Шерикларга юқоридан назар ташлама…
Ўзбекистондаги Россия бизнеси: бозорга киришдаги бешта хато — эксперт фикри
Шерикларга юқоридан пастга қарамаслик керак…
Россиялик тадбиркорлар тил ва ишбилармонлик муҳитининг ўхшашлигига умид қилиб, Ўзбекистон бозорига тобора фаол кириб бормоқдалар. Аммо Россия учун одатий бўлган бизнес-моделларни кўчириш маҳаллий шароитда ҳар доим ҳам самарали бўлавермайди.
Ўзбекистон бизнесни иқтисодий ўсишнинг юқори суръатлари, инвестициялар оқими ва рақамли иқтисодиётнинг ривожланиши билан жалб қилмоқда. Россия компаниялари учун қўшимча афзалликлар қаторига географик яқинлик ва ишбилармонлик муҳитида рус тилидан кенг фойдаланилиши киради.
Шу билан бирга, Тошкент ва мамлакат ҳудудлари даромад даражаси, инфратузилма ва харид қобилияти бўйича бир-биридан сезиларли даражада фарқ қилади. Шу боис, Россия ёки ҳатто Тошкент бизнесида орттирилган тажрибани республиканинг бошқа ҳудудларига ҳар доим ҳам ўзгаришсиз кўчириб бўлмайди.
Энг асосий хатолардан бири — Россия ва Ўзбекистон бозорлари тахминан бир хил тузилган деб ҳисоблашдир. Галифанов таъкидлаганидек, айниқса B2B муҳитида ва ишбилармонлик амалиётида фарқлар яққол кўзга ташланади. Тадбиркор музокаралар олиб бориш, қарорлар қабул қилиш ва контрагентлар билан муносабатларни йўлга қўйишнинг маҳаллий хусусиятларини ҳисобга олишига тўғри келади.
Шу сабабли, бозорга киришдан олдин нафақат қонунчиликни, балки мижозлар ва пудратчилар билан ишлаш хусусиятларини ўз ичига олган реал бизнес-жараёнларни ҳам ўрганиш муҳимдир.
Масофавий бошқарув, айниқса бошланғич босқичда, жиддий муаммога айланиши мумкин. Муаллифнинг таъкидлашича, Ўзбекистонда шахсий алоқалар ва раҳбарнинг иштироки битимлар тузиш ва ташкилий масалаларни ҳал қилишда кўпинча муҳим рол ўйнайди. Россияда бўлган раҳбар учун вазиятни тезкор баҳолаш ва жойида юзага келадиган масалаларни ҳал қилиш қийинроқ кечади.
Шу сабабли, компаниялар раҳбарнинг Тошкентда доимий ишлаши ёки кучли маҳаллий бошқарув жамоасини шакллантириш ўртасида танлов қилишларига тўғри келади.
Яна бир қийинчилик — тажрибали бошқарувчилар ва тор доирадаги мутахассисларнинг етишмаслигидир. Тошкентдаги малакали ходимларнинг иш ҳақи бўйича кутишлари Москвадаги билан тенг бўлиши мумкин, шу билан бирга, айрим лавозимларга мос номзодлар сезиларли даражада кам. Баъзи ҳолларда мутахассис излаш бир неча ой давом этади.
Ходимларни Россиядан олиб келиш ҳам осон эмас: релокация қўшимча харажатларни талаб қилади, мутахассисларнинг ўзлари эса Ўзбекистонга узоқ муддатга кўчиб ўтишга доим ҳам тайёр эмаслар.
Ходимнинг кенг масъулият доирасига эга бўлган Россия бошқарув модели мослаштиришни талаб қилиши мумкин. Галифанов маҳаллий жамоага дастлабки босқичларда кўпроқ эътибор қаратиш ва аниқроқ назорат тартиб-таомилларини жорий этиш керак деб ҳисоблайди. У ўз бизнеси дуч келган муаммолар қаторида қолдирилган учрашувлар, бажарилмаган вазифалар ва келишувларнинг бузилишини тилга олади.
Бу ерда гап ходимларга ишонмаслик ҳақида эмас, балки ҳисобот бериш, муддатларни назорат қилиш ва масъулиятнинг тушунарли тизимини яратиш зарурлиги ҳақида бормоқда.
Бизнесни режалаштиришда миллий ва диний байрамларни, шунингдек, иш тақвимининг хусусиятларини ҳисобга олиш зарур. Хусусан, жума куни тушликдан кейин ишбилармонлик фаоллиги пасайиши мумкин, Рамазон ойида эса одатий иш графиги ўзгаради. Бу нафақат компания ходимларига, балки мижозлар, етказиб берувчилар ва давлат тузилмаларига ҳам таъсир қилади.
Агар сотувлар ва лойиҳаларни режалаштиришда бундай даврлар ҳисобга олинмаса, муддатлар сезиларли даражада узайиб кетиши мумкин.
Галифанов Россия компанияларига кучли маҳаллий раҳбар учун харажатларни олдиндан кўзда тутишни ёки Россиядан асосий ходимларни релокация қилишни кўриб чиқишни маслаҳат беради. Шу билан бирга, унинг фикрича, Ўзбекистондаги бўлинмани шунчаки Россия компаниясининг филиали сифатида қабул қилмаслик керак. Бизнес-модел ва бошқарув жараёнлари маҳаллий шароитларни ҳисобга олиши лозим.
Яна бир муҳим тамойил — оғзаки розиликни узил-кесил келишув деб ҳисобламасликдир. Муддатлар ва мажбуриятларни ёзма равишда қайд этиш ва уларнинг бажарилишини мунтазам равишда тасдиқлаб туриш маъқулроқдир.
Ўзбекистон Россия бизнеси учун жозибадор йўналиш бўлиб қолмоқда, бироқ бозорга муваффақиятли кириш Россия моделини механик тарзда кўчиришни эмас, балки уни мослаштиришни талаб қилади. Компания бошқарув, кадрлар бозори ва ишбилармонлик маданиятининг маҳаллий хусусиятларини қанчалик эрта ҳисобга олса, қимматга тушувчи хатолар хавфи шунчалик паст бўлади.