Си Цзиньпин Хитойдаги сиёсий йиғилишда «партия интизоми»ни таъкидлаши фонида тозалашлар сони рекорд даражага етди
Кузатувчиларнинг таъкидлашича, Сининг коррупцияга қарши кампанияси «ҳокимиятни мустаҳкамлаш ва сақлаб қолишга қаратилган ҳаракат»га айланди.
Си «партия интизоми»га урғу бераётган бир пайтда Хитой сиёсий йиғилишида тозалашларнинг рекорд тўлқини юз берди
Си раҳбарлигининг 14 йилида илк бор пленум иштирокчилари сони 300 дан пастга тушди
Хитой Коммунистик партияси энг кўп бўш ўринлар қайд этилган йиллик йирик сиёсий йиғилишини якунлар экан, рекорд даражадаги 33 нафар аъзо партиядан чиқариб юборилди.
Бешинчи пленумда Марказий Комитетнинг 279 нафар аъзоси қатнашди, бу 2025 йил октябридаги тўртчи пленумдаги 315 нафар ва 2024 йил июлидаги учинчи пленумдаги 364 нафардан камдир.
Сўнгги пленумлар иқтисодий ислоҳотлар ёки ижтимоий ва ривожланиш масалаларига қаратилган бўлса, бу ҳафтадаги йиғилишнинг асосий эътибори партия интизомига қаратилди.
Си Цзиньпин 2012 йилда ҳокимиятга келганидан бери коррупцияга қарши курашни ўз бошқарувининг марказий қисмига айлантириб, уни партиянинг «энг катта таҳдиди» деб таърифлади.
Пекиндаги меҳмонхонада бўлиб ўтган тўрт кунлик ёпиқ йиғилиш якунида пайшанба куни эълон қилинган коммуникега кўра, ҳайдалган 33 аъзонинг 16 нафари ҳарбийлардир.
Ушбу аъзолар «интизом ва қонунчиликни жиддий бузиш»дан ташқари айнан қандай айбловларга дуч келаётгани аниқ эмас. Бундай кенг қамровли даъволар Сининг коррупцияга қарши кампаниясида стандартга айланиб қолган.
Бу энди «ҳокимиятни мустаҳкамлаш ва сақлаб қолиш ҳаракатига» айланди, дейди Карнеги Хитой марказининг илмий ходими Чонг Цзя Иань.
«Бу ҳолатда кампания коррупция билан боғлиқ ҳар қандай реал муаммодан кўра, Сининг ўзини қанчалик хавфсиз ҳис қилишига қараб давом этади ва кенгаяди».
Партия ўз баёнотида «партия раҳбарияти баъзан кучсизлангани ёки пучга айлангани ҳақидаги аччиқ ҳақиқатга тик қараганини» ва «партиянинг ички қаттиқ назоратини давом эттиришини, жумладан, тартибсизликларни жиловлаш учун пичоқни ўз ичига қаратишини» билдирди.
Охирги ҳайдалишлар Сининг учинчи муддати давомида четлатилган аъзоларнинг умумий сонини рекорд даражадаги 51 тага етказди, бу унинг биринчи ва иккинчи муддатларида тегишлича 34 ва бештани ташкил этган эди.
Пленумдан ташқарида, Хитойнинг коррупцияга қарши кураш бўйича олий органи жорий йилнинг дастлабки тўққиз ойида партия аппарати бўйлаб 680 000 киши интизомий жавобгарликка тортилганини маълум қилди.
Бу шунингдек, Сининг 14 йиллик раҳбарлигида пленумда иштирок этиш кўрсаткичи илк бор 300 дан пастга тушишидир. Ҳозирги Марказий Комитет ўз муддатини 2022 йилда 370 дан ортиқ аъзо билан бошлаган эди.
Кузатувчиларнинг айтишича, Си коррупцияни фақат порахўрлик эмас, балки мафкуравий нопоклик ва энг муҳими, садоқатсизлик деб билади.
Январь ойида у сиёсий садоқатни эътироф этадиган, аммо буйруқларга бўйсунмай, ўз манфаатларини кўзлаб иш тутадиган «икки юзламачи кадрлар»дан огоҳлантирди.
Чиқариб юборилган юқори мартабали мулозимлар орасида Синьцзян партиясининг собиқ раҳбари Ма Синжуй ҳамда собиқ юқори мартабали генераллар Чжан Юся ва Лю Чжэньли бор. Бу йил уларнинг лавозимидан четлатилганини эълон қилган расмий баёнотларда улар «[партиянинг] интизоми ва қоидаларини жиддий бузганликда» айбланган, бу ибора коррупциянинг мулойимлаштирилган номи сифатида кенг тушунилади.
Ҳарбий раҳбариятнинг олий таркиби четлатилиши айниқса эътиборга молик бўлди, Осиё жамияти сиёсат институти ходимлари Нил Томас, Лобсанг Цэринг ва Шэнъюй Ван уни «алоҳида тоифадаги ҳодиса» деб аташди.
«Хитой ҳайбатли янги ҳарбий техникани намойиш этишда давом этаётган бўлса-да, бу ташкилий раҳбарият ва жанговар шайлик бўйича жиддий саволларни келтириб чиқаради», деб ёзди улар.
Чжан шунингдек, қуролли кучларни назорат қилувчи Марказий ҳарбий кенгаш раиси ўринбосари эди. Етти аъзодан иборат кенгаш шундан бери бор-yoғи икки аъзогача қисқарди: раис сифатида Си ва раис ўринбосари сифатида Чжан Шэнминь.
Ма ва Чжан Юся собиқ Сиёсий бюро аъзолари эди. Уларнинг, шунингдек 2025 йилда собиқ генерал Хэ Вэйдуннинг четлатилиши қудратли 24 кишилик Сиёсий бюронинг бир муддат 21 аъзогача қисқаришини англатар эди.
Чжан Шэнминь бешинчи пленумда олий қарор қабул қилувчи органга кўтарилди ва бу сонни 22 тага етказди.
Ўтган йилнинг июль ойида жамоатчилик кўзидан ғойиб бўлган собиқ таниқли дипломат Лю Цзяньчао ҳам тозаланганлар рўйхатига киритилди.
«Си ўзи кўтарган одамларни лавозимидан четлатишдан асло тортинмайди», дейди Чнг. «Унинг буни ҳеч қандай қаршиликсиз, ўз хоҳиши билан қилиши ҳозирда унинг мавқеи қанчалик букилмас эканини кўрсатади».
Таҳлилчиларнинг фикрича, кўпчилик садоқат деб тушунадиган интизомга каттароқ урғу берилаётганининг сабабларидан бири — келаси йили бўлиб ўтадиган Партия съезди бўлиб, унда ХКП ўзининг кейинги раҳбари учун яна овоз беради.
Раҳбариятдаги қайта тикланиш 2027 йилда кутилмоқда ва кўплаб таҳлилчилар Си олий лавозимни тўртинчи муддатга ва ундан кейин ҳам сақлаб қолишини кутишмоқда. Коммунистик Хитой асосчиси Мао Цзэдунгидан бошқа ҳеч бир раҳбар бунчалик узоқ хизмат қилмаган.
Ҳозирги комитетдан шунча мулозимлар йиқилганини ҳисобга олсак, Сида «кейинги авлодни янада синчковлик билан текшириш» учун асос бор, дейди Томас.
«Бугунги ўсиб келаётган юлдузлар нисбатан ёш, текнократик маълумотга эга ва Сининг сиёсий тармоғи билан алоқаларга эга», дейди у ва «вилоят раҳбарияти сафлари излаш учун умидли жой» эканини қўшимча қилади.
Кузатувчиларнинг айтишича, якунда Си 21-Партия съездида кадрларни танлашни ўз қўлида тутиши кутилмоқда, бу эса унинг партия ва мамлакат устидан назоратини янада мустаҳкамлайди.