Собиқ бош вазир билан хайрлашув маросимида Кения полицияси томонидан ўлдирилган мотамсаролар зўравонликга алоқадор бўлмаган, деб топди BBC
Раила Одинга хотирасига бағишланган тадбирдан олинган 1500 та видео ва тасвирни таҳлил қилгач, Africa Eye ҳалок бўлганлар тўполонлардан йироқда бўлганини аниқлади.
Кения полицияси собиқ бош вазирнинг миллий видолашув маросимида ўлдирган мотамсаралар зўравонликларга алоқадор бўлмагани BBC томонидан аниқланди
«У ерда жуда кўп одам бор эди, нега айнан у?» Ивонн Акини эри отиб ўлдирилган кунни эслайди
Кения полицияси собиқ Бош вазир Раила Одинга билан миллий видолашув маросимида қарата ўт очганида ҳалок бўлган уч нафар мотамсара отишмага сабаб бўлган тўқнашувда қатнашмагани BBC Africa Eye суриштирувида аниқланди.
Ўтган йилнинг октябрь ойида одамлар Одинга хотирасига ҳурмат бажо келтириши учун ўтказилган тадбирда мотамсаралар Найробидаги «Касарани» стадионининг VIP-секторига ёриб киришга уринганидан сўнг уч киши отиб ўлдирилган эди.
BBC’нинг стадион ичидан олинган таҳлили шуни кўрсатадики, қурбонларнинг ҳар бири мушталашув содир бўлган жойдан камида 60 метр (197 фут) ва 160 метргача бўлган масофада бўлган.
Кения Ички ишлар вазири Кипчумба Муркомен BBC’га халоиқ тош отишни бошлаганидан сўнг полиция ҳаракатлари «вазминлик билан» амалга оширилганини айтди.
BBC томонидан ўрганилган тасвирларда пластик курсилар каби буюмлар отилаётганини аниқ кўриш мумкин, аммо улар орасида тошлар бўлганига ҳеч қандай далил йўқ.
BBC 2025 йил 16 октябрь куни стадион ичида ҳалок бўлганлар қаерда жойлашганини аниқлаш учун 1500 дан ортиқ фото ва видеоларни кўриб чиқди, шунингдек, уларнинг айрим яқинлари билан гаплашди.
BBC’нинг суд-тиббий таҳлили шуни кўрсатадики, ўлимга олиб келган ўқларни президентни ҳимоя қилиш топширилган элит полиция бўлинмаси узган бўлиши мумкин.
Кениянинг энг узоқ хизмат қилган мухолифат етакчиси ва собиқ бош вазири бир кун олдин Ҳиндистонда даволанаётганда вафот этган эди. У мамлакатнинг энг таъсирли сиёсий арбобларидан бири эди.
Бир йил ўтиб ҳам Кения полиция назорати органи — Мустақил полиция назорати органи (IPOA) ҳали ҳам ўлим ҳолатлари ва полициянинг муносабатини суриштирмоқда ва ҳеч ким жавобгарликка тортилмаган.
Ички ишлар вазири полициячиларни ҳимоя қилиб, улар танаффуссиз кўп соат ишлаганидан ва сўнгги дақиқада янги жойга кўчирилганидан кейин «жуда катта босим» остида бўлишганини айтди.
«Тергов мустақил полиция назорати органи томонидан олиб борилмоқда, уларнинг хулосалари тегишли ҳуқуқий чоралар кўришимизга ёрдам беради, деб ишонамиз», — деди Муркомен.
Полициянинг хатти-ҳаракатлари ҳақида сўралганда, у шундай деди: «Ўйламайманки... кимдир у ерда ўтириб: 'Ҳозир от', деган бўлсин. Бу полиция офицерининг ўша вазиятдаги зудлик билан қабул қилган қароридир».
Эванс Киче (чапда) ва Жида Бурка (ўнгда) бошидан, Винсент Огуту (ўртада) эса кўкрагидан отиб ўлдирилган
Эри ҳалок бўлганлар орасида бўлган Ивонн Акини BBC’га шундай деди: «Бизни ҳимоя қилади деб қарайдиган одамларимиз — бизга бу азобни етказаётган одамлардир. Бу мамлакатда бизни ёш бевага, бу округда ёш етимга айлантираётганлар айнан шу одамлардир», — деди у.
Одинганинг 80 ёшида вафот этиши бутун Кения бўйлаб катта қайғуга сабаб бўлди. Унинг жасади уйга учириб келинганда, Найробидаги Жомо Кениата халқаро аэропортига минглаб одамлар йиғилди.
Жасад дастлаб парламентда хотирланиши керак эди, аммо оломоннинг кўплиги ва хавфсизлик бузилиши хавфи туфайли сўнгги дақиқада «Касарани» стадионига кўчирилди. Расмийларнинг айтишича, уларда 48 000 кишилик сиғимга эга майдон хавфсизлигини таъминлаш учун вақт кам бўлган ва минглаб одамлар майдонга ва трибуналарга текширувсиз ёриб кирган.
30 даража иссиқда тобутнинг ёнидан ўтиш учун бир неча соат кутгандан сўнг ва расмий янгиликлар учун овоз кучайтириш тизими бўлмагач, оломоннинг кичик бир қисми VIP-павильонни қўриқлаётган офицерларга буюмларни, жумладан пластик курсиларни ота бошлади. Мотамсаралар павильон томон бостириб кирганда полиция жанговар ўқ узган. Стадионнинг бошқа жойларидан олинган тасвирлар шуни кўрсатадики, оломон асосан тинч бўлган.
Жами уч киши ҳалок бўлди.
Улардан бири 40 ёшли ошпаз ва етти фарзанднинг отаси Эванс Киче эди. BBC таҳлили шуни кўрсатадики, у бошидан олинган ўқ жароҳатидан ҳалок бўлганида тўқнашувдан тахминан 60 метр узоқликда бўлган.
Ҳалок бўлган қолган икки мотамсара — Винсент Огуту ва Жида Бурка камида 160 метр узоқликда, қарама-қарши трибунада, павильондан анча йироқда бўлишган.
Текширув хулосалари Огуту кўкрак қисмидан олинган ўқ жароҳатидан ва 42 ёшли Бурка бошидан отилган ўқдан ҳалок бўлганини тасдиқлайди.
Воқеалар хронологиясини қайта тиклаш орқали BBC Africa Eye тактик кийим ва ҳарбий камуфляж кийган, биргаликда ҳаракат қилаётган камида ғалаба саккиз нафар полиция офицерини аниқлади. Улар автоматик милтиқлар кўтариб олишган, ҳеч қандай кўринарадиган фарқлаш белгилари бўлмаган ва юзлари ёпилган эди.
Уларнинг кийимлари ва ҳаракатлари отишмадан олдин ва кейин Президент Уильям Руто ва бошқа VIP шахсларга бириктирилган хавфсизлик қатламига мос келади. Ушбу бўлинманинг камида уч нафар офицери ўз қуролидан ўт очгани кўринади.
BBC улардан уч нафарини президент муҳофазаси учун масъул бўлган элит полиция бўлинмаси аъзолари деб аниқлади.
BBC қайси ўқ ҳар бир қурбонни ўлдирганини аниқлай олмайди ва стадион ичида бошқа офицерлар ўт очганини истисно қила олмайди.
Кения Миллий полиция хизмати BBC’га шундай деди: «Кун воқеаларидан катта сабоқлар олинди», бу «келажакда яхшироқ, профессионалроқ қўллаш учун асосий ўрганиш тажрибаси бўлиб хизмат қилди». IPOA изоҳ бериш сўровига жавоб бермади.
Отишма стадион ичидаги минглаб одамлар орасида ваҳима келтириб чиқарди
36 ёшли, уч фарзанднинг отаси Огуту Касаранига боришни режалаштирмаган эди, деди унинг хотини BBC’га. У 16 октябрь эрталаб дўстлари билан Найроби марказида бўлганида, одамларнинг стадионга кетаётганини кўриб, уларга қўшилишга қарор қилган.
Бир неча соат ичида у вафот этди.
Унинг беваси Ивонн Акини қотиллик уларнинг оиласини қандай барбод қилганини тасвирлаб, фарзандлари энди етим бўлиб қолганини айтди.
Эрининг ўлимига бир йил тўлишини хотирлашга тайёргарлик кўраётган Акини, ҳукумат томонидан ташкил этилган тадбирда ҳурмат бажо келтираётганда эри нега ҳалок бўлганини ҳали ҳам тушуниб етгани йўқ.
«Мен шунчаки кучли аёл бўлишга ҳаракат қиламан. Жуда кучли. Лекин ич-ичимда бўшлиқ бор», — деди у.
«Бу жуда азобли, чунки баъзида шунчаки ўтириб ўзингизга савол берасиз. Касаранида жуда кўп одам бор эди, жуда ҳам кўп. Нега айнан у?»