Швейцарияга ўпишишлар, тупроқдаги ич кийимлар ва шовқинсиз писсуарлар бўйича тадқиқотлар учун Шнобель мукофотлари топширилди

Швейцарияга ўпичишлар, тупроқдаги ички кийимлар ва шовқинсиз писсуарлар ҳақидаги тадқиқотлар учун Шнобель мукофотлари топширилди

Швейцарияда 3 сентябрь куни 2026 йилги Шнобель мукофоти — аввалига табассум уйғотадиган, кейин эса ўйлантириб қўядиган тадқиқотлар учун бериладиган мукофот лауреатлари номлари эълон қилинди. Тақдирланган ишлар қаторидан одамлар ва ҳайвонлардаги ўпичишлар, юқори ижтимоий табақа вакилларининг хулқ-атвори, ўсмирларнинг ҳиди ва ҳаттоки сачратмайдиган писсуар яратиш ҳақидаги тадқиқотлар жой олди.

Маросим Цюрихда бўлиб ўтди ва ушбу мукофотни топшириш бўйича 36-йиллик маросимга айланди. Бу йил мукофотлар ўнта номинация бўйича тақсимланди.

Биомеханика бўйича мукофотни ўпичишга аниқроқ таъриф беришга уринганлари учун Матильда Бриндл, Кэтрин Талбот ва Стюарт Уэст қўлга киритишди. Улар чумолилар, қушлар, оқ айиқлар ва одамлардаги орал контактни ўрганиб, ўпичишни контактнинг бошқа шаклларидан ажратиб турувчи мезонларни ишлаб чиқишди.

Олимлар ўпичишни "бир турдаги зотлар ўртасидаги, лаблар ёки оғиз аъзолари ҳаракати билан оғиздан оғизга йўналтирилган ва овқат узатишсиз амалга ошириладиган тажовузкор бўлмаган ўзаро таъсир" деб таърифлашди.

Физика соҳасида назарий ҳисоб-китоблар ва тажрибалар ёрдамида сачратмайдиган писсуар яратишга уринган тадқиқотчилар эътироф этилди. Иш муаллифлари суюқлик ҳаракатини ўрганиб, физика ва дифференциал тенгламаларга асосланган ёндашувни таклиф қилишди.

Тупроқшунослик бўйича мукофотни Швейцария, Нидерландия ва Германия олимлари олишди. Улар 25 дан ортиқ мамлакатда мингта бир хил ички кийимни тупроққа кўмиб, икки ойдан кейин қайта қазиб олишди. Тажрибадан матонинг парчаланиш даражасига қараб тупроқ ҳолатини баҳолаш учун фойдаланилди.

Яна бир ғайриоддий мукофот ҳидлар ҳақидаги тадқиқот муаллифларига насиб этди. Польша, Германия ва Швеция олимлари тўплаган маълумотлар шуни кўрсатдики, ота-оналар чақалоқлар ҳидини одатда ёқимли деб баҳолашади, ўсмирларнинг ҳиди эса анча ёмонроқ қабул қилинади.

Биология бўйича мукофот заҳарли илонларнинг ҳимояланиш хулқ-атворини ўрганган тадқиқотчиларга берилди. Бунинг учун улар қайси таъсирлар чақишни қўзғатишини аниқлаш мақсадида, турли ҳароратларда ва куннинг турли вақтларида тажрибалар ўтказиб, илонлар танасининг турли қисмларини қайта-қайта эҳтиёткорлик билан босиб кўришди.

Технологиялар номинациясида Хитой, Канада, АҚШ ва Миср олимлари лауреат бўлишди. Улар чивинларнинг хартумчаларидан уч ўлчамли босиб чиқариш (3D-принтер) учун юқори аниқликдаги насадкалар сифатида фойдаланишди. Ушбу ишланма "некробосиб чиқариш" деб номланди.

Кимё бўйича мукофот тирик туғадиган сувараклар организмида ҳосил бўладиган оқсил кристалларини ўргангани учун халқаро тадқиқотчилар гуруҳига насиб этди. Маълум бўлишича, унинг "сути" таркибидаги оқсиллар сигир сути оқсилларига қараганда тахминан уч баравар кўп энергияга эга экан.

Иқтисодиёт бўйича мукофотни АҚШ, Мексика ва Канада олимлари ижтимоий мақом ва ноэтик хулқ-атвор ўртасидаги боғлиқликни ўрганганлари учун олишди. Тажрибалардан бирида иштирокчиларда юқори ёки паст ижтимоий мавқе ҳисси уйғотилган, сўнгра уларга ширинликлар болалар учун мўлжаллангани ҳақида огоҳлантирилиб, банкадан конфет олиш таклиф қилинган. Ўзини юқорироқ мақомда ҳис қилганлар ўртача ҳисобда тахминан икки баравар кўп конфет олишган.

Тиббиёт бўйича мукофот вафотидан кейин япон шифокори Токудзи Уннога 1977 йилдаёқ чоп этилган бурун қоқишдаги аэродинамика тадқиқоти учун берилди.

Тинчлик мукофотини АҚШ, Аргентина ва Австралия тадқиқотчилари одамлар нима учун ўз ғанимларига нисбатан қаттиққўл бўла оладиган дўстларни қадрлашини ўрганганлари учун қўлга киритишди. Олимлар одамлар бундай дўстларни афзал кўришлари мумкин, деган хулосага келишди, чунки уларнинг душманларга қарши туришга тайёрлигини содиқлик ва ўз манфаатларини ҳимоя қилиш ифодаси сифатида қабул қилишади.

Шнобель мукофоти нафақат кўнгил очиш, балки одатий ҳодисаларга кутилмаган томондан назар ташлаб, ўйлаб кўришга ундайдиган ғайриоддий илмий тадқиқотлар учун топширилади.