Россия янги реактив дронларни ҳар куни қўллаш орқали Украина ҳаво ҳужумидан мудофаа тизимини ортда қолдирмоқда
Янги моделлар соатига 300 милгача тезликда ҳаракатланиши мумкин, бу Украина ҳаво ҳужумидан мудофаа тутиб олувчи самолётлари тезлигидан юқоридир.
Россия реактив двигателли янги дронлардан ҳар куни фойдаланиб, Украина ҳаво ҳужумидан мудофаа тизимини ортда қолдирмоқда
BBC Verify нашрининг Украина Ҳарбий-ҳаво кучлари маълумотларига таянган таҳлилига кўра, Россия август ойи давомида ҳар куни Украинага ўзининг янги тезкор, реактив двигателли дронларини учирган ва бу билан Киев ҳаво ҳужумидан мудофаа тизимлари қарши курашишда қийналаётган қуролдан фойдаланишни кучайтирган.
Украина Ҳарбий-ҳаво кучлари маълумотларида Москванинг янгиланган янги «Герань» дронлари томонидан ҳар куни амалга оширилган ҳужумлар биринчи марта қайд этилди. Реактив ва бошқа турдаги дронларнинг тобора кўпроқ қўлланилиши Президент Владимир Зеленскийни Киев осмонида содир бўлаётган воқеаларни «даҳшат» деб қоралашга мажбур қилди.
Украина ҳарбийлари яқинда BBC’га берган маълумотида реактив дронлар ҳужуми июнь ойидаги 350 тадан июлда 1600 тага ва августда 2800 тага кўпайганини маълум қилди. Август ойидаги тунги ҳужумларнинг бештасида бу дронлар сони эскироқ, секинроқ учадиган версиялардан кўп бўлган.
«Реактив дронларга ўтишнинг сабаби шундаки, улар аввалги авлодга қараганда анча тезроқ ва бу Украина учун уларни уриб туширишни анча қийинлаштиради», деди Лондон Қироллик коллежининг ҳарбий технологиялар бўйича эксперти, доктор Марина Мирон.
Янгиланган қуроллар соатига 300 милдан (тахминан 480 км/соат) кўпроқ тезликда уча олади, бу эски моделлардан анча тез ва Киев тутувчи учоқларининг максимал тезлигидан анча юқоридир. Дронлар турбореактив двигателлардан фойдаланади, уларнинг баъзилари, Украина ҳарбий разведкаси маълумотларига кўра, Хитойдан келтирилган.
Зеленскийнинг айтишича, ушбу дронлар 1 сентябрь куни камида 12 кишининг ҳаётига зомин бўлган ва яна 20 кишини яралаган ҳужумларнинг бир қисми бўлган. Киевдаги депога берилган зарбадан сўнг қурбон бўлганларнинг олти нафари темир йўл ишчилари эди.
Шу йил бошида Украина Россия дронларига қарши нисбатан муваффақиятли курашган ва Зеленскийнинг сўзларига кўра, узоқ масофали дронларнинг 94 фоизини уриб туширган.
Бироқ янгироқ дронларнинг тезлиги Киев ва Москва ўртасидаги қуролланиш пойгасининг навбатдаги босқичини бошлаб берди. 10 август куни Украина ҳарбий разведкаси раҳбари ўринбосари, генерал-майор Вадим Скибицкий унинг кучларига «[реактив дронлар] тезлигига мос келадиган» янги тутувчи ракеталар кераклигини айтди.
Киевда «Герань» дронларининг ўзига хос реактив двигателлари қолдиқлари тобора кўпроқ учрамоқда.
Киевдаги расмийлар яқинда журналистларга маълум қилишича, Украинанинг тўртта компанияси янги «Герань» моделларини уриб тушира оладиган ракеталарни синовдан ўтказишни бошлаган. Мамлакатнинг янги мудофаа вазири Евгений Хмара уларга имкон қадар тезроқ «минглаб дона» ишлаб чиқаришни топширган.
Россиянинг реактив дронларга сармоя киритишида иқтисодий сабаб ҳам бор эди. Уларнинг юқори тезлиги ва ҳаракатчанлиги улар ва қимматроқ қанотли ракеталар ўртасидаги чегара «хиралашганини» англатади, деди миллий хавфсизлик ва ташқи сиёсатга ихтисослашган «Фонд мудофааси демократияси» таҳлил марказидан Жон Харди.
«Узоқ масофали бир томонлама ҳужум қилувчи дронлар аслида камбағалнинг қанотли ракетасидир», деди у. «Дроннинг имкониятларини қанчалик оширсангиз, дрон ва арзонроқ қанотли ракета ўртасидаги фарқ шунчалик аҳамиятсиз бўлиб қолади».
Бироқ, Conflict Armament Research таҳлил гуруҳи реактив дронлар ҳали ҳам қанотли ракеталар каби илғор эмаслигини таъкидлади. Унинг қайд этишича, уларнинг масофаси қисқароқ, анча кичик жанговар каллакларни ташийди ва халақит берувчи тизимларга нисбатан заифроқдир.
Шу билан бирга, сунъий йўлдош тасвирлари Москва Украинадаги урушда фойдаланиладиган асосий объектларни реактив дронларни жойлаштириш учун қайта лойиҳалаштираётганини кўрсатмоқда, Орёл вилоятидаги Цимбуловада жойлашган мутлақо янги базада ўқ-дорилар билан боғланган узунроқ рельслар кўзга ташланади.
Украина чегарасидан тахминан 109 мил (175 км) узоқликда жойлашган ушбу объектда бир нечта учириш майдончалари қурилган кўринади.
Ушбу маскан ишга тушганидан бери Цимбулова Россия дронлари ҳужумларининг йирик марказига айланган кўринади. Цимбулова базаси жойлашган Орёл вилояти 2024 йил сентябригача Ҳарбий-ҳаво кучлари ҳисоботларида дрон учириш майдончаси сифатида кўрсатилмаган эди, аммо 2026 йил августга келиб у деярли ҳар бир ҳужумда тилга олинадиган бўлди.
Реактив дронларнинг тарқалиши BBC Verify томонидан Россия ҳозирда Украинага тахминан ҳафтада бир марта юзлаб дронлар ва ракеталарни ўз ичига олган мураккаб ҳужумлар уюштираётгани аниқланган пайтга тўғри келди.
Зарбалар кўламининг кенгайиши Москванинг «кўпроқ турдаги ўқ-дориларни» — жумладан, реактив ва алдамчи дронларни — уриб тушириш жуда қийин бўлган қимматбаҳо баллистик ракеталар билан бирлаштиришга ўтаётгани билан боғлиқ, деди RAND таҳлил маркази ходими Майкл Бонерт BBC Verify нашрига. Киев маълумотлари шуни кўрсатадики, Москва ҳозирда ҳар бир ҳужумда тўрт йил аввалгига қараганда 15 баравар кўпроқ дрондан фойдаланмоқда.
Бонертнинг қўшимча қилишича, ҳужумларнинг тактик жиҳатдан мураккаб хусусияти, шунингдек, АҚШ-Исроилнинг Эрон билан уруши туфайли қисман юзага келган баллистик ракеталарни тўхтата оладиган ҳаво ҳужумидан мудофаа тизимларининг глобал тақчиллиги Украина томонидан уриб тушириш кўрсаткичларининг пасайишига олиб келди.
Украина Ҳарбий-ҳаво кучлари маълумотлари июль ойи охиригача баллистик ракеталарни уриб тушириш кўрсаткичлари пасайганини кўрсатди. Август ойида Киев ўз уриб тушириш кўрсаткичларини очиқлайдиган рақамларни эълон қилишни деярли тўхтатди.