошқаларни йўқота олмайман. Уларнинг ҳаммасининг қалби пок».