Сенат Конституциявий суд тўғрисидаги янги қонунни маъқуллади
Сенаторлар Конституциявий суд тўғрисидаги янги Конституциявий қонунни маъқулладилар. У электрон суд юритишни, мурожаатларни онлайн тарзда юбориш ва мажлисларда онлайн иштирок этиш имкониятини, шунингдек, аризаларни дастлабки кўриб чиқишнинг 15 кунлик муддатини жорий этади. Нормаларнинг бир қисми амалдаги қонунда аллақачон амал қилмоқда.
Сенат Конституциявий суд тўғрисидаги янги қонунни маъқуллади
2 октябрдаги мажлисда Олий Мажлис Сенати «Ўзбекистон Республикасининг Конституциявий суди тўғрисида»ги янги Конституциявий қонунни маъқуллади. Ҳужжат кучга кириши учун уни президент имзолаши керак.
Қонун тўлақонли электрон суд юритувини жорий этади, мурожаатларни дастлабки тарзда кўриб чиқишнинг 15 кунлик муддатини белгилайди, норматив ҳужжатни конституцияга хилоф деб топиш оқибатларига аниқлик киритади ва Конституциявий суд судьялигига номзодлар захирасини яратишни назарда тутади.
Шу билан бирга, қонунни кўриб чиқишда муҳокама қилинган қоидаларнинг бир қисми амалдаги 2021 йилги қонунда аллақачон мавжуд.
Энг муҳим янгиликлардан бири Конституциявий суднинг ахборот тизимини жорий этиш бўлади.
У орқали мурожаатларни электрон шаклда юбориш, уларнинг кўриб чиқилишини кузатиб бориш, мажлисларда видеоконференцалоқа ва мобил илова орқали иштирок этиш мумкин бўлади. Шунингдек, очиқ мажлисларни интернетда тўғридан-тўғри трансляция қилиш имконияти назарда тутилган.
Электрон процессуал ҳужжатлар қоғоз шаклидаги ҳужжатлар билан бир хил юридик кучга эга бўлади. Мажлис баённомаларини электрон шаклда расмийлаштириш ва электрон рақамли имзо билан тасдиқлаш мумкин бўлади.
Амалдаги қонунда алоҳида тўлақонли электрон конституциявий суд юритуви режими мавжуд эмас. У мурожаатларни топшириш ва кўриб чиқишнинг анъанавий тартибини тартибга солади ва фақат мажлислар давомида аудио ва видеоёзувлардан фойдаланишга йўл қўяди.
Янги қонун келиб тушган мурожаатларни 15 кун ичида дастлабки тарзда кўриб чиқишнинг алоҳида босқичини жорий этади. Ушбу босқичда Конституциявий суднинг ваколати, ариза берувчининг ваколатлари ва мурожаатга қўйиладиган талабларга риоя этилганлиги текширилади.
Агар масала Конституциявий суд ваколатига кирмаса, мурожаат ваколатли органга юборилиши ёки уни қабул қилиш рад этилиши мумкин.
Амалдаги қонунда ҳам мурожаатни рўйхатдан ўтказиш, уни судьялар томонидан дастлабки тарзда ўрганиш, кўриб чиқиш учун қабул қилиш ёки рад этиш назарда тутилган. Бироқ, ушбу босқич учун алоҳида умумий 15 кунлик муддат белгиланмаган.
Фуқаролар ва юридик шахсларнинг Конституциявий судга шикоят билан мурожаат қилиш имкониятининг ўзи янгилик эмас.
Амалдаги қонун суд томонидан муайян ишда қўлланилган қонуннинг конституциявийликка мувофиқлигини, агар суд орқали ҳимоя қилишнинг бошқа барча воситалари тугаган бўлса, низолашишга аллақачон рухсат беради.
Янги қонун бундай шикоятларни бериш тартибини, илова қилинадиган ҳужжатлар рўйхатини ва ариза берувчи суд орқали ҳимояланишнинг бошқа усулларидан фойдаланганини тасдиқлашни батафсилроқ тартибга солади.
Давлат ҳисобидан юридик ёрдам кўрсатувчи адвокатнинг иштирок этиш имконияти ҳам амалдаги қонунчиликда назарда тутилган ва 2026 йилдан бошлаб амал қилади.
Муҳим ўзгариш давлат органи Конституциявий суд қароридан кейин ўз норматив-ҳуқуқий ҳужжатини Конституцияга мувофиқлаштириши керак бўлган муддатга тегишли.
Ҳозирда бунинг учун бир ойдан кўп бўлмаган муддат берилади. Янги қонун уч ойгача бўлган муддатни ёки Конституциявий суднинг ўзи томонидан белгиланган бошқа муддатни белгилайди.
Шу билан бирга, давлат органларининг конституцияга хилоф деб топилган норматив ҳужжат асосида қабул қилинган қарорларини бир ой ичида қайта кўриб чиқиш тўғрисидаги қоида амалда сақланиб қолмоқда: бундай норма амалдаги қонунда аллақачон мавжуд.
Конституциявий суд тўғрисидаги қонунда кейинчалик конституцияга хилоф деб топилган норматив ҳужжат асосида чиқарилган суд ҳужжатларини қайта кўриб чиқиш тартибининг тўғридан-тўғри мустаҳкамланиши янгиликдир.
Сенат мажлисида, шунингдек, Конституциявий суднинг қарорлари ва хулосалари улар қабул қилинганидан кейин уч кун ичида эълон қилиниши кераклиги таъкидланди.
Бироқ, бу талаб аллақачон амал қилмоқда: амалдаги қонунда Конституциявий суд қарорлари ва хулосаларини уч кун ичида расмий эълон қилиш назарда тутилган.
Ушбу қисмда янги қонун асосан суд ҳужжатлари турларини тизимлаштиради: асосий масалалар бўйича қарорлар, бошқа масалалар бўйича хулосалар, процессуал масалалар бўйича эса ажримлар қабул қилинади.
Амалдаги қонунчиликда конституциявий қонунийлик ҳолати тўғрисидаги ахборотни тайёрлаш аллақачон назарда тутилган.
Янги қонун ушбу тартибни батафсилроқ тавсифлайди: Конституциявий суд ҳар йили суд амалиётини умумлаштириш асосида бундай ахборотни тайёрлайди, уни биринчи чоракда кўриб чиқади ҳамда Олий Мажлис палаталари ва президентга юборади.
Бундан ташқари, суд давлат органлари томонидан ҳужжатда баён этилган таклиф ва тавсияларнинг кўриб чиқилиши натижаларини муҳокама қилиши мумкин бўлади.
Судьялар ҳамдўстлиги Олий кенгаши билан биргаликда Конституциявий суд судьялиги лавозимларига номзодлар захирасини шакллантириш алоҳида янгилик бўлади.
Амалдаги қонунда номзодларга қўйиладиган талаблар ва судьяларни сайлаш тартиби белгиланган, бироқ бундай кадрлар захирасининг алоҳида механизми назарда тутилмаган.
Янги қонун, шунингдек, илмий-консультатив кенгаш фаолиятини ва судни молиялаштиришнинг айрим масалаларини батафсилроқ тартибга солади.
Сўнгги ўн йил ичида Конституциявий суд тўғрисидаги қонунчилик учинчи марта — 2017 йилда, 2021 йилда ва ҳозир қайта кўриб чиқилмоқда. Янги қонун лойиҳаси ишлаб чиқилаётгани ҳақида август ойи ўрталарида Ўзбекистон Конституциявий суди раиси Мирза-Улуғбек Абдусаломов маълум қилган эди.