Соатига 500 минг сўмдан. Афсунгарлар маркетплейсларда ишлаш ниқоби остида ўзбекистонликлардан қандай қилиб пул ундиришмоқда

Соатига 500 минг сўмдан. Афсункарлар маркетплейслардаги иш ниқоби остида ўзбекистонликларнинг пулларини қандай қилиб шилиб олмоқда

Ўзбекистонда «Яндекс Маркет» ва бошқа таниқли компаниялар номидан масофавий иш таклиф қилиш билан боғлиқ фирибгарлик схемаси тарқалмоқда. Жабрланувчиларга «товарларни илгари суриш» бўйича оддий топшириқларни бажариш таклиф этилади, бироқ якунда бу шахсий маблағларни бутунлай йўқотиш билан тугайди. Схема қандай ишлашини, бошқа мамлакатлардаги шу каби ҳолатлар ҳақида нималар маълумлигини ва унинг қурбонига айланмаслик йўлларини таҳлил қиламиз.

### Эътибордан четда қолдириш қийин бўлган эълон

Тузoқ оддий Instagram лентасидан бошланади. «Реклама» белгиси бўлган пост оммабоп миллий маркетплейснинг фирма рангларида безатилган ва бўш иш ўрни ниқоби остида осон даромад ваъда қилади. Шартлар деярли идеал кўринади: уйдан туриб ишлаш, кунига бир соатдан уч соатгача ва тўловлар топшириқ бажарилган куни амалга оширилади. Бир соатлик иш учун 500 минг сўм, икки соат учун – 1,2 миллион, уч соат учун эса – 2,3 миллион сўм ваъда қилинади.

Вазифаларнинг ўзи биринчи қарашда мутлақо безарар туюлади: буюртмаларни текшириш, маълумотларни тасдиқлаш ва уларнинг мақомини янгилаш.

Бироқ эътиборсизлик оқибатида ғалати деталларни пайқамай қолиш ҳеч гап эмас. Рекламани маркетплейсга ҳеч қандай алоқаси бўлмаган, инглиз тилидаги номга эга бегона аккаунт жойлаштиради. Эълоннинг ўзи визуал жиҳатдан нейротармоқ томонидан яратилган контентга ўхшайди. Ҳақиқий компаниялар бўш иш ўринларини бундай усулда эълон қилмайди, лекин даромад излаётган одам кўпинча бу хавотирли сигналларга эътибор бермайди. Натижада, ариза топшириш тугмаси босилгандан сўнг, фойдаланувчи автоматик равишда Telegram'га ўтади.

### «Куратор» билан танишув

Мессенжерда жабрланувчини кимдир «куратор» ёки «устоз» сифатида кутиб олади. Профилда кўрсатилган «Яндекс Маркет» логотипи туширилган аватар, соат 9:00 дан 21:00 гача бўлган иш графиги ва расмий мулоқот услуби ҳақиқий ходим таассуротини уйғотади. Реклама Uzum номидан бўлса-да, у ўзини «Яндекс Маркет» ходими деб таништиради. Бу эътибордан четда қолиши осон бўлган биринчи номувофиқликдир.

Суҳбат олдиндан ўйлаб қўйилган сценарий бўйича кечади. Аввалига одамдан ёши, исми, касби ва телефон рақами сўралади. Кейин «қоидалар» юборилади, унда буюртмалар гўёки Uzum Market, Amazon, Bonanza ва eBay билан ҳамкорликда шакллантирилиши ва платформа киритилган маблағларнинг хавфсизлигини кафолатлаши айтилади. Таниш брендларнинг тилга олиниши ишонч ҳиссини уйғотиши керак. Шу билан бирга, жабрланувчи иш тафсилотларини ошкор қилмаслик ҳақида огоҳлантирилади ва бир нечта аккаунт рўйхатдан ўтказиш тақиқланади. Аслида, бу схемани ошкор бўлишдан ва такрорий текширувлардан ҳимоя қилиш учун керак.

Ишонч қозонилгач, «ўқитиш» бошланади.

### «Ўқитиш»

Биринчи топшириқ тўққизта буюртмани ўз ичига олади. Уларни «Яндекс Маркет» (pmhnss.cc) ёки «Savdo markazi» (auns6.com) кўринишида безатилган сайтда бажариш керак. Куратор кўрсаткичлар билан белгиланган скриншотларни юборади: қаерга босиш, нимани тасдиқлаш кераклигини кўрсатади. Тўққизта буюртма учун берилган 20 минг сўмлик бошланғич баланс 61 минг сўмга айланади.

Кейин эса ҳамма нарса режалаштирилган асосий босқич бошланади. Жабрланувчидан банк картасини улаш сўралади ва кичик миқдордаги пул ҳақиқатан ҳам картага тушади. Фирибгарлар атайлаб ўз пулларидан озгина сарфлашади: одам пул тушганини кўради ва «ҳамма нарса ишлаётганига» ишонч ҳосил қилади.

Бундан кейин биринчи «даромад» билан «табриклаш» ва янги ваъдалар берилади: учта топшириқ учун 3,5 миллион сўм бонус ва 5,5 миллиондан 15 миллионгача маош билан штатга ишга қабул қилиш ваъда қилинади. Бундай «ғалаба»дан кейин одамда охиригача бориш истаги пайдо бўлади.

### Иккинчи босқич – пул киритиш

Айнан шу босқичда схема тўлиқ очилади. Суҳбатдош «топшириқлар ва комиссия тўловлари» жадвалини юборади. Маъноси оддий: картага қанча кўп шахсий пулингизни ўтказсангиз, шунча кўп даромад ваъда қилинади. Масалан, 100 минг сўм бадал киритилганда 155–180 минг сўм қайтариб бериш ваъда қилинади, 700 минг сўм ўтказилганда эса гўёки 1,18 миллион сўмгача пул ечиб олиш мумкин бўлади. Бунда пулларни оддий жисмоний шахснинг картасига юбориш ва чек билан тасдиқлаш сўралади.

Одам «ишлаб топган» пулини олмоқчи бўлганида, тизим пулни ечиб олишга йўл қўймайди: экранда баланс кўринади, лекин сервис пул ечиш «тугалланмаган буюртма» туфайли блокланганини ёзади. Ўз маблағлари ва ҳисобланган фойдага эга бўлиш учун одамдан яна қўшимча тўлов қилиш талаб этилади – масалан, 279 899 сўм киритиш сўралади. «Куратор» буюртмалар тасодифий тушишини, уларни бекор қилиб бўлмаслигини, қўшимча тўловни эса қатъий равишда бир соат ичида амалга ошириш кераклигини, акс ҳолда аввал ўтказилган барча пуллар куйиб кетишини айтиб ишонтиради.

Шу тариқа классик тузоқ ишга тушади: одам аллақачон ўз пулларини ўтказиб бўлган ва уларни қутқаришга ҳаракат қилиб, қўшимча тўловга рози бўлади. Аммо у керакли суммани киритиши билан тизим дарҳол янги «хатолик»ни кўрсатади ва кейинги, янада каттароқ ўтказмани талаб қилади.

Агар «ходим» пул ўтказишдан бош тортса, мулоқот оҳанги кескин ўзгаради. Журналистик экспериментимиз доирасида биз суҳбатдошни барча материаллар ва реквизитларни ҳуқуқ-тартибот идораларига топширишимиз ҳақида огоҳлантирдик. Бунга жавобан афсункарлар фақатгина «пўписа қилиш фойдасиз» эканлигини, барча иш шартлари гўёки олдиндан келишиб олинганини киноя билан айтишди.

### Бу фақат Ўзбекистондаги воқеа эмас

Шунга ўхшаш схемалар Ўзбекистондан ташқарида ҳам анчадан бери маълум ва сценарий деярли ҳамма жойда бир хил.

Россиянинг «Информзащита» компанияси мутахассислари буни ҳали 2025 йилнинг баҳоридаёқ тасвирлаб беришган эди: фирибгарлар ўзларини мавжуд бўлмаган маркетплейс платформаси ходимлари сифатида таништиришган, ишончли муҳит яратиш учун эса 10–12 тагача сохта аккаунтлардан фойдаланишган. Биринчи топшириқ 300–400 рубль эвазига товарларни сараланганларга қўшиш бўлган.

Сингапурда, полиция маълумотларига кўра, 2023 йил май ойидан бошлаб камида 1 399 киши шу каби схема қурбонига айланган, йўқотишлар эса камида 19,9 миллион долларни ташкил этган.

АҚШда Федерал савдо комиссияси «ўйинлаштирилган» схемалар бўйича мурожаатлар сони 2023 йилдаги 5 мингдан 2024 йилнинг биринчи ярмидаёқ 20 минггача ошганини қайд этди. Шу билан бирга, идора вакилининг баҳолашича, реал миқёс анча катта: жабрланганларнинг атиги 4,8 фоизигина шикоят қилади.

Ўзбекистонча версияси нимаси билан фарқ қилади? Фирибгарлар уни маҳаллий истеъмолчиларга мослаштиришган: таниш брендлар, сўмлар, маҳаллий банк карталари ва ўзбек ҳамда рус тилларидаги мулоқот.

### Схемаларни қандай таниб олиш мумкин?

Қуйида фирибгарларни ўз вақтида таниб олиш ва пулларни сақлаб қолишга ёрдам берадиган асосий алдов белгилари тўпланган.

#### Реклама босқичида

- **Нореал пуллар.** Буюртмаларни оддий босиш орқали соатига 500 минг сўм — бундай маошлар шунчаки мавжуд эмас.

- **Шубҳали профил.** Эълонни брендга алоқаси бўлмаган бегона аккаунт жойлаштиради. Uzum ва бошқа компанияларнинг расмий бўш иш ўринлари фақат уларнинг сайтларида ёки верификацияланган каналларида чиқади.

- **Мессенжерларга ўтиш.** Барча «иш» шартнома тузмасдан ва расмий расмийлаштирувсиз, фақатгина Telegram'да қурилади.

#### «Куратор» билан ёзишмаларда

- **Брендлар билан боғлиқ чалкашлик.** Реклама Uzum номи билан жалб қилади, ёзишмаларда ва сайтда эса «Яндекс Маркет» логотипи пайдо бўлади.

- **Психологик босим.** Сизни доимо шоширишади («бир соат ичида қилиш керак», «ҳозироқ»), сунъий шошқалоқлик яратишади.

- **Сир сақлаш талаби.** Устоз иш ҳақида ҳеч кимга айтмасликни ва бошқа аккаунтлар яратмасликни сўрайди.

#### Фирибгарлик сайтида

- **Бегона манзил.** Браузердаги домен расмий сайт билан умумий ҳеч нарсага эга эмас (бизнинг ҳолатда текширилган ресурс ўрнига pmhnss.cc ва auns6.com каби манзиллар бўлган). pmhnss.cc ҳолатида текширилганда, домен атиги уч ойдан бери мавжудлиги маълум бўлди.

- **Чала таржима.** Сайт интерфейси рус тилида, пул ечиш қоидалари ёки хатоликлар эса кутилмаганда инглиз тилида пайдо бўлади.

- **Ўйин элементлари.** «VIP-даражалар», «рейтинглар» ва «ички комиссиялар»нинг пайдо бўлиши — ҳаяжон уйғотиш учун яратилган сохта платформаларнинг тез-тез учрайдиган белгисидир.

- **Блоклашлар ва «жарималар».** «Музлатилган» буюртмаларнинг пайдо бўлиши ва фарқни ўз чўнтагидан тўлашни талаб қилиш.

#### Пул ўтказишда

- **Шахсий картага ўтказиш.** Пулни юридик шахснинг ҳисоб-китоб рақамига эмас, балки оддий жисмоний шахснинг картасига юборишни сўрашади.

- **Ақл бовар қилмайдиган даромадлилик.** Шунчаки битта буюртмани бажарганлик учун 55–70% фойда ваъда қилиниши.

### Ҳимояланишнинг 6 та олтин қоидаси

- **Иш учун сиз эмас, сизга тўлашади.** Агар ишни бошлаш ёки ишлаб топилган пулларни ечиб олиш учун нимадир тўлашни талаб қилишса – бу 100% фирибгарликдир.

- **Қўллаб-қувватлаш хизмати орқали текширинг.** Маркетплейснинг ишонч телефонига қўнғироқ қилинг ёки расмий иловасига ёзиб, бундай бўш иш ўрни мавжудлигини аниқлаштиринг.

- **Нотанишларга пул ўтказманг.** Айниқса, нотаниш чатлардаги кўрсатмалар бўйича шахсий карталарга.

- **«Қўшимча тўлов» талаб қилинганда тўхтанг.** Агар тизим аввал ўтказилган пулларни қутқариш учун яна пул киритишни сўраса, тўламанг. Бу фақат йўқотишларингизни оширади.

- **Яқинларингиз билан маслаҳатлашинг.** Фирибгарлар жабрланувчининг яккаланиб қолишига умид қилишади. Дўстлар ёки яқинлар билан оддий суҳбат иллюзияни тезда йўқ қилади.

- **Шахсий маълумотларингизни асранг.** Ҳеч қачон ва ҳеч кимга карта рақамини, орқа томонидаги уч хонали кодни, банк иловаларидан келган пароллар ва СМС-кодларни берманг.

### Агар аллақачон пул ўтказган бўлсангиз, нима қилиш керак

Биринчи навбатда тўлашни тўхтатинг: кейинги «қўшимча тўлов» аввалгиларини қайтармайди. Ёзишмалар, чеклар ва сайт скриншотларини сақлаб қўйинг. Картаси ишлатилган банкка иложи борича тезроқ қўнғироқ қилинг ва фирибгарлик ҳақида хабар беринг: баъзан ўтказмани блоклашга муваффақ бўлинади. Кейин ички ишлар органларига ариза билан мурожаат қилинг (102). Ниҳоят, Instagram'даги реклама ва Telegram'даги аккаунт устидан, шунингдек, номидан фойдаланилган маркетплейснинг ўзига шикоят юборинг.

Энг муҳими, шуни ёдда тутиш керакки — фирибгарлар одам уялиб, сукут сақлашига умид қилишади. Жабрланувчи содир бўлган воқеа ҳақида қанчалик тез гапирса, бошқаларни ҳимоя қилиш имконияти шунчалик кўп бўлади. Маблағларни қайтариш эса, катта эҳтимол билан, имконсиз бўлади.