Самарқандда болалар фаровонлигига инвестициялар киритиш тўғрисидаги декларация қабул қилинди

Самарқандда болалар фаровонлигига инвестициялар киритиш тўғрисидаги Декларация қабул қилинди

«Болалар фаровонлигига инвестициялар» Бутунжаҳон саммити ўз ниҳоясига етди. Форумнинг ёпилиш маросимида Президент ҳузуридаги Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги директорининг биринчи ўринбосари Шаҳноза Мирзиёева Самарқанд декларацияси қабул қилинганини маълум қилди.

Ҳужжат тўрт қисмдан иборат: умумий қараш, мамлакатларнинг мажбуриятлари, молиялаштириш ва ҳамкорликдаги ишлар.

Биринчи бўлимда иштирокчилар Бола ҳуқуқлари тўғрисидаги конвенция ва 2030 йилгача бўлган даврда Барқарор ривожланиш соҳасидаги кун тартибидаги «хеч кимни ортда қолдирмаслик» тамойилига таянадилар. Улар болалар дунё аҳолисининг учдан бир қисмини ташкил этишини эслатиб ўтадилар. Бир-бирига уланиб кетган инқирозлар — иқлим ўзгариши, низолар, мажбурий кўчиш, иқтисодий босим ва технологик ўзгаришлар — тенгсизликни кучайтиради ва улардан энг кўп, айнан шу инқирозлар учун энг кам жавобгар бўлган болалар азият чекади. Алоҳида банд оилага бағишланган: тарбиялаш учун асосий жавобгарлик ота-оналар ёки васийлар зиммасидадир, давлатлар эса уларга бу борада ёрдам беришга мажбурдир.

Иккинчи бўлимда мамлакатлар «миллий шароитлар, устувор йўналишлар ва имкониятларни ҳисобга олган ҳолда» ўз зиммаларига оладиган саккизта мажбурият санаб ўтилган.

Учинчи бўлим молиялаштиришга бағишланган. Иштирокчилар сиёсий мажбурият молиявий мажбуриятлар билан мустаҳкамланиши кераклигини тан оладилар. Улар «мавжуд ресурсларнинг максимал даражасида» болаларга йўналтириладиган давлат инвестицияларига устуворлик беришга ва ижтимоий ҳимоя, эрта ривожланиш, соғлиқни сақлаш, таълим ва болаларни ҳимоя қилишда уларни босқичма-босқич ошириб боришга ваъда берадилар.

Болалар учун асосий хизматларни ҳатто бюджет чекланган даврларда ҳам сақлаб қалиш таклиф этилади. Бюджетлар шаффофроқ бўлиши, болаларга сарфланадиган харажатлар эса, жумладан Жинс, ёш ва ногиронлик бўйича ажратилган маълумотлар асосида кузатилиши ва баҳоланиши керак. Декларация халқаро молия институтлари, ривожланиш бўйича ҳамкорлар, хайрия ташкилотлари ва хусусий секторни молиялаштиришни оширишга, айниқса даромади паст ва ўрта бўлган, шунингдек низолар, иқлим ўзгариши ва табиий офатлардан жабр кўрган мамлакатлар учун молиялаштиришни кўпайтиришга чақиради.

Тўртинчи бўлимда ҳамкорлик ҳақида сўз боради. Мамлакатлар маълумотлар ва амалий ечимлар билан алмашишга, шу жумладан Жануб — Жануб йўналиши бўйича, ҳамда чегаралараро вазиятларда оила аъзоларини қидириш ва оилаларни бирлаштиришда ҳамкорликни кенгайтиришга ваъда берадилар. Ҳужжат матнига кўра, болалар ва ўсмирлар — ҳуқуқ эгалари ва ўзгаришларнинг мустақил субъектларидир ва уларнинг қарорлар қабул қилишда иштирок этишини, шу жумладан декларациянинг ўзини амалга оширишда институционал тарзда мустаҳкамлаш таклиф этилади.

Ҳар бир бола хавфсиз муҳитда соғлом ва бахтли ўсиши, ўқиши, орзу қилиши ва ўз мақсадларига эришиши керак, деб таъкидлади Шаҳноза Мирзиёева. У болаларга киритилган инвестицияларни келажакка киритилган инвестициялар деб атади.

«Болалар ғамхўрлик ва эътиборни эртага эмас, бугун ҳис қилишлари керак. Биз биргаликда болаларни ижтимоий ҳимоя қилиш тизимини мустаҳкамлаймиз. Уларни ҳар қандай зўравонликдан ҳимоя қиламиз. Ҳар бир бола учун яхши таълим олиш имкониятини яратамиз. Тиббий хизматлар сифатли ва сифатли бўлишини таъминлаймиз. Болалардаги онкологик касалликларга қарши биргаликда курашамиз. Ушбу мақсадларга эришиш учун биз барча куч ва имкониятларимизни бирлаштирамиз. Болалар биздан ваъдаларни эмас, балки амалий ишларни кутишмоқда», — деди у.

ЮНИСЕФнинг Европа, Марказий Осиё, Яқин Шарқ ва Шимолий Африка бўйича минтақавий директори Эдуар Бегбедер декларация умумий йўналишни белгилаб беришини айтди. Унинг урғу берган жиҳатлари орасида у профилактика, интеграциялашган тизимлар, кучли кадрлар ва барқарор молиялаштиришни санаб ўтди.

Икки кун якунларига кўра, дея қўшимча қилди у, тўртта умумий хулоса янгради: ёрдам туғилгандан то мактаб ёши тугагунча керак, хизматлар сифати қамровдан кам эмас, идоралар ва бюджетлар биргаликда ишлаши керак, молиялаштириш эса — устуворликлар ва ҳамкорлик масаласидир.

Жаҳон банкининг Марказий Осиё мамлакатлари бўйича директори Нажи Бенҳассин бугунги кунда ҳукуматлар ресурсларда чеклангани ва уларни нимага йўналтиришни танлашга мажбур эканини таъкидлади. Ушбу фонда, унга кўра, болалар фаровонлигига киритиладиган инвестициялар устувор йўналиш эканини эълон қилиш муҳимдир. У иқтисодий мантиқни ҳам эслатиб ўтди: бола ҳаётининг дастлабки йилларида бой берилган нарсани кейинчалик тўлдириб бўлмайди.

Бенҳассин Самарқанд ва Ўзбекистонни бундай декларация учун мос жой деб атади: бу ал-Хоразмий, Ибн Сино ва имом ал-Бухорий заминидир. У Самарқанддаги ал-Бухорий мақбарасини зиёрат қилганини ва иқтидорли бола ҳақидаги ҳикоя деб атаган тарихни билиб олганини айтди. Ал-Бухорий отасидан эрта айрилган, ўқитувчиси эса унинг онасига болада ғайриоддий хотира борлигини айтган. Оилани ёлғиз ўзи боққан она ўғлини қўллаб-қувватлашга қарор қилган ва уни кейинчалик ўқиши учун Мадинага олиб борган.

Бенҳассиннинг сўзларига кўра, айнан мана шундай даҳолар ўлкасида бирорта ҳам бола эътиборсиз қолмаслиги учун бундай декларацияларни қабул қилиш керак. У бугунги кунда Ўзбекистоннинг олий таълимга киритаётган инвестициялари туфайли иқтидорли болаларга керакли билимлар учун узоққа кетишнинг ҳожати йўқлигини қўшимча қилди.

Спикерлар томонидан айтилган асосий муаммо — ваъдалар ва уларнинг ижроси ўртасидаги узилишдир.

Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилотининг Ўзбекистондаги вакили Ашина Халакдина энг катта қийинчилик янги мажбуриятларни ўйлаб топишда эмас, балки аллақачон қабул қилинганларини бажаришда эканини айтди.

БМТ Бош котибининг болаларга нисбатан зўравонлик масалалари бўйича махсус вакили Нажат Маалла М’жид аниқ мисоллар келтирди. Мамлакатлар зўравонлик, эрта никоҳлар ва бошқа мавзулар бўйича алоҳида режалар олиб борадилар, аслида эса миллий ривожланиш дастурларида болаларни ҳимоя қилиш ва фаровонлиги бўйича ягона режа керак. Кўплаб пилот лойиҳалар ўрнига барқарор хизматлар занжири зарур. Алоҳида равишда у болаларни интернетда ҳимоя қилиш ва болаларнинг ўзларининг иштирокини тилга олди: уларни тадбирларда шунчаки кўрсатиш эмас, балки эшитиш ва жалб қилиш керак.

«Бюджетни ошириш — бу бир жиҳат, аммо харажатларни кузатиб бориш ва улар одамлар ҳаётига таъсир қилаётганига ишонч ҳосил қилиш жуда муҳим. Хизматлардан фойдаланадиганлардан — оилалар, васийлар, энг заиф болалардан — уларни қандай баҳолашлари ва уларни қандай яхшилаш мумкинлигини сўраш керак. Ва охиргиси, лекин аҳамиятлиси — ҳисобдорлик: биз мажбурият олган ҳар бир киши уни бажараётганига ишонч ҳосил қилишимиз керак», — деди у.

Саммитнинг икки куни давомида ижтимоий ҳимоя бўйича учта панель сессияси, болалар онкологияси ва гематологияси бўйича алоҳида сессиялар бўлиб ўтди, J-PAL, Жаҳон банки ва ЮНИСЕФ тадқиқотлари муҳокама қилинди. Кўплаб ҳужжатлар, жумладан, бошқа мамлакатлар билан йўл хариталари ва меморандумлар имзоланди, бир қатор лойиҳалар бўйича Ўзбекистон грант маблағлари билан ишлашни бошлаш остонасида турибди, деб хабар берди Президент ҳузуридаги Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги директори Мансурбек Оллоёров.

ЮНИСЕФнинг Ўзбекистондаги вакили Регина Кастильо хорижий делегациялар «Инсон» марказига ташриф буюришганини, кўплаб иштирокчилар учун Ўзбекистон тажрибаси қизиқарли бўлганини, шунингдек улар ўз тажрибалари билан ўртоқлашганини таъкидлади.

Кейинги қадам — ноябрь ойида болаларга нисбатан зўравонликни тугатиш бўйича иккинчи Глобал вазирлар конференцияси бўлиб ўтадиган Маниладир. Бегбедер ва Маалла Самарқанд декларацияси у учун асос ва «кўприк» бўлишига умид қилмоқдалар. Биринчи шундай конференция икки йил олдин Боготада бўлиб ўтган эди. 2027 йилда Ўзбекистон оналик ва болаликни муҳофаза қилиш бўйича юқори даражадаги конференция ўтказишни режалаштирмоқда.

Ўз ютуқлари учун, деди актёр, у меҳрибон ота-онасидан қарздор.

«Мен ишчилар Gate йўналишида (маҳалласида) ўсдим. Отам мактаб ўқитувчиси, онам эса рассом ва фотограф эди. Нью-Йоркнинг анча мураккаб муҳитига қарамай, ота-онам мени ҳамиша меҳр билан йўналтиришган ва бадиий қизиқувчанлик ҳамда ижод қилишга интилиш — бу қадрият эканини тан олишган», — деб ўртоқлашди у.

Бундан, деб давом этди Броуди, бошқаларнинг болалари олдида ҳам маънавий мажбурият келиб чиқади.

«Биз уларга эътибор қаратганимизда, уларнинг қадрини тан олганимизда, уларни эшитганимизда ва сабр-тоқат кўрсатганимизда, биз уларга довюрак бўла олишларига ва шахс бўла олишларига ишонч берамиз. Ва афсуски, бўлинган бу дунёда уларда умид бўлиши мумкинлигига ишонч бағишлаймиз. Бу умидсиз эса фаровонлик ҳам, жипслик ҳам бўлмайди», — дея хулоса қилди у.

Соънг у Шаҳноза Мирзиёевага ўз расмини совға қилди: актёрлик фаолиятидан олдин у расм чизар ва ёзар эди. Сичқон, деб тушунтирди Броуди, — унинг ижодидаги доимий образ: шу орқали у сезилмайдиган ва севилмайдиганлар ҳақида гапиради. У ушбу параллелни бошпанасизлар, ногиронлиги бўлган шахслар ва ёрдамга муҳтож болалар билан ўтказди.