Стратегик аҳамиятга эга қурилиш

**Стратегик аҳамиятга эга қурилиш**

Хитой — Қирғизистон — Ўзбекистон (ХҚЎ) темир йўли қурилиши фаол босқичга ўтди. Қирғизистоннинг 304,84 км узунликдаги қисми Торугарт довонидан Жалолобод орқали Ўзбекистон чегарасигача ўтади. Лойиҳанинг ҳозирги бориши, инфратузилма объектлари ва ижтимоий ташаббуслар ҳақида Манас шаҳрида бўлиб ўтган қирғиз-хитой пресс-тури давомида «Чайна Рэйлвей Интернэшнл» МЧЖ вакили сўзлаб берди.

ХҚЎ темир йўли — бутун Марказий Осиё учун стратегик лойиҳадир. Янги магистрал энг қисқа транзит йўлагини шакллантирган ҳолда, Қирғизистон орқали Хитой ва Ўзбекистонни боғлаши керак. Лойиҳада тепловоз тортимига эга ва кейинчалик электрлаштириш имконияти бўлган бир изли темир йўл қурилиши кўзда тутилган. Поездларнинг ҳисобланган тезлиги соатига 120 км гачани ташкил этади. Қирғизистон қисмида 20 та станция, жумладан, Торугарт ва Жалолобод чегара станциялари, шунингдек, Макмал йирик қайта юклаш станцияси режалаштирилган.

### 2026 йил август ойига келиб ХҚЎ қурилишида нималар амалга оширилди

Қирғизистон қисмининг тўлиқ кўламли қурилиши 2025 йил июнь ойида бошланган эди. Ўшандан бери иш суръатлари доимий равишда ошиб бормоқда. Бугунги кундаги асосий кўрсаткичлар қуйидагича:

- Бутун трасса бўйлаб вақтинчалик кириш йўллари ва электр таъминоти объектлари тўлиқ якунланди ва фойдаланишга топширилди.

- Тоннеллар: режалаштирилган 29 тадан 26 та объектда ишлар олиб борилмоқда. Битта тоннел аллақачон тўлиқ қазиб битказилди.

- Кўприклар: режалаштирилган 50 та кўприкдан 40 тасида қурилиш ишлари кетмоқда.

- Ер полотноси: 107 та участкадан 83 тасида ишлар олиб борилмоқда.

Магистрал Молдотоо, Хайлебейт ва Фарғона тизмалари каби тоғ тизимлари орқали ўтади, шунингдек, кўплаб сув артерияларини кесиб ўтади. Қурувчилар баланд тоғли ҳудудлар, ўта паст ҳарорат, кучли шамоллар ва юқори сейсмик фаоллик шароитида ишлашларига тўғри келмоқда. Юқори геологик кучланиш ва кўп йиллик музлоқ ер участкалари қўшимча қийинчиликлар туғдирмоқда.

Алоҳида техник вазифа — икки хил из стандартларини: Европа (1435 мм) ва кенг (1520 мм) изларни ўзаро мувофиқлаштиришдир. Бундай шароитларда ишлаш учун мутахассислар тоннелларни қазиш, кўприклар ва ер полотносини қуришнинг махсус технологияларидан, шунингдек, сув чиқариб юбориш ва тупроқни мустаҳкамлаш бўйича замонавий ечимлардан фойдаланмоқдалар.

### Қирғизистон учун иш ўринлари ва иқтисодий самара

ХҚЎ қурилиши мамлакат иқтисодиётига сезиларли таъсир кўрсатмоқда. Лойиҳа раҳбариятининг маълумотларига кўра, маҳаллий бозорда материаллар сотиб олиш ва ускуналарни ижарага олиш ҳажми аллақачон 10 млрд сомдан ошиб кетди.

- Цемент ва бошқа қурилиш материалларининг 60% дан ортиғи маҳаллий ишлаб чиқарувчилардан сотиб олинмоқда.

- Ёқилғи ва портловчи материаллар республикадан тўлиқ ҳажмда харид қилинмоқда.

- Ишлар учун 1700 дан ортиқ техника бирлиги ва 1200 дан ортиқ турар жой бинолари ижарага олинган.

Миллий кадрларни тайёрлашга алоҳида эътибор қаратилмоқда. Учта ихтисослаштирилган ўқув маркази негизида амалий машғулотлар ва малака ошириш курслари ташкил этилган. Аллақачон 1800 дан ортиқ маҳаллий мутахассислар ўқувдан ўтдилар.

Магистрал қурилиши ва унга боғлиқ соҳаларда жами 3000 га яқин Қирғизистон фуқароси жалб этилган. Уларга оғир техникани бошқариш, арматура ва бетон ишлари, геодезия ҳамда хавфсизлик техникасига қатъий риоя қилиш ўргатилмоқда. ХҚЎ лойиҳаси минтақадаги энг йирик иш берувчилардан бирига айланди.

### Ижтимоий ташаббуслар: ҳудудларга ёрдам

ХҚЎ лойиҳаси — бу нафақат рельслар ва шпаллардир. Қурилиш доирасида бўлажак трасса бўйлаб жойлашган аҳоли пунктларида ижтимоий дастурлар фаол амалга оширилмоқда. 2026 йилнинг бошидан буён 7,73 млн юань (тахминан 100 млн сом) миқдорида 27 та маҳаллий лойиҳа бажарилди.

Ёрдам йўналишлари турлича:

- 19 та лойиҳа — инфратузилмани ривожлантириш (йўлларни, бекатларни, сув чиқариш каналларини таъмирлаш).

- 3 та лойиҳа — таълим ва маслаҳат ёрдами.

- 5 та лойиҳа — камбағалликни қисқартириш ва гуманитар ёрдам.

Хусусан, Оқ-тала туманининг Молотоф қишлоғида 3 км лик суғориш канали қурилди ва 3 км лик сув қувури ётқизилди. Бу 400 дан ортиқ аҳолини (118 та хонадонни) тоза ичимлик суви билан таъминлади. Бошқа туманларда каналлар барпо этилмоқда, ёритиш ва алоқа тизимлари ўрнатилмоқда. Маҳаллий мактабларга компьютерлар, интерактив панеллар, мебеллар, ўқув қўлланмалари, проекторлар ва спорт анжомлари топширилмоқда.

### Якунлар ва истиқболлар

Хитой — Қирғизистон — Ўзбекистон темир йўли — стратегик транспорт йўлагидир. Қирғизистон қисмида кенг кўламли ишлар давом этмоқда: параллел равишда тоннеллар, кўприклар ва ер полотноси қурилмоқда.

Магистрал билан бир вақтда минтақавий инфратузилма ривожланмоқда, минглаб иш ўринлари яратилмоқда, маҳаллий аҳоли эса замонавий таълим ва ижтимоий шароитлардан фойдаланиш имкониятига эга бўлмоқда.