Шерик, хомашё ва ишлаб чиқаришни қаердан топиш мумкин: ШҲТнинг Саноат кооперацияси харитаси бизнесга нима учун керак?

Шерик, хомашё ва ишлаб чиқаришни қаердан излаш керак: ШҲТ Саноат кооперацияси харитаси бизнесга нима учун керак?

Ўзбекистон Президенти томонидан ШҲТнинг Бишкек саммитида илгари сурилган энг амалий ташаббуслардан бири ШҲТ Саноат кооперацияси харитасини шакллантириш таклифи бўлди. Агар ушбу механизм долзарб ва текшириладиган маълумотлар билан тўлдирилса, у бизнес учун шериклар, ишлаб чиқариш майдончалари, хомашё ва янги бозорларни излаш воситасига айланиши — шунингдек, ташкилот мамлакатларига оддий савдодан трансчегаравий ишлаб чиқариш занжирларини яратишга ўтишда ёрдам бериши мумкин.

Ушбу ташаббус амалиётда қандай ишлаши мумкинлиги ҳақида Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Стратегик ва минтақалараро тадқиқотлар институти директори ўринбосари Бахтиёр Мустафоев сўзлаб берди.

Унинг баҳолашича, бугунги кунда муаммо нафақат қўшма лойиҳаларнинг етишмаслигида, балки уларни ишга тушириш учун зарур бўлган маълумотлар тарқоқлигича қолаётганида ҳамда бизнес юритиш шарт-шароитлари мамлакатдан мамлакатга сезиларли даражада фарқ қилишидадир.

Биргина Ўзбекистонда ШҲТ мамлакатлари билан ҳамкорликда 1,5 мингдан ортиқ қўшма лойиҳа амалга оширилмоқда. Бироқ, ташкилотнинг бошқа давлатлари бозорларига чиқиш ниятида бўлган тадбиркор ҳали ҳам ишлаб чиқариш майдончалари, хомашё базаси, эҳтимолий етказиб берувчилар ва шериклар, давлат томонидан қўллаб-қувватлаш чоралари, логистика ва сотиш бозорлари тўғрисидаги маълумотларни мустақил равишда тўплашига тўғри келмоқда.

ШҲТ Саноат кооперацияси харитаси ушбу маълумотларни ягона рақамли маконда жамлаши мумкин эди. Бизнес учун бу шериклар ва лойиҳаларни қулайроқ излашни, шунингдек, уларни тайёрлаш учун вақт ва транзакция харажатларини қисқартиришни англатади.

Ташаббуснинг амалий аҳамияти бевосита харита таркибига айнан нималар киришига боғлиқ бўлади.

Агар рақамли платформа махсус иқтисодий зоналар, бўш ишлаб чиқариш қувватлари, хомашё ресурслари, маҳаллийлаштириш талаблари, потенциал етказиб берувчилар, транспорт йўналишлари ва тарифлари, солиқ ва инвестиция имтиёзлари тўғрисидаги долзарб маълумотларни ўз ичига олса, у шунчаки маълумотнома эмас, балки саноат кооперациясининг тўлақонли воситасига айланиши мумкин.

Масалан, бир мамлакат компанияси бошқа мамлакатдан мос келадиган ишлаб чиқариш майдончасини, зарур хомашё ёки бутловчи қисмларни етказиб берувчини топиши, логистика харажатлари ва маҳаллийлаштириш шартларини баҳолаши мумкин бўлади. Натижада, хомашё ШҲТнинг бир мамлакатида қазиб олинадиган, бошқасида қайта ишланадиган, бутловчи қисмлар учинчисида ишлаб чиқариладиган, тайёр маҳсулот эса бир вақтнинг ўзида бир нечта бозорларда сотиладиган занжир шаклланиши мумкин.

Айнан шундай ёндашув хомашё ва тайёр товарлар экспортидан юқори қўшилган қийматга эга маҳсулотлар ишлаб чиқаришга ўтиш имкониятини беради.

Бундай тизим айниқса кичик ва ўрта бизнес учун муҳим аҳамият касб этиши мумкин. Йирик корпорациялар турли давлатлар қонунчилиги ва бозорларини мустақил равишда ўрганишга қодир бўлган ўз таҳлилий, юридик ва инвестиция бўлинмаларига эга.

Кичик компанияларда эса, қоида тариқасида, бундай имкониятлар йўқ.

Ягона саноат харитаси ШҲТ мамлакатлари бозорларига чиқиш тўсиқларини камайтириши мумкин эди: тадбиркорга қаерда ишлаб чиқариш, ким билан кооперация қилиш, муайян мамлакат қандай шароитларни таклиф қилаётгани ва маҳсулотни қаерга сотиш мумкинлигини тушуниш осонроқ бўлади.

Бундай ҳолда, ташаббус нафақат давлатлараро саноат сиёсати воситаси, балки тадбиркорлар учун амалий сервисга ҳам айланиши мумкин.

ШҲТ миқёси бундай платформа учун жиддий салоҳият яратади. Бугунги кунда ташкилот 10 та давлатни — Беларусь, Ҳиндистон, Эрон, Қозоғистон, Хитой, Қирғизистон, Покистон, Россия, Тожикистон ва Ўзбекистонни бирлаштиради.