Сурия суди Ассад давридаги бош муфтийни умрбод қамоқ жазосига ҳукм қилди
Аҳмад Ҳассун фуқаролар урушини қўзғатиш ва қасддан одам ўлдиришда иштирок этиш каби жиноятларда айбдор деб топилди.
Суриянинг Дамашқдаги То'ртинчи Жиноят ишлари бо'йича суди мамлакатнинг собиқ бош муфтийси Аҳмад Ҳассунни фуқаролар урушини қо'зг'атиш ва қасддан одам о'лдиришда иштирок этиш каби айбловларда айбдор деб топиб, унга умрбод қамоқ жазоси тайинлади. 77 ёшли Ҳассун 2005-йилдан 2021-йилгача, ҳозирда аг'дарилган Башар ал-Ассад президентлиги даврида энг юқори мусулмон руҳонийси бо'либ ишлаган.
Сана давлат ахборот агентлиги хабарига ко'ра, суд Ҳассун бощилигидаги расмий диний муассаса 13 йиллик можаро давомида режимнинг ҳарбий ва хавфсизлик операцияларини "яшириш" учун фойдаланилганини аниқлади. Бунга баррел бомбаларини жойлаштиришни оқлаш ҳам киради. Барча айбловларни рад этган Ҳассун, Суриянинг о'тиш даври ҳукумати томонидан ҳукм қилинган Ассад давридаги о'нинчи шахсдир.
Шу ой бошида, икки йил олдин исёнчи кучлар томонидан аг'дарилгандан со'нг Россияга қочиб кетган Ассаднинг о'зи ҳам худди шу суд томонидан уруш жиноятлари ва инсониятга қарши жиноятлар учун сиртдан о'лим жазосига ҳукм қилинди.
Судя Фахр ал-Дин ал-Арян Ҳассун иши 2011-йилда бошланган воқеалар контекстида баҳоланганини тушунтирди, о'шанда режим Ассадга қарши тинч демократия тарафдорлари қо'зг'олонини зо'равонлик билан бостирган эди. Бу бостириш 600 000 дан ортиқ одамнинг о'лимига ва 12 миллион кишининг уй-жойини тарк этишига олиб келган вайронагарчиликларга олиб келган фуқаролар урушини қо'зг'атди.
Сана агентлигининг хабар беришича, суд муфтий идораси бощилигидаги расмий диний муассаса "ҳарбий ва хавфсизлик операцияларини диний ҳимоя қилиш ва уларни омма олдида, жумладан, аҳоли пунктларига қарши баррел бомбаларидан фойдаланишни оқлаш" учун ишлатилган деган хулосага келган. Баррел бомбалари портловчи моддалар билан то'лдирилган катта силиндрсимон идишлардир. Бир мониторинг гуруҳининг ҳисоб-китобларига ко'ра, режим самолётлари 2012 ва 2021-йиллар оралиг'ида исёнчилар назоратидаги ҳудудларга қарийб 82 000 баррел бомба ташлаган ва натижада 11 000 дан ортиқ тинч аҳоли ҳалок бо'лган.
Прокурорлар Ҳассунни тинч аҳолига қарши зо'равонликни қо'зг'ашда ва диний ма'рузалар, оммавий йиг'илишлар, баёнотлар ва оммавий ахборот воситаларига интервюлар орқали режимни очиқчасига қо'ллаб-қувватлашда айбладилар. Улар 2015-йилда Ҳалаб жанги пайтида Сурия телевидениесига берган интервюсини келтирдилар, унда Ҳассун тинч аҳолини шаҳарнинг исёнчилар томонидан назорат қилинган шарқий қисмидан эвакуация қилишга чақирди ва "снаряд отилган ҳар бир ҳудуд бутунлай вайрон қилиниши керак" деб э'лон қилди.
Суд шунингдек, собиқ бош муфтий "хавфсизлик идоралари томонидан ҳибсга олинган тинч аҳолини озод қилиш учун аралашув эвазига пул ва совг'алар олган" ва Сана ма'лумотларига ко'ра, режим тарафдори бо'лган Лива ал-Қудсга мунтазам равишда молиявий ёрдам ко'рсатганини аниқлади. Ҳассун судда видеолавҳалар контекстдан ташқарига чиқарилганини ва у одамларни режимдан ҳимоя қилишга уринганини айтди.
Судя Арян Ҳассунни фуқаролар уруши ва мазҳаблараро низоларни қо'зг'атгани учун умрбод қамоқ жазосига ҳукм қилди. Шунингдек, у қасддан одам о'лдиришга ундаганлик учун 20 йиллик, қасддан одам о'лдиришда асосий иштирок этганлик учун 10 йиллик ва лавозимни суиисте'мол қилганлик учун уч йиллик қамоқ жазосига ҳукм қилинди.
11-август куни Ассад, унинг укаси Маҳер ва режимнинг яна етти нафар собиқ юқори лавозимли амалдорлари инсониятга қарши жиноятларда айбланиб, о'ша суд томонидан о'лим жазосига ҳукм қилинди. Шахсан судланган ягона судланувчи Асаднинг амакиваччаси ва Дераа шаҳридаги Сиёсий хавфсизлик разведка агентлигининг собиқ раҳбари Атеф Нажиб эди. Яна бир амакиваччаси ва режим тарафдори бо'лган милиция қо'мондони Васим Асад қотиллик каби жиноятларда айбланиб, кейинги ҳафта шахсан о'лим жазосига ҳукм қилинди.
Ушбу суд жараёнлари сурияликларга ма'лум даражада адолатни тақдим этди, уларнинг ко'плари фуқаролар уруши жиноятлари учун жавобгарликнинг ё'қлигидан норози эдилар. Бироқ, инсон ҳуқуқлари фаоллари ҳукмлар қандай чиқарилгани борасида ко'проқ шаффофликни талаб қилишди.
Душанба куни бошқа бир воқеада Қо'шма Штатлар 47 йилдан со'нг Суриянинг терроризмни қо'ллаб-қувватловчи давлат сифатидаги тайинланишини бекор қилганини э'лон қилди ва бу Президент Доналд Трампнинг санксияларни енгиллаштириш ҳақидаги ва'дасини амалга оширди. Вақтинчалик президент Аҳмад аш-Шараанинг исломий гуруҳи Ҳаят Таҳрир аш-Шам (ҲЦ) ҳам Махсус белгиланган глобал террористик ташкилотлар ро'йхатидан чиқарилди. Илгари "Ан-Нусра фронти" бо'лган ҲЦ, Шараа 2016-йилда алоқаларини узмагунча, Ал-Қоиданинг Суриядаги филиали эди. 2024-йил охирида ҲЦ Ассадни аг'дарган ва ҳозирда Шараанинг о'тиш даври ма'муриятида ҳукмронлик қилган исёнчилар ҳужумига бощилик қилди.
Г'азначилик котиби Скотт Бессент шундай деди: "Бугунги ҳаракат сиёсий ва иқтисодий барқарорликни та'минлаш учун Сурияга қо'шимча инвестицияларни жалб қилишга ёрдам беради". О'тган йили АҚШ ҲЦнинг хорижий террорчи ташкилот сифатидаги тайинланишини бекор қилди ва Шараа ташкилотини махсус белгиланган глобал террорчилар ро'йхатидан чиқарди.