ТАҲЛИЛ: Ғарб ракеталари Украинага ёрдам беради - аммо урушда ғалаба қозонмайди
Буюк Британия Бош вазири Энди Бернхем Киев ўзининг узоқ масофали ракеталарини қуриши учун лойиҳаларни топширмоқда.
ТАҲЛИЛ: Г'арб ракеталари: Украинага ёрдам бериш, г'алабани кафолатламайди
Бош вазир Энди Бернхем душанба куни Киевда Украина президенти Владимир Зеленский билан учрашди.
Франсия ва Буюк Британиянинг Ссалп/Сторм Шадов ракеталарини яратиш бо'йича технологик спецификацияларни Украина билан баҳам ко'риш ҳақидаги яқинда қабул қилган қарорлари муҳим ишорадир. Бу ҳаракат ба'зи Г'арб давлатлари орасида Украинанинг мудофаа қобилиятини мустаҳкамлаш учун о'з тажриба ва билимларини о'тказишга тайёрлигини англатади.
Бироқ, бунинг о'зи уруш ё'налишини кескин о'згартириши эҳтимолдан йироқ. Ссалп ва Сторм Шадов ракеталари аллақачон Буюк Британия ва Франсия томонидан Киевга етказиб берилган ва Россиядаги ҳарбий нишонларга қарши жойлаштирилган.
Бернхем Киевга ташрифи давомида Зеленскийга узоқ масофали ракеталарнинг чизмаларини тақдим этишга тайёр.
1990-йилларда ишлаб чиқилган бу қуроллар янги эмас ва ҳар бир бирлик учун тахминан 1 миллион фунт стерлингга тенг катта нархга эга. Уларнинг ишлаб чиқарилиши мураккаб глобал та'минот занжирларига таянади ва тарихан тинчлик даврида нисбатан паст ҳажмларда, минглаб эмас, балки юзлаб нусхада амалга оширилган. Ҳатто лойиҳалар билан ҳам, Украина компонентларни етказиб беришда қийинчиликларга дуч келиши мумкин ва бу круиз ракеталарини ишлаб чиқариш бир неча ой, эҳтимол йиллар давом этиши мумкин.
Уруш пайтида Г'арб қуролларини ишлаб чиқаришни такрорлашга уриниш можарода г'алаба қозонишнинг самарали стратегияси эмас, бу ҳатто НАТО давлатлари томонидан ҳам тушунилади. Буюк Британия ва унинг ко'плаб иттифоқчилари ан'анавий равишда оз миқдордаги мураккаб, қимматбаҳо ракеталарни ишлаб чиқаришга э'тибор қаратишган, улар узоқ муддатли ҳар қандай жангда тезда тугаб қолади. 2021-йилда Европадаги АҚШ армиясининг собиқ раҳбари генерал Бен Ходжес НАТО ҳарбий о'йини Буюк Британия ҳарбийларининг асосий қуролларини бир неча кун ичида ё'қ қилганини та'кидлади.
Бу фикрлаш тарзидаги о'згариш Буюк Британия ҳарбийларининг о'з эҳтиёжлари учун Сторм Шадов ракеталарини сотиб олишни то'хтатиш қарорида яққол ко'риниб турибди. Бунинг о'рнига, Бракестоп лойиҳаси доирасида Буюк Британия о'зининг узоқ масофали круиз ракеталарини ишлаб чиқмоқда, улар хорижий компонентлардан холи ва Сторм Шадов нархининг ярмидан ҳам арзонроқ. Бракестоп лойиҳаси жадал сур'атларда давом этмоқда, Буюк Британия йил охирига қадар янги круиз ракетасини тайёр бо'лишини мақсад қилган ва бу янги қуролни Украинага етказиб беришни ва'да қилган.
Украинанинг о'зи узоқ давом этган можаро учун зарур бо'лган нисбатан арзон, оммавий ишлаб чиқарилган қуролларни ишлаб чиқариш самарадорлигини дунёга намойиш этди. Уруш бошида унинг қуролли кучлари Совуқ уруш давридаги эски Совет қуролларига таянган эди. Г'арб қуролларининг аста-секин кириб келиши мослашишга ёрдам берган бо'лса-да, Украина ҳозирда о'з қуролларининг 70 фоизини ишлаб чиқаради.
Муҳим омил Украинанинг дрон технологиясида тез ривожланиши бо'либ, у фронт чизиг'ида фойдаланиш учун кичик Биринчи Шахс Ко'риниши (ФПВ) бир томонлама ҳужум дронларидан тортиб, Россия ҳудудига чуқур зарба бера оладиган каттароқ, узоқ масофали дронларгача бо'лган ҳамма нарсани қамраб олди. Киев бу йил охирига қадар 10 миллион дрон ишлаб чиқариш ё'лида, бу эса оммавий ишлаб чиқарилган Хитой компонентларидан фойдаланиш орқали Г'арбдаги ҳамкасбларига қараганда арзонроққа эришади. Аксинча, НАТО иттифоқчиларининг эквивалент дронлари Хитой қисмларидан қочишга уринишлар туфайли икки баравар қиммат бо'лиши мумкин.
Шунга қарамай, Украина ҳали ҳам мустақил равишда ишлаб чиқаришга қийналаётган ба'зи қуролларга муҳтож, жумладан, тезкор қирувчи самолётлардан тортиб энг долзарб эҳтиёжгача: Россия баллистик ракеталари учун тутқичлар. Бу мақсадда энг самарали қурол АҚШда ишлаб чиқарилган Патриот тутқичдир. Украина деярли о'з та'минотини тугатди ва Американинг Эрондаги можароси уларнинг мавжудлигини янада чеклаб қо'йди. Бу ракеталар ҳам қиммат, ҳар бири тахминан 3 миллион фунт стерлингга тенг ва ишлаб чиқариш сур'атлари секин. АҚШ ишлаб чиқаришни йилига тахминан 600 та Патриот ракетасидан 2000 тагача оширишни режалаштирмоқда, аммо бу бир неча йил давом этади.
О'тган ойда Президент Трамп Патриот технологиясини Украина билан баҳам ко'ришга тайёрлигини билдирди, аммо о'шандан бери бу баёнотдан воз кечди. Тасдиқланган тақдирда ҳам, Украинанинг Патриотларни мустақил равишда ишлаб чиқариши учун вақт керак бо'лади - ба'зиларнинг тахминларига ко'ра, камида бир йил. Украина ҳам глобал миқёсда юқори талабга эга бо'лган бир хил мураккаб компонентларга таянади.
Украина Европа ко'магида о'зининг тутувчи ракеталарини ишлаб чиқиш дастури бо'лган Прожест Фрея ни бошлади. Бироқ, соатига минглаб мил тезликда ҳаракатланадиган бошқа ракетани тутишга қодир юқори тезликдаги ракетани яратиш жуда катта технологик қийинчиликларни келтириб чиқаради, бу эса уни ҳам қимматга, ҳам вақт талаб қиладиган қилади.
Украина ҳарбийлари ва унинг қурол ишлаб чиқарувчилари тез о'рганувчилар эканлиги исботланди. Унинг компанияларидан бири Фире Поинт о'зининг баллистик ракеталарини ишлаб чиқмоқда, улар келаси йили жойлаштиришга тайёр бо'лишига умид қилмоқда. Бироқ, Россия аллақачон баллистик ракета ишлаб чиқаришни ойига тахминан юзтагача оширган.
Мукаммал қуролларни ишлаб чиқариш қиммат ва ко'п вақт талаб қиладиган иш бо'либ, Украина ҳозирда вақт ва молиявий ресурсларга эга эмас.