«Самарқанд нигоҳи – 2040» БМТ Бош Ассамблеясининг расмий ҳужжати деб эълон қилинди

«Самарқанд қараши – 2040» БМТ Бош Ассамблеясининг расмий ҳужжати мақомини олди

Ўзбекистонда 2026 йил 28–29 сентябрь кунлари бўлиб ўтган Инсон ҳуқуқлари бўйича V Самарқанд форумининг «Самарқанд қараши – 2040: инсон қадр-қиммати, тенглик ва барқарор ривожланиш йўлида глобал ҳамкорлик» номли якуний ҳужжати БМТ Бош Ассамблеяси 81-сессиясининг расмий ҳужжати (A/81/444) сифатида қабул қилинди. Матн БМТнинг олтита расмий тилида жойлаштирилган.

Ҳужжат муқаддима, олтита бўлим ва 24 та банддан иборат бўлиб, унга уни амалга ошириш бўйича «Йўл харитаси» илова қилинган. Муқаддимада Иқтисодий, ижтимоий ва маданий ҳуқуқлар тўғрисидаги халқаро пакт ҳамда Фуқаролик ва сиёсий ҳуқуқлар тўғрисидаги халқаро пактнинг 60 йиллиги, Ривожланиш ҳуқуқи тўғрисидаги декларациянинг 40 йиллиги ва Ногиронлар ҳуқуқлари тўғрисидаги конвенциянинг 20 йиллиги каби саналарнинг аҳамияти алоҳида таъкидланади.

Матнда 1993 йилги Вена декларацияси ва Ҳаракатлар дастурига, 2030 йилгача бўлган даврда барқарор ривожланиш соҳасидаги Кун тартибига ва 2024 йилги Келажак учун пактга ҳаволалар мавжуд.

Ҳужжатда олтита раҳбарий тамойил, шунингдек, тўққизта устувор йўналиш бўйича ҳаракат қилишга чақириқлар мустаҳкамланган. Улар орасида — халқаро шартномаларни миллий даражада амалга ошириш, ривожланиш ҳуқуқи ва ижтимоий адолат, инклюзив жамият барпо этиш, демографик ўзгаришлар ва авлодлар солидарлиги, хотин-қизлар ҳуқуқлари ва иқлим адолати, рақамли муҳит ва сунъий интеллект, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши, фуқаросизликнинг олдини олиш, шунингдек, тинчлик, хавфсизлик ва халқаро инсонпарварлик ҳуқуқи масалалари бор.

Ҳужжатда алоҳида 2040 йилгача фуқаросизлик ҳолатларининг сезиларли даражада камайишига эришиш ва Орол денгизи инқирозининг экологик ҳамда ижтимоий оқибатларига алоҳида эътибор қаратишга чақириқ ўз аксини топган. Бундан ташқари, иштирокчилар Марказий Осиё учун «Хотин-қизлар, тинчлик ва хавфсизлик» кун тартибини амалга ошириш бўйича биринчи Минтақавий ҳаракатлар режаси тайёрланишини қутладилар.

Шунингдек, ҳужжатда Ўзбекистоннинг 2027–2029 йилларда Қўшилмаслик ҳаракатида раислик қилиши ва 2031 йилда республикада БМТнинг Жиноятчиликнинг олдини олиш ва жиноий одил судлов бўйича XVI Конгресси ўтказилиши тўғрисидаги қарор қутланади.

Инсон ҳуқуқлари бўйича V Самарқанд форуми иштирокчилари БМТнинг Инсон ҳуқуқлари бўйича олий комиссарининг «Инсон ҳуқуқлари бўйича глобал альянс» тузиш ҳақидаги ташаббусини қўллаб-қувватладилар.

Бундан ташқари, иштирокчилар Самарқанд форумини халқаро мулоқот учун доимий майдонга айлантиришни ва Халқаро пактларни амалга ошириш бўйича Рақамли ҳамкорлик Самарқанд платформасини яратишни таклиф этдилар.

Ҳужжатга илова қилинган «Йўл харитаси» 8 та тадбирни ўз ичига олади ва индикатив ҳамда ихтиёрий хусусиятга эга. Унга мувофиқ, 2027 йилда устувор йўналишлар бўйича кўрсаткичлар тизими ишлаб чиқилади ва рақамли платформа концепцияси бўйича маслаҳатлашувлар бўлиб ўтади.

Бундан ташқари, 2027–2030 йилларда ҳужжат қоидаларини миллий стратегиялар ва ҳаракатлар дастурларига киритиш, 2028 йилда — илгарилашнинг биринчи ихтиёрий шарҳини ўтказиш, 2030 йилда эса — ҳужжатнинг Барқарор ривожланиш мақсадлари билан боғлиқлигини таҳлил қилиш кўзда тутилган.

2036 йилда, Халқаро пактларнинг 70 йиллиги, Ривожланиш ҳуқуқи тўғрисидаги декларациянинг 50 йиллиги ва Ногиронлар ҳуқуқлари тўғрисидаги конвенциянинг 30 йиллиги муносабати билан юбилей шарҳи, 2040 йилда эса якуний ихтиёрий шарҳ ўтказилади.

Якуний ҳужжатнинг бир қатор тадбирлари бўйича ижрочи сифатида Ўзбекистон Республикаси Инсон ҳуқуқлари бўйича Миллий маркази белгиланган.