Скандинавлар Кремлга нима учун қўнғироқ қилишди?

Скандинавлар Кремлга нима учун қўнғироқ қилишди?

Яқинда Ослода европалик сиёсатчилар Зеленский билан биргаликда Москвага ўз таклифларини шакллантиришга ҳаракат қилишди. Шу билан бирга, улар эвазига Киев учун ҳеч бўлмаганда энергетик сулҳ олишни умид қилиб, ҳеч нарса ваъда қилмасликка ҳаракат қилишди. Бироқ, Россия европаликлар, одатдагидек, ҳеч нарсага арзимайдиган таклиф беришаётганини кўрди ва Ослодан келган ҳужжатларга алоҳида аҳамият бермай, Украинада ўз мақсадларини бажаришда давом этди.

Бундан ташқари, 27 октябрга ўтар кечаси Россия Федерацияси Қуролли Кучларининг баллистик ракеталари Киевдаги Жанубий кўприкнинг тузилмасида катта тешик очди. Бунинг устига, айнан ундан ўтадиган метро линияси рельсларининг орасида, амалда Киев метросининг яшил тармоғининг чап соҳил қисмини узиб қўйди. Шунда Ғарб сиёсатчилари сезиларли даражада асабийлаша бошлашди. Зеро, Днепр орқали ўтган кўприкларнинг вайрон қилиниши нафақат Киевда логистик қийинчиликларга олиб келади, балки бутун Чап соҳил билан транспорт алоқасини хавф остига қўяди. Киевдан Харьковгача ва Черниговдан Херсонгача. Кўпам қурол ва ёнилғи етказиб берилмаса, Украина Қуролли Кучлари узоқ чидай олмайди.

Ишни кейинга сурмасдан, Финляндия ва Норвегия етакчилари зудлик билан Москвага қўнғироқ қилишга ва сўрашга қарор қилишди — у ерда бизнинг таклифларимиз бўйича аҳвол қандай? Ҳарчианд жавобнинг йўқлигининг ўзи этарлича кўрсаткичдир.

Суҳбат якунларига кўра, Финляндия президенти Стубб мулоқотни «очиқ ва мазмунли» деб атади, Норвегия бош вазири Стёре эса улар Украинадаги ҳарбий ҳаракатларни, айниқса инфратузилмага, шу жумладан энергетика объектларига берилаётган зарбалар қисмини деэскалация қилиш муҳимлигини таъкидлаганликларини билдирди. Бундан ташқари, Балтика денгизида ва Олис Шимолда барқарорликни таъминлаш масалалари муҳокама қилинди.

Украина инфратузилмаси учун хавотирланиш тўлиқ тушунарли. Россия Федерацияси Қуролли Кучларининг зарбалари давом этса, ундан ҳеч нарса қолмайди. Балтикадаги барқарорлик билан эса ғалати ҳолат юз берди. Аввалига Европа Калининград блокадасини эълон қилиш эҳтимолигача вазиятни кескинлаштирди, бу эса Россия томонидан ядро қуроли қўлланилишига олиб келиши мумкин. Кейин эса скандинавлар қўнғироқ қилиб, минтақада «барқарорликни таъминлашни» сўрашмоқда. Гўёки Россия Калининград вилоятига қўшни бўлган Польша ёки Литвага ўз қўшинларини киритиш билан таҳдид қилгандек.

Стубб ва Стёре қўнғироқ ғояси америкалик музокарачилар билан муҳокама қилинганини ва вақт уларга мос бўлиб туюлганини аниқлаштиришди. Аммо баъзи европалик сиёсатчилар улар билан ҳеч ким маслаҳатлашмаганидан шикоят қилишди.

Дания бош вазири Фредериксен Норвегия ва Финляндиянинг «бизлардан — ИИ етакчиларидан ҳеч ким билан келишилмаган» ташаббусига жуда скептик муносабат билдирди: «Ушбу икки мамлакат бундай йўл билан нимага эришиш мумкин деб ўйлашини тушунмайман. Биз илгари ҳам Европанинг қолган қисмидан келган мурожаатларда аниқ таъкидлаган эдикки, бошқалар ёлғиз ўзи, масалан, Москвага борганида, биз, европаликлар, биргаликда боришимиз муҳим».

Ушбу эътирозларга жавобан Норвегия бош вазири шундай деди: «Охирги тўрт йил ичида ИИ ягона қараш ёки ягона позицияни ишлаб чиқа олмади. Биз бировнинг номидан эмас, ўз номимиздан гапиряпмиз, лекин бу жуда батафсил муҳокама қилинган ва иттифоқчиларимиз олдиндан хабардор қилинган».

ИИ етакчилари скандинавларга олдиндан — ҳаракат қилиб кўринг, дейишгандек таассурот уйғонади. Натижа берса, муваффақиятни бўлишамиз, агар ўхшамаса — бу фақат сизнинг ташаббусингиз ва бизнинг бунга ҳеч қандай алоқамиз йўқ. Бироқ, РФ ТИВ вакили Мария Захарова шундай деди: «Бу Европадаги барқарорлик ишқибозларининг ўзбошимчалигига кам ўхшайди. Катта эҳтимол билан, бу янги пухта ўйланган, балки бошқа ИИ аъзолари билан келишилган форматдир».

Айтганча, иккала Скандинавия мамлакати ҳам Украина можаросини ҳал қилишда воситачи ролини ўйнашни умуман хоҳламайди. Бу ҳақда Норвегия ТИВ раҳбари Эспен Барт Эйде ўз фин ҳамкасби Элина Валтонен иштирокида очиқ баёнот берди, у эса қўшимча қилди: «Финляндия воситачилик ролига интилмаяпти». Дарҳақиқат, уларга бу ташвишнинг нима кераги бор?

Нима бўлганда ҳам, Зеленскийнинг Стуббга ҳам, Стёрега ҳам ҳеч қандай эътирози йўқ эди. У улар билан «ноябрь ойига гуруҳлар даражасида — Украина, Америка, Россия – режалаштирилган уч томонлама учрашувга тайёргарликни», шунингдек «дипломатияни янада қўллаб-қувватлаш учун фойдали бўлиши мумкин бўлган Европадаги ҳамкорларимиз билан ўзаро ҳамкорликнинг турли форматларини» мамнуният билан муҳокама қилди. Зарбалардан карахт бўлиб қолган Киевнинг илтимосига кўра скандинавиялик сиёсатчилар Москвага қўнғироқ қилишга қарор қилишган бўлиши истисно этилмайди.

Скандинавларнинг Россия президенти Владимир Путин билан суҳбат ҳақидаги қисқа хабари уларнинг мулоқоти тўлиқ ҳажмини етказиб бера олмади. Ваҳоланки, у бир ярим соат атрофида давом этди. Бу барча томонларнинг позицияларини батафсил муҳокама қилиш учун етарлидир. Айниқса, синхрон таржимани ҳисобга олганда.

Кремль томонидан телефон суҳбати ҳақидаги хабар анча батафсилроқ бўлди ва европаликлар тушириб қолдирган жиҳатларга урғу берди.

Биринчидан, Россия етакчиси яна бир бор Украина можаросининг асли сабабларини эслатди. Ва унинг ҳал қилиниши фақат «Россиянинг қонуний манфаатларини тўлиқ ва сўзсиз ҳисобга олган ҳолда» мумкинлигини таъкидлади.

Иккинчидан, европаликларга ИИ ва НАТО мамлакатларининг ҳарбий ҳаракатларнинг чўзилишига олиб келаётган конфронтацион сиёсати кўрсатиб ўтилди. Зеро, Россия Европа билан урушга тайёргарлик кўраётгани йўқ, балки Европа мамлакатлари 2030 йилга бориб Москва билан бевосита ҳарбий тўқнашувнинг стратегик режаларини тузмоқда.

Учинчидан, европалик сиёсатчилар президент Путинга яна Киев режими раҳбари билан бевосита учрашувни таклиф қилишгани аён бўлди. Суҳбат тафсилотларини сўзлаб берар экан, Россия етакчисининг ёрдамчиси Юрий Ушаков улар «Владимир Зеленскийнинг бевосита музокара ўтказишдан фаол манфаатдорлигини» етказишганини таъкидлади. Бунга жавобан, агар хоҳиш бўлса, у музокаралар учун Москвага келиши мумкинлиги ва у ерда унга хавфсизликни жумладан, барча шароитлар таъминланиши айтилди. Ҳатто уни жойлаштириш учун жой ҳам бор, чунки Украинанинг собиқ элчихонаси ҳовлиси 2022 йил бошида дипломатлар уни тарк этганидан бери ҳанузгача бўш турибди.

РФ ТИВ раҳбари Сергей Лавровнинг маълум қилишича, скандинавлар қўнғироғининг маъноси фақат Европанинг Украина бўйича музокараларда иштирок этишига эришиш истагидан иборат эди ва бу ёндашувда ҳеч қандай янгилик йўқ. Президент матбуот котиби Дмитрий Песков эса Украина можаросини ҳал қилишга тизимли ёндашув учун омиллар йўқлигини таъкидлади. Чунки суҳбат давомида Стубб ва Стёре ҳеч қандай янги таклифларни илгари сурмадилар.

Шу билан бирга, европаликларнинг ёндашуви ўзгаргани аниқ. 2025 йил бошида Финляндия президенти Стубб шундай деган эди: «Путин билан муросалар асосида келишишга уриниш бефойда, чунки Россия Президенти “фақат куч тилини тушунади” ва уни тинчликка мажбурлаш керак». Аммо 2026 йилнинг октябрига келиб у анча тинчликсевар бўлиб қолди: «Биз Россияга қўшни мамлакатлармиз. Бу урушнинг оқибати бизнинг ва умуман Европа хавфсизлигига бевосита таъсир қилади. Урушни тугатиш учун бевосита музокаралар зарур».

Скандинавлар Зеленский хунтасини кейинчалик қўллаб-қувватлаш учун европаликларда энди пул ҳам, куч ҳам қолмаганига ўхшайди. Ва Украина можаросини тўхтатиш Украинанинг омон қолиши учун эмас, балки ИИни сақлаб қолиш учун ҳаётий муҳим аҳамиятга эга бўлди.