Саудия Арабистони Facebook’даги пости учун ўлим жазосига ҳукм қилинган кишини афв этишга чақирилди
Аножан Сивараса Facebook’даги шарҳи орқали куфр келтирганликда айбдор деб топилганидан кейин қатл этилиш хавфи остида қолмоқда.
Саудия Арабистони Facebook’даги пости туфайли ўлим жазосига ҳукм қилинган шахсни афв этишга чақирилди
Аножан Сиварасанинг оиласи бир ҳафтадан кўпроқ вақтдан бери ундан хабар ололмади
«Ўғлим содир этган хатолар учун раҳм-шафқат сўрайман. Илтимос, уни кечиринг ва бизга қайтаринг».
Расаманиккам Йогалакшми кўз ёшлари билан тўнғич ўғли Аножан Сиварасанинг ҳаётини сақлаб қолишни ўтиниб сўради. 24 ёшли меҳнат муҳожири апелляция суди уни Facebook’даги изоҳи орқали Ислом дини ва Муҳаммад пайғамбарни ҳақорат қилишда айбдор деб топганидан кейин Саудия Арабистонида ўлим жазосига маҳкум этилди.
Бу ҳолат бутун Шри-Ланкада шокка сабаб бўлди, бутун мамлакат бўйлаб кенг хавотир ва фуқаролик жамиятининг петицияларига туртки берди. Бир нечта сиёсий партиялар ва давлат идоралари афв этилишига эришиш учун дипломатик саъй-ҳаракатларни мувофиқлаштирди.
Бироқ оила 28 сентябрдан бери унинг аҳволи ҳақида ҳеч қандай маълумот олмаган. Шри-Ланка ҳукумати оилага дипломатик саъй-ҳаракатлар давом этаётган бир пайтда бошқа оммавий баёнотлар бермасликни айтган.
Саудия расмийлари қатл этишнинг расмий санасини эълон қилмаган ва ҳукм қачон ижро этилиши мумкинлиги ҳали ҳам номаълум. Саудия Арабистони оилаларни ёки хорижий элчихоналарни огоҳлантирмасдан қатлларни амалга ошириш ва қариндошларига фақат ҳукм ижро этилганидан кейин хабар бериш тажрибасига эга.
Аножан Шри-Ланкадаги ҳиндулар зиёрати пайтида юз берган воқеадан кейин ижтимоий тармоқлардаги баҳс-мунозаралар ортидан айбланган эди. Июн ойи охирида ёш мусулмон йигитнинг ҳинду зиёратчиларидан кейин итни тепаётгани акс этган видео тармоқда кенг тарқалиб, ижтимоий тармоқларда диний баҳсларга сабаб бўлган эди.
Мулоқот пайтида фойдаланувчилардан бири ҳинду худоси ҳақида ҳақоратли изоҳ қолдирган, бу эса Аножанни тамил тилида Муҳаммад пайғамбарга қаратилган ҳақорат билан жавоб беришга ундаган.
Аножан изоҳни тезда ўчириб ташлаб, узр сўраган видеосини жойлаштирган бўлса-да, ундан скриншот олиниб, унинг иш берувчиси ва Саудия расмийлари эътиборига ҳавола этилган, бу эса унинг июл ойида ҳибсга олинишига олиб келган.
Кейинчалик унинг шахсий қурилмалари мусодара қилинган ва Саудия расмийлари унинг ижтимоий тармоқлардаги аккаунтларини ўчириб ташлаган.
«Саудия Арабистонидаги одамлар бу масала ҳақида ҳеч нарса билишмасди. Шри-Ланкадаги шахслар акам ишлайдиган компанияга электрон хатлар юборишган.
Аножан ишлайдиган компания Саудия Арабистони расмийларини хабардор қилган ва улар унга қарши иш қўзғатишган», дейди Ҳамсидан.
Аножан аввалига Ал-Аҳса жиноят суди томонидан беш йиллик қамоқ жазоси ва 3 миллион Саудия риёли (тахминан 0,8 миллион доллар; 0,6 миллион фунт стерлинг) миқдорида жаримага тортилган эди. Шри-Ланка Ташқи ишлар вазири Вижита Хератнинг сўзларига кўра, жазони енгиллаштириш бўйича унинг номидан берилган апелляция рад этилган.
Иш 17 сентябр куни кескин тус олди, ўшанда Саудия прокурорлари Аножанни мамлакатнинг кибержиноятчилик тўғрисидаги қонуни бўйича эмас, балки Шариат қонунлари бўйича судлашни сўраб апелляция беришди. Апелляция суди прокуратуранинг илтимосини қабул қилиб, жазони ўлим жазосига оширди.
Шри-Ланка Ташқи ишлар вазирлиги Аножанга ёрдам бериш учун барча имкониятларни ишга солаётганини билдирди.
Унинг оиласи 21 сентябр куни Президент котибиятида Президент Анура Кумара Диссанаяке билан учрашди. Президент уларни ҳукумат уни умумий афв этишга эришиш учун барча саъй-ҳаракатларни амалга оширишига ишонтирди ва дипломатик каналларга Саудия расмийлари билан алоқага чиқишни топширди.
Бу иш турли дин вакиллари томонидан қўллаб-қувватланди. Буддавийликнинг етакчи раҳнамолари, Раманна Никая ва Амарапура Маҳа Никаянинг Маҳанака Теролари ҳинду диний раҳбарлари билан биргаликда Президент котибиятига давлатнинг зудлик билан аралашишини талаб қилиб меморандум тақдим этишди.
Бундан ташқари, Шри-Ланканинг тўрт аъзодан иборат ҳуқуқий делегацияси шу ҳафта Аножаннинг маҳаллий ҳимоячилари билан учрашиш учун Саудия Арабистонига жўнаб кетмоқда.
«Саудия Арабистонида Аножаннинг иши билан шуғулланадиган иккита юридик фирма бор. Биз у ерга ушбу икки фирма адвокатлари билан учрашиш, ишни муҳокама қилиш ва кейин нима қилиш мумкинлигини режалаштириш учун кетяпмиз», деди гуруҳ аъзоларидан бири, депутат Упул Кумарапперума BBC Sinhala хизматига.
Шри-Ланкада эса Аножан ва унинг оиласи ўртасидаги алоқа бутунлай узилган.
«Акам икки кундан бери қўнғироқ қилмади», деди Ҳамсидан 28 сентябр куни. «Биз элчихонага хабар бердик ва расмийлардан масалани ўрганиб, бизга маълумот беришни сўрадик. Улар текширишларини айтишди. Биз ҳали ҳам кутяпмиз, чунки ҳали жавоб олганимиз йўқ».
Саудия қамоқхоналарида ўлим жазосига ҳукм қилинган маҳбуслар одатда шахсий мобил телефонлардан фойдаланиш ҳуқуқидан маҳрум бўлишади, расмий қўнғироқлар эса қатъий равишда қамоқхона маъмурияти орқали амалга оширилади.
Инсон ҳуқуқлари ташкилотлари Саудия Арабистонида тармоқдаги чиқишлар учун қаттиқ жазолар қўлланилишидан бир неча бор хавотир билдирган.
Бирлашган Миллатлар Ташкилоти маълумотларига кўра, 2023 йил июл ойида нафақадаги саудиялик мактаб ўқитувчиси Муҳаммад Ал-Ғамди бир нечта ижтимоий тармоқларда қолдирган изоҳлари учун ўлим жазосига ҳукм қилинган эди.
«Иккала аноним Twitter аккаунтида жами бор-йўғи 10 та кузатувчиси бўлган ва ижтимоий тармоқларда ўз фикрини билдиришдан бошқа ҳеч нарсада айбланмаётган Муҳаммад бин Носир ал-Ғамдига нисбатан чиқарилган ўлим ҳукми беъманиликдир», деган эди ўша пайтда Amnesty International ташкилотининг Яқин Шарқ ва Шимолий Африка бўйича тадқиқот ва тарғибот директори Филип Лютер.
Саудия Арабистонида инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилувчи ва тарғиб қилувчи мустақил нодавлат ташкилот — ALQST маълумотларига кўра, Ал-Ғамдининг ҳукми кейинчалик бекор қилинган ва унга 30 йиллик қамоқ жазоси берилган.
Халқаро миграция ташкилоти (ХМТ) маълумотларига кўра, Саудия Арабистонида 10 миллиондан ортиқ хорижлик ишчи бор. Ҳуқуқ ҳимоячиларининг айтишича, кам маош олувчи меҳнат муҳожирлари тил тўсиқлари ва тегишли ҳуқуқий ҳимоянинг йўқлиги сабабли Саудия ҳуқуқ тизимида айниқса заифдир.
Саудия судлари томонидан гиёҳвандлик билан боғлиқ жиноятлар ёки қотиллик учун чиқариладиган ҳукмлар билан солиштирганда, даҳрийлик (куфр) учун қатл этиш ҳолатлари нисбатан кам учрайди.