Шотландияда маълумотлар марказлари (дата-марказлар) нима учун бунчалик муҳим аҳамиятга эга?

Маълумотлар марказлари Шотландия учун нега бунчалик муҳим аҳамиятга эга?

Ҳар сафар ChatGPT-га савол берганингизда, Google-дан қисқача маълумот ўқиганингизда ёки онлайн банк тўловини амалга оширганингизда, саҳна ортида маълумотлар маркази ишлаётган бўлади.

Эндиликда Шотландия улардан янада кўпроғини, жуда катта миқёсда қуриш бўйича глобал пойганинг бир қисмига айланди.

Сўнгги бир неча йил ичида сунъий интеллектнинг (СИ) жадал ривожланиши технологик компанияларни янги «ўта йирик» (hyperscale) маълумотлар марказларини, жумладан, дунёдаги энг йириклари қаторидан жой оладиган марказларни қуриш пойгасига ундади.

Ҳозирда сунъий интеллект асосида ишлайдиган камида 23 та улкан маълумотлар марказини қуриш режалаштирилган.

Бу лойиҳа тарафдорлари улар келажак учун жуда муҳим эканини ва миллиардлаб фунт стерлинг инвестициялар ҳамда минглаб иш ўринларини жалб қилиши мумкинлигини таъкидламоқда.

Танқидчилар эса уларнинг ҳажми маҳаллий жамоаларга кўрсатадиган таъсиридан, улар истеъмол қиладиган улкан миқдордаги энергиядан ва ҳатто улар чиқариши мумкин бўлган шовқиндан хавотирда.

Хўш, маълумотлар марказлари ўзи нима ва нега улар Шотландиядаги энг баҳсли режалаштириш жангларидан бирига айланди?

Ташқаридан қараганда, маълумотлар марказлари завод ёки омборга ўхшайди.

Ичкарида эса минглаб милтиллаб турган чироқлар ёниб-ўчади ва компьютер серверлари қаторлари сунъий интеллектни ҳаракатга келтирар экан, парраклар ғўлдирайди.

Уларнинг айримлари Amazon каби технологик гигантлар томонидан қурилмоқда, бошқа девелоперлар эса улар аслида нимани ҳаракатга келтираётгани ҳақида сўралганда тижорат сирларини рўкач қилишади.

Шотландиянинг мавжуд марказлари ҳозирда анча кичик, аммо таклиф қилинаётган ўта йирик версияларнинг баъзилари жуда улкандир.

Битта майдон 60 гектарни (150 акр) эгаллайди, бу тахминан 84 та футбол майдони ҳажмига тенг.

Сунъий интеллект баъзилар томонидан яратилган энг инқилобий технология сифатида кўрилади, аммо бошқалар агар унинг хавотирли ривожланиш суръати давом этса, у кейинги ўн йилликда «бутун инсониятни йўқ қилиши мумкинлиги» ҳақида огоҳлантирган.

Бироқ Шотландиядаги маълумотлар марказлари бўйича баҳслар аслида бино ичидаги технология ҳақида эмас — бу марказларнинг миқёси ва таъсири ҳақидадир.

Таклиф қилинаётган янги маълумотлар марказлари бутунлай бошқа даражада.

Агар Дамфрис ва Галлоуэйдаги Chapelcross лойиҳаси амалга ошса, унинг қуввати 1000 МВт ни ташкил этади ва бу уни дунёдаги энг йирик маълумотлар марказларидан бирига айлантиради.

Auchtertool-да режалаштирилган 600 МВт қувватга эга маълумотлар маркази қўшни қишлоқ билан бир хил ҳажмда бўлади.

Бошқа хавотирлар қаторига уларнинг ҳажми ва ландшафтга таъсири, уларга керак бўладиган электр энергияси миқдори, ускуналарни совутиш учун зарур бўлган сув ҳамда минглаб серверлар ва совутиш тизимлари томонидан чиқариладиган шовқин киради.

Шотландия Яшиллар партияси ва тарғибот гуруҳлари йирик маълумотлар марказлари қурилишига мораторий жорий этишни талаб қилиб, улар иқлим мақсадларини заифлаштириши ва қайта тикланадиган энергия манбаларига босимни ошириши мумкинлигини айтмоқда.

Ҳозиргача Шотландия ҳукумати мораторий жорий этишдан бош тортиб келмоқда.

Шотландиянинг маълумотлар марказлари девелоперлари учун энг жозибадор жиҳатларидан бири — бу унинг кучли қайта тикланадиган энергия секторидир.

Шотландия шамолдан жуда кўп миқдорда электр энергияси ишлаб чиқаради ва бу энергиянинг бир қисми ҳозирда исроф бўлмоқда, чунки тармоқда уни ишлаб чиқарилган жойдан керакли жойга етказиб бериш имконияти етарли эмас.

Бироқ, экспертлар бу маълумотлар марказлари бутунлай қайта тикланадиган энергия ҳисобига ишлайди дегани эмаслигидан огоҳлантирмоқда.

Шамол паст бўлганда ёки булутлар қуёшни тўсиб қўйганда, серверларнинг ишлаб туриши учун зарур бўлган энергияни етказиб бериш учун қазиб олинадиган ёқилғида ишлайдиган электр станцияларини ҳамон ёқишга тўғри келиши мумкин.

Улкан электр энергияси истеъмоли билан бир қаторда, йирик маълумотлар марказлари қизиб кетмаслиги учун катта ҳажмдаги сувга ҳам эҳтиёж сезиши мумкин.

Технология соҳаси янада самаралироқ совутиш тизимлари устида ишлаётганини айтаётган бўлса-да, соҳадаги манбалар ўтган йили BBC-га Буюк Британия ҳукуматининг мамлакатни сунъий интеллект соҳасида «жаҳон етакчисига» айлантириш режаси аллақачон танқис бўлган ичимлик суви захираларига босим ўтказиши мумкинлигини айтган эди.

Яқинда бир эксперт Шотландиянинг ҳозирги маълумотлар марказлари кунига кутубхоналарига қараганда камроқ сув ишлатишини айтди, аммо агар бирор бир ўта йирик марказ тасдиқланса, сув истеъмоли қандай кўриниш олиши борасида жиддий хавотирлар мавжуд.

Ғўлдираган шовқин ҳақида нима дейиш мумкин?

Маълумотлар марказларида ичкаридаги серверларни совутадиган кўплаб парраклар мавжуд ва АҚШда уларнинг яқинида яшовчи одамлар доимий шовқиндан шикоят қилишган, шунингдек, ёввойи табиат ҳам у ерлардан қочиб кетгани ҳақида хавотирлар бор.

Таклиф қилинаётган маълумотлар марказларининг аксарияти Шотландиянинг марказий камарида жойлашган, жумладан, Шимолий Ланаркширдаги DataVita майдонининг кенгайтирилиши ҳам шулар жумласидандир.

Келажакнинг муҳим технологиясидаги улуш билан бир қаторда, сунъий интеллект маълумотлар марказлари ортида турганлар улар иш ўринлари яратишини айтмоқда.

Ланаркшир Буюк Британия ҳукумати томонидан сунъий интеллектни ривожлантириш зонаси деб эълон қилинган бўлиб, унинг марказида маълумотлар марказлари туради.

8 миллиард фунт стерлинг инвестиция ва 3400 та иш ўрни ваъда қилинган эди.

Маълумотлар маркази яратадиган иш ўринларининг тури ҳам баҳс-мунозараларга сабаб бўлди.

Уларнинг тахминан 800 таси сунъий интеллект соҳасида бўлиши, 50 таси эса шогирдлик ўринлари бўлиши кутилмоқда. Қолганлари қурилиш соҳасидадир.

Шотландиядаги 10 та ўта йирик маълумотлар маркази таклифи ортида турган Apatura девелопери қайта тикланадиган энергия ва батареяларда энергия сақлаш тизимларидан фойдаланиш орқали ўзининг экологик тозалигини таъкидламоқда.

Хитой ва АҚШ сунъий интеллект пойгасида ғолиб чиқишга умид қилаётган бир пайтда, Буюк Британия ҳукумати ортда қолишни истамайди.

Шотландия ҳукумати ҳам сунъий интеллектни ривожлантириш зонасига киритиладиган инвестицияларни қўллаб-қувватлайди.

Август ойида у вазирлар қуввати 50 МВт дан юқори бўлган таклиф этилаётган марказлар ҳақида хабардор қилиниши кераклигини айтди.

Бир ой ўтгач, у Шотландия Яшиллар партиясининг янги миллий кўрсатмалар кучга киргунга қадар аризаларни тўхтатиб туриш ҳақидаги чақириғини рад этди.

Бироқ, у атроф-муҳитга таъсирни баҳолаш ҳисоботлари тақдим этилиши кераклигини айтди.

Ҳукумат, шунингдек, Рождество байрамигача бирон бир йирик маълумотлар маркази тасдиқланиши «эҳтимолдан жуда йироқ» эканини билдирди ва байрам мавсумига қадар янги кўрсатмалар эълон қилинишини ваъда қилди.