Савдо марказлари учун сўнгги қўнғироқми? Савдо марказлари ўзларини қандай қилиб янгитдан кашф этмоқдалар
Интернет асрида ўрта ҳажмдаги чакана савдо марказлари яшаб қолиш ва ривожланишнинг янги йўлларини изламоқда.
Савдо маркази учун сўнгги қўнғироқми? Харид марказлари қандай қилиб ўзларини қайта кашф этмоқда
Кит Или Brunel марказининг энг гуллаган даврларини эслайди, аммо у кейин нима бўлишига эътибор қаратган.
Brunel маркази бир пайтлар яқин ва узоқдан харидорларни жалб қиладиган гавжум чакана савдо маскани эди.
«Бу ақл бовар қилмас эди», дейди 1973 йилда Бакингемшир графлигининг Блетчли шаҳрида унинг очилишини эслаган шаҳар кенгаши аъзоси Кит Или.
Ўша пайтда тўрт миль узоқликдаги Милтон-Кинс шаҳрида жойлашган йирик харид маркази — centre:MK ҳали қурилмаган эди ва Brunel асосий диққатга сазовор жой ҳисобланарди.
Бугунги кунда у, кўплаб бошқа ўрта ҳажмдаги савдо марказлари каби, қийин аҳволда.
Ҳозирда бўш қолган дўконлар ва граффити билан қопланган темир панжаралар устунлик қилмоқда, фақат битта дўкон қолган.
Ушбу сўнгги дўкон — Boots Opticians шу ой охирида ёпилиши кутилмоқда, шундан сўнг кейинги йилда марказ бузиб ташланади.
Аммо 87 ёшли Или Brunel ўрнини фақат баъзи чакана савдо майдонлари сақланиб қолган ҳолда, квартиралар ва соғломлаштириш маркази эгаллашидан хафа эмас.
«Бу маҳзун эски бино, шундай эмасму?» дейди у. «Менда ҳеч қандай носталгия йўқ».
Кембриждаги Grafton марказида жойлашган Debenhams дўкони 2021 йилда ёпилган эди
Кембриждаги Grafton маркази ҳам шунга ўхшаш тарихни сўзлайди: деразалари тахта билан тўсилган дўконлар, собиқ Debenhams универмагининг бўш қолган катта биноси ва бутунлай ёпилган кинотеатр.
Бу ерни чакана савдо, шунингдек, ҳаёт ҳақидаги фанлар (life science) маркази билан қайта қуриш бўйича узоқ муддатли режалар мавжуд.
Бу ҳаёт ҳақидаги фанлар бўйича дунёда етакчи бўлган Кембрижга мос келиши мумкин, аммо Буюк Британиянинг аксарият қисмида бу реал вариант эмас.
Шундай қилиб, онлайн харидлар даврида ушбу ўрта ҳажмдаги савдо марказларининг келажаги қандай?
«Буюк Британияда улар жуда кўп ва кўпчилигининг келажаги йўқ», дейди марказга эгалик қилувчи Pioneer Group директори Субжит Жасси.
«Чакана савдогарларнинг айланмани ошириш учун кенгайишига асосланган эски модель интернет туфайли йўқолди».
1970-йилларда Brunel савдо маркази қурилишидан олдин Блетчли аҳолиси харид қилиш учун Эйлсбери ёки Бедфордга боришарди
Марказнинг томи шиша билан алмаштирилишидан олдин, у ерда табиий ёруғлик жуда кам эди
2021 йилда Милтон-Кинс шаҳар кенгаши ҳудудни қайта қуриш учун ҳукуматнинг Town Deal жамғармасидан 22,7 миллион фунт стерлинг олди
Марказнинг охирги қолган дўкони — Boots Opticians чоршанба кунлари ишламаяпти
тадқиқотига кўра, жорий йилнинг иккинчи чорагида Буюк Британия бўйлаб савдо марказларида бўш жойлар улуши 16% ни ташкил этган, бироқ йирик марказларда бу кўрсаткич «сезиларли даражада паст» бўлган.
Шу билан бирга, Savills кўчмас мулк агентлиги тадқиқоти шуни кўрсатдики, 2026 йилнинг апрель ва июнь ойлари оралиғида савдо марказларидаги истеъмолчилар харажатларининг деярли 73 фоизи энг йирик объектлар ҳиссасига тўғри келган, иккинчи даражали ёки ўрта ҳажмдаги марказларда эса бу кўрсаткич 18 фоиздан кам бўлган.
Доктор Карди Сомерфилднинг айтишича, кўнгилочар корхоналари бўлган марказлар «кунни узайтириши» ва кечки пайт мижозларни жалб қилиши мумкин
«Савдо марказларининг фақат битта қисмати бор деб бўлмайди; ундай эмас», дейди Нортгемптон университетининг маркетинг бўйича маърузачиси доктор Карди Сомерфилд.
Баъзи йирик харид марказлари «деярли 100% бандлик» билан ишламоқда, дея қўшимча қилади у.
Яна Brunel мавзусига қайтсак, Милтон-Кинс шаҳар кенгашида уй-жой масалалари учун масъул бўлган лейборист Эд Хьюм шундай дейди: «Бизга дўконлар керак.
«Бу ердаги ўзгаришлар шаҳар марказининг анча очиқроқ бўлишини таъминлашга қаратилган».
Мақсад — маҳаллий корхоналардан фойдаланадиган одамлар сонини кўпайтириш учун шаҳар марказида кўпроқ уй-жойлар барпо этишдир.
Нориждаги шунга ўхшаш режаларга кўра, Anglia Square мажмуаси асосан уй-жойлар билан алмаштирилади.
1974 йилда Weston Favell савдо марказининг очилишида «Флинтстоунлар» телешоуси қаҳрамонлари иштирок этган эди
Аммо марказни шунчаки бузиб ташлашдан ташқари муқобил вариантлар ҳам мавжуд.
Нортгемптондаги Market Walk кўнгилочар ва дам олиш масканига айлантирилади
.
«Бошқа савдо марказлари жамият маркази сифатида жуда муҳим аҳамиятга эга», дейди Сомерфилд бошқа бир эҳтимолий фойдаланиш усулини тавсифлаб.
Нортгемптоннинг шарқий четида жойлашган, 1970-йилларда очилган яна бир маскан — Weston Favell менежерлари айнан шунга эришишга ҳаракат қилмоқдалар.
Марказ менежери Кевин Леггнинг айтишича, пандемиядан бери ташриф буюрувчилар сони ҳар йили ошиб бормоқда.
«Биз бугунги кунда ҳам долзарбмиз», дейди у.
«Бошқа савдо марказлари биздаги нарсани тақлид қилишга ва яратишга ҳаракат қилмоқда».
Уларда катта супермаркет, бир нечта йирик миллий брендлар ва кичик мустақил корхоналар, шунингдек, бошқа жамоат объектларининг комбинацияси мавжуд.
Марказ ичидаги кутубхонадан унчалик узоқ бўлмаган жойда черков жойлашган. Ҳозирда ундан санъатни янада оммабоп қилишни мақсад қилган Silhouette Youth Theatre хайрия ташкилоти фойдаланмоқда.
Кейинги йилда у собиқ Wilko дўконининг бир қисмида 250 ўринли театр қуришни режалаштирмоқда.
Silhouette Youth Theatre ҳозирда Weston Favell савдо маркази ичидаги Эммануэль черковида машғулотлар ўтказмоқда
Silhouette ташкилотининг вокал бўйича раҳбари Жорж Гранденинг айтишича, савдо марказида жойлашиш одамларнинг жамоат транспортида келишини осонлаштиради ва гуруҳнинг танилишини оширади.
«Илгари одамлар: 'Оҳ, бу нима? Бу нима эканлигини билмаймиз', дейишарди.
«Айнан шу орқали биз бошқа одамларни ҳам ўзимизга жалб қила оламиз».