Технология

Сунъий интеллект янги вирусларни яратишда қўлланилади

Олимлар сунъий интеллект томонидан ишлаб чиқилган генетик кодга эга бўлган 16 та муваффақиятли вирусни яратдилар.

АҚШлик тадқиқотчилар сун'ий интеллект лаборатория шароитида ко'пайиш қобилиятига эга бо'лган мутлақо янги, функционал вирусларни яратиш учун муваффақиятли қо'лланилганини э'лон қилишди. Бу сун'ий интеллектнинг то'лиқ вирусли геномларни лойиҳалашдаги биринчи мисолидир.

Лойиҳа бактерияларни юқтириш учун махсус ишлаб чиқилган ва одамлар учун ҳеч қандай хавф туг'дирмайдиган 16 та янги вирусни яратди. Ушбу илмий ютуқ касалликларни даволашда янги даврни бошлаши мумкин бо'лган "жуда муҳим бурилиш нуқтаси" сифатида э'тироф этилмоқда. Бироқ, мутахассислар, шунингдек, сун'ий интеллект томонидан ишлаб чиқилган вируслар "шошилинч" хавфсизлик ва хавфсизлик муаммоларини келтириб чиқариши ҳақида огоҳлантирмоқдалар.

Сун'ий интеллект воситалари тез ривожланмоқда, улар аллақачон янги антибиотикларни ишлаб чиқиш учун ишлатилган. Шунга қарамай, нолдан бошлаб ҳаётий вирусни лойиҳалаш анча мураккаброқ ишдир.

Стенфорд университетининг доценти Браян Хие ББСга шундай тушунтирди: "Бу генератив сун'ий интеллект томонидан белгиланиши мумкин бо'лган мураккабликдаги кейинги қадам, бу генератив сун'ий интеллект то'лиқ геномни лойиҳалаш учун биринчи марта ишлатилган, бу ҳужайралар ичида ко'пайиши ва бошқа функцияларга эга бо'лиши мумкин бо'лган нарса... бу биз учун янги ҳудуд эди."

Технология матн кетма-кетлигини башорат қиладиган ЧатГПТ каби катта тил моделларига о'хшаш ишлайди. Бу ҳолда, Эво1 ва Эво2 деб номланган АИ моделлари со'злар о'рнига "ҳаёт тили"ни башорат қилади. Ушбу АИ моделлари вируслар, бактериялар, о'симликлар ва одамларнинг генетик кодлари ёрдамида о'ргатилган. Кейин улар фақат ма'лум бактериялар турларини юқтирадиган вирус тури бо'лган бактериофагларни яратиш учун такомиллаштирилди.

Стенфорд тадқиқотчилари энг истиқболли 302 та АИ дизайнларини танлаб олдилар ва уларни лабораторияда синтез қилдилар. Улардан 16 таси Э. соли бактерияларини ё'қ қилишда самарали эканлигини исботлади.

Докторант Самуел Кинг эрта тонгда фагларнинг ишини ко'риш ҳаяжонини айтиб берди. Фаглар бактериялар қатламини о'з ичига олган Петри идишларига киритилди ва олимлар уларнинг янги вируслари бактерияларни еб қо'яётганининг белгиларини кузатдилар.

"Биз бу аниқ жойларни ко'ришни бошладик ва бу жуда ҳаяжонли эди", деди Кинг. Хай натижалар кенгроқ жамоа билан баҳам ко'рилганда, "хона о'з-о'зидан қарсакларга ботганини" эслади.

Янги фагларнинг ривожланиши антибиотикларга чидамли инфекцияларга қарши янги даволаш усуллари учун салоҳиятга эга. Фаг терапияси энди антибиотикларга жавоб бермайдиган бактериал инфексияларнинг тобора ко'пайиб бораётган тарқалишига қарши мумкин бо'лган ечим сифатида қаралмоқда.

Бундан ташқари, ушбу ютуқ сун'ий интеллектнинг табиий дунёдан ташқарига чиқадиган янги биологик мавжудотларни, я'ни синтетик биология соҳасини лойиҳалаш қобилиятини та'кидлайди. Хи бу янги дорилар ва терапияларни ишлаб чиқиш орқали "инсон саломатлигини сезиларли даражада яхшилаш" салоҳиятига эга деб ҳисоблайди.

Шунга қарамай, худди шу технологиядан янги касалликларни яратиш учун зарарли равишда фойдаланиш мумкинлиги ҳақида хавотирлар аллақачон билдирилган. Ссиенсе журналида чоп этилган нашрга илова қилинган шарҳда Жонс Хопкинс университетининг Сог'лиқни сақлаш хавфсизлиги марказидан доктор Томас Инглесби ва доктор Мориц Ханке топилмалар "биологик хавфсизлик ва биохавфсизлик бо'йича долзарб саволларни" туг'дираётганини та'кидладилар.

Улар савол энди "генератив вирусли геном дизайни мавжуд бо'ладими" эмас, балки уни "жиддий зарар етказмасдан" ишлатиш мумкинми ёки ё'қми, деган саволга жавоб беришди. Масалан, улар касаллик келтириб чиқариши мумкин бо'лган янги вирусларни яратиш "амалга оширилмаслиги керак" деб та'кидладилар.

Тадқиқотчиларнинг о'злари хавфсизликни максимал даражада ошириш учун чоралар ко'рдилар. Улар мураккаб организмларни юқтиришга қодир вирусларни о'қув ма'лумотлар базасидан чиқариб ташлашди, тадқиқотларини одамларга юқтирадиган вируслар о'рнига фагларга қаратишди ва барча ишларни хавфсиз лабораторияда олиб боришди. Хие мавжуд ҳимоя чоралари "технологиянинг яхшилик учун ишлатилишини та'минлашга" катта ҳисса қо'шишини та'кидлайди.

Вируслар тирик организмлар деб ҳисобланмайди ва сун'ий интеллект тирик организмларни яратиши учун яна бир муҳим сакраш керак бо'лади. Фагларнинг генетик коди тахминан 5400 та таянч жуфтликдан (ҳарфлардан) иборат. Аксинча, тирик ҳужайранинг энг кичик геноми тахминан 500 000 та таянч жуфтликдан иборат ва инсон геноми уч миллиард таянч жуфтликдан иборат.

Хие ба'зи оддий организмларни синаб ко'риш "эҳтимол ко'п меҳнат талаб қилиши мумкин, аммо имконсиз эмас" бо'лса-да, улар бу мақсадга эришишга "албатта қизиқиш билдиришган" деб та'кидлади.

Испаниядаги Помпеу Фабра университетининг синтетик биология лабораториясидан профессор Марк Гüелл тадқиқотни "жуда муҳим бурилиш нуқтаси" деб та'рифлади, чунки "тарихда биринчи марта биз биологияни компютерда лойиҳалашни бошлаяпмиз". Унинг қо'шимча қилишича, бу бизга "инсониятнинг энг катта муаммоларини ҳал қилиш учун ажойиб имкониятларни", масалан, касалликлар учун фаглар, генетик касалликлар учун ферментлар ва иммунотерапия учун антикорларни ишлаб чиқишни орзу қилиш имконини беради.

Манчестер Биотехнология Институтининг синтетик геномика кафедраси мудири профессор Патрик Кай ушбу тадқиқотни "муҳим босқич" деб атади. Унинг со'зларига ко'ра, "Бунинг аҳамияти фаглардан анча узоққа чо'зилади - бу геном тили моделлари эволюция томонидан кодланган дизайн тамойилларини о'рганишни бошлаганини ва сун'ий интеллект ёрдамида геном ёзишга ё'л очаётганини ко'рсатади".

xabarchi’да cookie файллари

Тил ва мавзу танловингизни эслаб қолиш учун cookie файлларидан фойдаланамиз. Рухсатингиз билан сайт қандай ўқилишини ҳам ўлчаймиз: Microsoft Clarity саҳифа кўришлари ва улардаги ҳаракатларни ёзиб боради, ўз ҳисобимиз эса қайтган ўқувчиларни санайди. Сиз қабул қилмагунингизча ҳеч нарса ўлчанмайди.