Сенат президент маъмуриятининг ҳуқуқий мақомини белгиловчи қонун лойиҳасини қабул қилди

7-август куни Сенат Президент ма'муриятига оид конституциявий қонун лойиҳасини ма'қуллади, бу қонунчилик унинг ҳуқуқий мавқеини, асосий мажбуриятларини, операцион протоколларини ва бошқа ҳукумат тармоқлари билан о'заро муносабатларини расман белгилайдиган биринчи ҳолатдир.

Ялпи мажлисда Сенатнинг Суд-ҳуқуқ ишлари ва коррупцияга қарши курашиш қо'митаси раиси Абдулҳаким Эшмуродов конституция президентга президентлик вазифаларини бажаришда ташкилий, ҳуқуқий ва таҳлилий ёрдам ко'рсатиш учун ма'мурият тузиш ваколатини беришини та'кидлади. Бироқ, у ма'муриятнинг о'зининг ҳуқуқий мақоми илгари қонуний та'рифга эга эмаслигини та'кидлади.

Эшмуродов ма'муриятнинг бошқа давлат органлари билан о'заро алоқалари, шунингдек, ижро этиш, мувофиқлаштириш, назорат қилиш ва таҳлил қилиш масалалари асосан расмий қонунчилик эмас, балки қуйи қоидалар билан тартибга солинганлигини тушунтирди. Янги конституциявий қонун лойиҳаси ушбу муносабатларни кодификация қилишга қаратилган.

34 моддадан иборат қонун лойиҳаси Президент ма'муриятини президентнинг ваколатларини ташкилий, ҳуқуқий ва таҳлилий жиҳатдан амалга оширишини та'минлаш, шу билан бирга давлат органлари о'ртасида мувофиқлаштирилган са'й-ҳаракатларни ривожлантириш вазифаси юклатилган давлат органи сифатида белгилайди.

Қонун лойиҳасига ко'ра, президент Ма'муриятни шакллантириш, унинг раҳбарини тайинлаш ва лавозимидан озод қилиш учун жавобгардир. Ҳужжатда шунингдек, Ма'муриятнинг асосий тамойиллари ва тузилмаси баён этилган, унинг давлат органлари ва давлат ташкилотлари билан муносабатлари тартибга солинган ва унинг мансабдор шахслари, раҳбарияти ва ёрдамчи ходимлари учун кафолатлар берилган.

Сенаторлар лойиҳани тайёрлаш жараёни АҚШ, Финляндия, Чехия, Словакия, Руминия, Латвия ва Қозог'истон каби мамлакатлар тажрибасини о'рганишни о'з ичига олганини та'кидладилар, бу ерда президент ма'муриятлари, канслерлар ёки идораларнинг ҳуқуқий мақомини махсус қонунчилик тартибга солади.

**Парламент, ҳукумат ва маҳаллий ма'муриятлар билан алоқалар**

Мунозаралар давомида сенатор Покиза Ахмеджанова қонун лойиҳасининг аниқ қоидалари Ма'муриятнинг парламент палаталари, Вазирлар Маҳкамаси ва маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органлари билан муносабатларини белгилаб беришини та'кидлади. Унинг та'кидлашича, ҳужжат ушбу ҳамкорлик учун аниқ чегаралар ва форматларни белгилайди, бу эса ҳокимият мувозанатини сақлаб қолиш билан бирга давлат органларининг ишини мувофиқлаштиришга ёрдам беришга қаратилган.

Қонун лойиҳасида шунингдек, Ма'муриятга стратегик ва устувор лойиҳаларни илгари суриш ҳамда минтақалар о'ртасидаги иқтисодий, ижтимоий ва экологик тафовутларни камайтириш мас'улияти юкланган. Бошқа қоидалар давлат кадрлар сиёсатига, жумладан, юқори лавозимли амалдорларнинг иш фаолиятини баҳолашга оид масалаларни ҳам о'з ичига олади, бу чора Ахмеджанованинг фикрича, раҳбарият о'ртасида ҳисобдорликни оширади.

**Жамоатчилик иштироки ва амалга оширишни назорат қилиш**

Сенатор Хусан Эрматов қонун лойиҳаси бо'йича ма'мурият учун асосий вазифа жамоатчилик ва бизнес ҳамжамияти билан очиқ мулоқотни давом эттириш ва фуқаролар ва ташкилотларнинг мурожаатларини ко'риб чиқиш эканлигини та'кидлади. Яна бир қоида ислоҳотлар жараёнини тизимли равишда кузатиб боришни талаб қилади, расмийларнинг фикрича, бу механизм президент ко'рсатмалари ва қарорларининг бажарилишини та'минлайди.

Эрматовнинг та'кидлашича, "Ушбу конституциявий қонун лойиҳасининг қабул қилиниши давлат органларида ортиқча бюрократияга чек қо'яди ва ижро интизомини мустаҳкамлайди".

Сенат раиси Танзила Нарбаева қонун лойиҳаси Қонунчилик палатаси билан параллел равишда ко'риб чиқилганини ва Сенатнинг барча қо'миталарида муҳокама қилинганини та'кидлади. "Ҳеч қандай савол бо'лмади, чунки республиканинг барча соҳаларида кенг ко'ламли ислоҳотлар амалга оширилмоқда", деди у. Унинг қо'шимча қилишича, қонун лойиҳаси давлат органлари, маҳаллий ҳоким ва мер идоралари ҳамда бошқа ташкилотлар о'ртасидаги ҳамкорликни тартибга солувчи ҳуқуқий механизмларни такомиллаштириши ва шу билан давлат бошқаруви самарадорлигини ошириши кутилмоқда.

Сенаторлар конституциявий қонун лойиҳасини бир овоздан ма'қулладилар, қарши овозлар ёки бетарафликлар бо'лмади.

Қонунчилик палатаси қонун лойиҳасини 4-август куни биринчи о'қишда қабул қилди, кейин эса 6-август куни иккинчи ва учинчи о'қишларда ма'қуллади. Қонун лойиҳаси қабул қилинишидан олдин муҳокама учун оммага э'лон қилинмади.

Ушбу қонун лойиҳаси 25-июлдан кучга кирган Конституциянинг 109-моддасига киритилган о'згартиришлардан келиб чиқади, бу о'згартиришлар Президент ма'муриятининг ҳуқуқий мақоми, асосий функциялари, процедуралари ва ваколатларини қонун лойиҳаси билан белгилашни белгилайди. Илгари унинг мақоми қонуний асосга эга эмас эди ва унинг давлат органлари билан о'заро муносабатлари - ижро интизоми, мувофиқлаштириш, мониторинг ва таҳлилий иш масалалари билан бир қаторда - асосан қуйи қоидалар билан тартибга солинган.

Қонун лойиҳасини ко'риб чиқиш жараёнида қуйи палата депутатлари, бошқа нарсалар қатори, Ма'муриятнинг президент имзоси олдидан қонун лойиҳаларини ко'риб чиқиш ваколати, давлат идоралари ичидаги коррупцияга қарши кураш бо'линмаларини мувофиқлаштиришдаги роли ва маҳаллий кенгашлар билан о'заро алоқаси каби масалаларни муҳокама қилишди. Қонунчилик палатаси раиси Нуриддин Исмоилов дастлаб парламент томонидан аллақачон қабул қилинган қонун лойиҳаларини такрорий ҳуқуқий, молиявий ва коррупцияга қарши ко'риб чиқиш ҳар бир ҳолатда мажбурий бо'лмаслигини таклиф қилган эди.

6-август куни тегишли қо'мита раҳбари Жаҳонгир Ширинов мутахассислар ва олимлар билан маслаҳатлашувлардан со'нг, ушбу қоида қайта ко'риб чиқилганини тасдиқлади: бу банд қонун лойиҳасидан президент имзоси олиб ташланишидан олдин қонунчиликнинг турли ко'риб чиқилишини мажбурий қилиб қо'яди.

20-моддага яна бир о'згартириш киритилди, унга ко'ра Президент ма'мурияти нафақат президентга бо'йсунувчи давлат органлари ишини мувофиқлаштиради, балки уларнинг фаолияти самарадорлигини баҳолашни ҳам ташкил этадиган қоида қо'шилди.