Россия ичидаги Путинга қарши диверсияларнинг сирли дунёси нигоҳларимиз қаршисида

Россия ичидан ҳаракат қилаётган Путинга қарши диверсияларнинг жумбоқли дунёси

Украина разведка хизматларига хуфиёна ёрдам бераётган икки нафар россиялик эркак Россия ҳудудидаги ҳарбий объектлар ва ходимларни нишонга олган амалиётларда шахсан қатнашгани ҳақида камдан-кам учрайдиган гувоҳликларни берди.

Биз Иван деб атайдиган улардан бирининг айтишича, у Россия ичида туриб Украинанинг Россия ҳудудидаги стратегик тўпурар самолётлар ва ўқ-дори заводларига уюштирган дрон ҳужумларига ёрдам берган.

У «Би-би-си» Жаҳон хизматининг россиялик диверсантларнинг яширин дунёси ҳақидаги ҳужжатли филмида пайдо бўлади.

Поляк мустақил журналисти Марцин Мамон томонидан суратга олинган филмда, шунингдек, биз Фома деб атайдиган, Полшада яшаётган россиялик муҳожир ҳам бор.

Фоманинг айтишича, у Россиядаги маҳфий кўнгиллилар тармоғига раҳбарлик қилади, бу тармоқ Украина ҳарбий разведка хизмати (ГУР) нишонга олишни режалаштираётган юқори мартабали офицерларни кузатиб боради. У бу кўнгиллиларнинг ҳеч қачон ҳужумларнинг ўзида қатнашмаслигини таъкидлайди.

У кимни кузатишаётганини айтмади, аммо ўтган йили декабр ойида Москвада генерал-лейтенант Фанил Сарваров ўлдирилганидан сўнг, Фома у ҳақидаги разведка маълумотларини украиналикларга етказганини тан олди.

Генерал-лейтенант Фанил Сарваров ўтган йили Москвада машинаси остига яширилган портловчи қурилма портлаши оқибатида ҳалок бўлган эди

Россиядаги диверсия гуруҳлари ҳақида аввал ҳам оммавий ахборот воситаларида хабарлар берилган, аммо Иван каби воқеа жойида бўлган, даъво қилинаётган амалиётларни тасвирлаб берадиган шахс билан боғланиш камдан-кам учрайдиган ҳолдир.

ГУР Иван ва Фоманинг иккаласи ҳам агентлик учун ишлаётганини тасдиқлади. Аммо у манзарани тўлиқ кўра олмаслигини ҳам билдирди. Иваннинг назоратчисидан унга ишониш мумкинми деб сўрашганда, у: «Ўзимдан бошқа ҳеч кимга ишончим комил эмас», деб жавоб берди.

ГУР ҳам, бу икки эркак ҳам қанчалик кўп маълумотни очиқламасликка ҳаракат қилишмоқда, бу эса улар томонидан амалга оширилгани айтилаётган ҳаракатларни текшириб кўриш имконини бермайди.

Бироқ, Иван ва Фома тасвирлаган умумий усуллар Украина расмийлари томонидан тан олинган. Киев Россия ичидаги қонуний нишонлар деб аталган объектларга мувофиқлаштирилган дрон ҳужумлари стратегияси ҳақида гапирган ва бунинг учун маҳфий агентлардан фойдаланишини тан олган.

Уруш бошланганидан бери Россияда бир қатор сиёсий қотилликлар ҳам юз берди. Расмиятчилик юзасидан Украина ҳеч қачон мақсадли ҳужумлар учун жавобгарликни расман тан олмайди ёки ўз зиммасига олмайди, гарчи Украина разведка офицери аввалроқ «Би-би-си»га 2024 йил декабр ойида юқори мартабали ҳарбий арбоб генерал-лейтенант Игорь Кирилловнинг ўлдирилиши ортида ўзлари турганини айтган эди.

Қанча россиялик Украина учун бундай ишларни қилаётганини аниқлаш қийин. Фоманинг айтишича, уларнинг сони 300-500 атрофида, аммо буни текширишнинг имкони йўқ.

Иван ва Фоманинг иккаласи ҳам нафақат Россиянинг Украинадаги урушига, балки президент Владимир Путин режимига ҳам қарши эканини ва унинг сиёсий келажаги уруш оқибатига боғлиқ деб ишонишини айтади.

«Ҳозирда... ўйлайманки, агар урушда ютқазишса, [Путин] режими ағдарилиши мумкин... Биз ўз ҳаракатларимиз билан... буни тезлаштиришга ҳаракат қиляпмиз», дейди Иван.

У Мамонга ўз роли ҳарбий объектларни кузатиш ва Россиядаги нишонларга бўлиши мумкин бўлган ҳужумларга тайёргарлик кўриш учун дрон қисмларини яшириш жойларини аниқлашни ўз ичига олганини айтди.

«Ушбу [дрон] таркибий қисмлари бирлаштирилганда... бу бир зарба билан кўплаб, миллионлаб доллар турадиган объектни йўқ қила оладиган ваҳимали қуролга айланади», деди Иван.

У Мамонга Россия ҳарбий аэродроми яқинида портловчи моддаларни яшираётгани акс этган видеони юборди.

Агар у қўлга тушганида, терроризмда айбланиб, ўнлаб йиллар қамоқ жазосига ҳукм қилинган бўларди.

Фоманинг роли бошқача — у масофадан туриб ишлайди, Россиядаги кўнгиллиларини онлайн тарзда ўқитади. Мамон у шундай дарс ўтказаётганини кузатди — дарс кузатув учун танлаб олинган юқори мартабали ҳарбий мулозимни қандай таъқиб қилиш ҳақида эди.

Фома ўз хуфиёна кўнгиллиларига Россия офицерларини қандай таъқиб қилишни ўргатганини тушунтириб берди

«Сизга... мендан ёки ҳамкасбимдан... таклиф қилинган нишон кўрсатилган файл келади. Файлда [нишоннинг] фотосурати, унинг маълумотлари, тафсилотлари, туғилган йили, ёши ва унга берилган тавсиф бўлади. Агар машинаси бўлса, у ҳақида ҳам маълумот бўлади. Нишон томон борганингизда, телефон олмангиз», деди у ўз кўнгиллиларига.

Фоманинг айтишича, у бир вақтлар Россия элитасининг бир қисми бўлган, бу эса унга алоҳида алоқалар тармоғини ва ички маълумотларнинг доимий оқимини беради.

У Мамонга ноутбукида ҳарбий нишонларни қандай белгилаганини кўрсатди.

«Бу маълумотлар базасини кўрсатади... омборхоналар ва ҳарбий қисмларнинг жойлашуви. Генераллар қаерда яшайди... Украинани ўққа тутаётган стратегик тўпурар самолётлар пилотлари қаерда яшайди.

«Тизимни синдириш учун унинг қандай ишлашини тушунишингиз керак. Шундоқ экан, уларнинг заиф нуқталарини нишонга олишингиз мумкин».

Унинг айтишича, тармоғида «уч ўнлаб»га яқин одам бор, улар Россия, Украина ва Европанинг бошқа жойларига бўлинган, Россиядан ташқаридагилар эса нишонларнинг рақамли изларини аниқлаш каби логистик ёрдам кўрсатади.

Фома ГУР кузатиладиган одамларни таклиф қилишини, аммо у ва унинг жамоаси ушбу шахсларни ҳарбий жиноятчи деб ҳисоблаш мумкинми-йўқми, мустақил равишда текширишини таъкидлади.

«Одатда... биз ҳам [ўша шахс ҳақидаги] маълумотларни текширамиз... Шундан кейингина ишлаймизми ёки йўқми, айтамиз».

Аммо у ўз жамоасининг ҳаракатлари оқланган деб таъкидлади.

«Путин ва Россия номидан Украинада даҳшатли ишларни қилаётган одамлар... бунинг учун тўлашлари кераклигини тушунишларини хоҳлайман. Уларнинг қўрқиб қолишини хоҳлайман».

Фома разведка маълумотларини фақат украиналикларга етказганини ва унинг тармоғи ҳеч қандай қотилликни амалга оширмаганини таъкидлади.

2025 йил декабр ойида ўлдирилган генерал Сарваровнинг ўлдирилиши ҳақида у кейинчалик Мамонга шундай хабар юборди: «Уни кузатиб бориш анча куч талаб қилди. У навбатма-навбат хуштори ва ҳамкасби билан яшаган. Изларини яширган ва жадвалини доимо ўзгартириб турган».

Аммо Фома аввалдан Мамон ёки «Би-би-си» билан ҳеч қандай режалар билан ўртоқлашмаган.

Иван эса, аксинча, ҳатто воқеадан кейин ҳам ўзи алоқадор бўлган ишлар ҳақида эҳтиёткорлик билан гапирди.

Фома Иванни мустақил равишда суриштирди.

Украина ва Россиядаги ҳарбий разведка алоқаларини текширгандан сўнг, у Иван ўтган йилнинг июн ойида Елабугадаги Россиянинг энг йирик ҳарбий дрон заводига зарба бериш режасига алоқадор бўлиши мумкинлигига ишонди. Воқеада бир киши ҳалок бўлгани хабар қилинган эди.

Иван мақсад доимо тинч аҳолига зарар етказмаслик эканини таъкидлади.

Амалиётлар Иван учун ҳам хавфли бўлгани аниқ.

«Энг оғир ҳолат машинам текшириш учун тўхтатилганда содир бўлган, ёнимда қўлда ясалган портловчи моддалар бор эди. Хавф жуда юқори эди — лекин кўриб турганингиздек, мени пайқашмади», деди у.

Фош бўлиш хавфини камайтириш учун «ишда аниқ тузилма йўқ», деди у ва ўзи бирга ишлаган бошқа одамлар билан ҳеч қачон учрашмаганини ва уларнинг шахсини билмаслигини қўшимча қилди.

Фома ҳам ўз оператив ходимлари учун худди шу қоидага амал қилади.

«Одамларни гуруҳларга, умумий чатларга йиғишни бошлаганингиз заҳоти... интернетда из қолдирсангиз, катта эҳтимол билан бутун гуруҳ тезда қўлга олинади ёки йўқ қилинади», деди у.

Иваннинг айтишича, Россияда бундай иш учун мос келадиган одамлар жуда кам қолган.

«Ғоявий одамларнинг аксарияти мамлакатни тарк этган ёки аллақачон панжара ортида», деди у.

«Би-би-си» тушунишича, ўз ҳудудида диверсия билан шуғулланадиган кўплаб россияликлар бехабар — масалан, юки бузилганини билмайдиган юк машинаси ҳайдовчилари — ёки ҳақ тўланган одамлардир.

Иван эса буни ғоявий сабабларга кўра қилаётганини айтади — у бир вақтлар сиёсий мухолифат аъзоси бўлган. Натижада, Россия расмийлари унинг ҳаракатларини синчковлик билан кузатиши кутилади.

Шунинг учун унинг Россияни тарк этиши ва тез-тез қайтиб келиши мумкинлиги ажабланарли бўлди.

Мамон Иванни уни Грузия саҳросига олиб боришга кўндиргач, у ерда улар очиқчасига гаплашишлари мумкин эди ва украиналиклар унга қандай қилиб ишонишлари мумкинлигини сўради.

«Сиз учинчи мамлакатга борасиз... у ерда [Украина] агентлари сиз билан учрашади... ва полиграф текширувини ўтказади», деди Иван унга.

Мамон Ивандан Украинадаги ГУР назоратчиларидан бири билан боғлашни сўради. Ушбу эркак дарҳол Иванга карнайли алоқа орқали қўнғироқ қилди — бу Иваннинг у учун ишлашини кўрсатиб турарди. Улар «мактабдаги таъмирлаш ишлари»га ишора қилиб, шифрланган тилда гаплашишди.

Аммо кейинроқ назоратчи Иваннинг ўз хоҳиши билан ёки босим остида россияликлар учун ҳам ишлаши мумкинлигини истисно қила олмаслигини тан олди.

Фома Иваннинг эркин саёҳат қилиш қобилияти мажбурий огоҳлантириш белгиси эмас деб ҳисоблайди.

«[Мамлакат бошқарувида] ҳар хил тешиклар бор ва агар сиз уларни билсангиз ёки шунчаки омадингиз келса, унда бу тешиклардан сакраб ўтишингиз... ва тизимда яшашингиз мумкин. Худди сыр бўлагидаги сичқондек», деди у Мамонга.

Эҳтимол, янада ишончлироғи, агар Иван ФСБ учун ҳам айғоқчилик қилганида, у Украинанинг ҳужум режалари ҳақида билганларини Россия агентлигига етказиши мумкин эди. Украинанинг 100 дан ортиқ дронлари томонидан уюштирилган ҳалокатли зарбадан бир йилдан кўпроқ вақт олдин Иван Марцинга Россия бўйлаб ҳарбий аэродромлардаги стратегик тўпурар самолётларга йирик ҳужум бўлишини айтган эди, гарчи у қачон ва қаерда эканини айтмаган бўлса ҳам.

Марцин Ивандан бу иш билан қандай курашаётганини сўради.

«Қўрқув ҳамиша мавжуд», деди у. «У мени ҳамма жода таъқиб қилади. Ҳеч нарса қилмасангиз ҳам, барибир қўрқасиз. Бу Россия».

Аммо у бир кун келиб ҳаёти ўзгаришига умид қилишини айтди.

«Путин абадий яшамайди», деди у.