Рақамли эгизаклар ва йўқотилаётган энергиядан фойдаланиш. Франсуз компаниялари Ўзбекистонга нималарни таклиф қилмоқда?

Рақамли эгизаклар ва йўқотилаётган энергиядан фойдаланиш: франсуз компаниялари Ўзбекистонга нималарни таклиф қилмоқда?

Агар уларнинг таклифлари танланса, франсуз компаниялари Ўзбекистондаги фаолиятини кенгайтиришга тайёр, деди Франсия Европа ва ташқи ишлар вазирининг транспорт ҳамда барқарор шаҳарларни ривожлантириш масалалари бўйича махсус вакили.

Ўзбекистонга ташрифи давомида махсус вакил Ўзбекистон Президенти администрациясида, Транспорт, Энергетика, Иқтисодиёт ва молия, Инвестициялар, саноат ва савдо вазирликларида, шунингдек, Туризм қўмитаси ва Янги Тошкент дирексиясида учрашувлар ўтказди.

Жерар Волф Газетаъга берган интервюсида шаҳарсозликни ривожлантиришдаги турли ёндашувлар ва франсуз компаниялари Ўзбекистон шаҳарларини ривожлантириш учун қандай инновацияларни таклиф қилаётгани ҳақида сўзлаб берди.

— Шаҳарларни ривожлантириш соҳасида кўплаб чақириқлар мавжуд. Бизнинг вазифамиз Ўзбекистон вазирликлари вакиллари, шаҳар ҳокимиятлари, шаҳарларни бошқаришга масъул шахсларнинг саволларига жавоб беришга ҳаракат қилиш ва нима билан ёрдам беришимиз мумкинлигини кўриб чиқишдан иборат эди.

Менда иккита вазифа бор. Давлат йўналиши бўйича барқарор шаҳарлар ва транспорт масалалари билан шуғулланаман. Бу шаҳар ривожланиши билан боғлиқ кенг кўламли вазифаларни қамраб олади. Бундан ташқари, мен хусусий сектор билан ҳам ишлайман: Франсиянинг МЕДЕФ бирлашмасида барқарор шаҳарлар бўйича ищи гуруҳга раҳбарлик қиламан.

Бу ерда биз элчи ва унинг жамоаси билан биргаликда Ўзбекистонга барқарор шаҳарлар соҳасидаги энг яхши франсуз ечимларини таклиф қилишга ҳаракат қиляпмиз. Сўнгра Ўзбекистон томони ўзи фойдаланмоқчи бўлганларини танлаб олиши керак бўлади, шундан кейин компаниялар аниқ техник ечимларни таклиф қилиши мумкин. Аммо аввало, сиз шаҳарларингизни қандай ташкил қилмоқчи эканингизни аниқ тушуниб олиш керак.

Асосий мавзулардан бири — Янги Тошкент: биз янги шаҳар олдида турган вазифаларни ҳал қилишда қандай ёрдам беришимиз мумкинлигини муҳокама қилдик.

— Қандайдир битта лойиҳага эътибор қаратиш бизнинг делегациямизнинг мақсади эмас. Биз кенгроқ миқёсда Тошкент ёки умуман мамлакат учун мос ечимларни топишда қандай ёрдам беришимиз мумкинлигини кўрмоқчимиз.

Биз, франсузлар, ўзимизни энг зўримиз, деган даъвода эмасмиз. Аммо бизда урбанизация масалалари бўйича комплекс қараш ва турли мамлакатларда ишлаш тажрибаси бор.

Бизда узоқ тарихга эга компаниялар бор: мен аввал ишлаган Франсуз тажрибасининг муҳим қисми Иккинчи жаҳон урушидан кейин мамлакатни тиклаш билан боғлиқ. Ўша пайтда миллий даражада ишлаган компаниялар кейинчалик йирик халқаро иштирокчиларга айланди.

Учрашувлар давомида биз компаниялар билан биргаликда энг мос ечимларни қандай таклиф қилишни муҳокама қилдик. Ахир Ўзбекистонга мос келадиган нарса Осиёнинг бошқа қисмлари ёки Лотин Америкасидаги каби бўлиши шарт эмас. Таклиф мамлакатнинг мавжуд шароитларига ва ривожланиш моделига мос келиши керак.

— Шаҳар дунёнинг қаерида бўлмасин — тўртта асосий хизматдан иборат мозаикадир. Шаҳар ишлаши учун унда сув, энергия, транспорт бўлиши, шунингдек, чиқиндилар муаммоси ҳал қилиниши керак.

Бешинчи элемент ҳам бор — соғлиқни сақлаш, шифохоналар керак, лекин бу бироз бошқача турдаги хизмат.

Тўртта асосий йўналишнинг ҳар бири бўйича биз ечимларни таклиф қилишимиз мумкин — бир хил бўлиши шарт эмас, балки аниқ бир мамлакатга мослаштирилган ечимларни. Ва бу соҳаларнинг барчасида гап декарбонизация (углерод чиқиндиларини камайтириш) ҳақида бормоқда.

Углерод чиқиндилари камроқ бўлган транспорт — бу тушунарли мисол. Бироқ бу энергетика, сув таъминоти ва чиқиндиларни қайта ишлашга ҳам тегишли. Ё ишлаб чиқаришда, жумладан, энергия ишлаб чиқаришда чиқиндиларни камайтирамиз, ёки ёпиқ сиклдаги иқтисодиёт (сиркуляр иқтисодиёт) тамойилларини жорий қиламиз.

Чиқиндилардан энергия олиш ҳозирда анча кенг тарқалган ва бу йўналишда олдинга бориш керак. Сув таъминоти тизимларида ёпиқ сиклдаги иқтисодиётни қўллашга ҳам шундай ёндашилади.

Яна бир йўналиш — “чиқинди энергия”дан (ортиқча энергиядан) фойдаланиш, яъни ускуналар ишлаши жараёнида ҳосил бўладиган, лекин одатда тарқалиб кетадиган ва фойдаланилмайдиган энергия. Масалан, дата-марказларнинг серверлари жуда кўп миқдорда иссиқлик ажратади. Уни йиғиб, биноларни иситиш ёки сувни иситиш учун ишлатиш мумкин.

Париждаги Олимпия ўйинлари учун қурилган Сув спорт турлари марказини (Сентре Ақуатиқуе Олймпиқуе) олайлик. Бу улкан бино. Уни иситиш, совутиш, бассейнлардаги сувни тозалаш керак — буларнинг барчаси катта энергия талаб қилади.

Бу марказда ёндош дата-марказ ва бинонинг ўз сервер хонасидан чиқадиган иссиқлик, шунингдек, қуёш панеллари ва бошқа ечимлардан фойдаланилади. Унинг энергияга бўлган эҳтиёжининг 90 фоизга яқини қайта тикланувчи манбалар ва иссиқликни утилизация қилиш ҳисобига қопланади.

Бу биз бу ерда таклиф қилаётган мисоллардан биридир. Албатта сув спорт турлари маркази учун бўлиши шарт эмас: бундай ёндашувларни турли вазиятларда қўллаш мумкин.

Биз ўз тажрибамиз билан мамнуният билан бўлишишга тайёрмиз. Барчаси очиқ: ўзбекистонлик вазирлар келиб, кўришлари мумкин, биз эса бу қандай ишлашини тушунтириб берамиз.

Шу билан бирга, техник ечимга биз бошқаларнинг таклифларида доим ҳам бўлавермайдиган иккита элементни қўшамиз.

Биринчиси — одамларни ўқитиш. Кўпчилик компаниялар: “Мана бизнинг энг яхши ечимимиз. Унинг нархи шунча”, дейиши мумкин. Биз бу билан чекланмаймиз. Биз: “Мана бизнинг ечимимиз ва биз сизнинг мутахассисларингизни ундан фойдаланишга ўргатамиз”, деймиз.

Агар сизга автомобил беришса, лекин ҳайдашни билмасангиз, ҳеч қаерга боролмайсиз. Бу ерда ҳам шундай. Агар сиз сув спорт турлари маркази учун юқори технологик ускуна олсангиз-у, уни қандай бошқаришни билмасангиз, сизда жиддий муаммолар юзага келади.

Шунинг учун эксплуатация қилишни амалий ўргатиш таклифимизнинг ажралмас қисмидир.

Иккинчи элемент — инновациялар. Биз ўз таклифларимизга декарбонизация билан, шунингдек, обьектни қандай қилиб энг яхши тарзда қуриш билан боғлиқ инновацияларнинг имкон қадар максимал ҳажмини киритишга ҳаракат қиламиз.

Айнан шунинг учун ҳам инфратузилма лойиҳаларига биз рақамли эгизакларни (сифровые двойники) киритамиз. Бизнингча, бугунги кунда бу — трамвай, бино ёки ишлатилиши керак бўлган бошқа инфратузилма бўлсин — обьектнинг узоқ муддатли истиқболда муваффақиятли ишлаши шартларидан биридир.

Янги Тошкентдаги янги бинони олайлик. Рақамли эгизак ёрдамида унинг жойлашуви энергия истеъмолига қандай таъсир қилишини олдиндан баҳолаш мумкин. Агар бинони шимолга ёки жанубга қараца, қуёш, шамол ва бошқа омиллар туфайли кўрсаткичлар турлича бўлади. Модел иситиш ва совутишга бўлган эҳтиёж энг кам бўладиган ҳолатни танлаш имконини беради.

Бу транспорт тизимларига — трамвай, метро ёки шаҳар осма йўлига (канат йўлига) ҳам тегишли. Рақамли эгизак ёрдамида энг мос йўналишни танлаш мумкин: масалан, осма йўл учун шамол таъсири камроқ бўлган ёки трамвай учун энг мос келадиган кўча орқали.

Бугунги кунда бу таклифларимизнинг мажбурий қисмидир. Бошқа мамлакатлар таклифларида доим ҳам ундай эмас.

— Бизнингча, шаҳар ва мамлакат фақат битта ечимга таяниб қолиши мумкин эмас. Бизнинг шаҳар муаммоларига ёндашувимиз ҳар доим турли ечимларни уйғунлаштириш ва бир транспорт туридан бошқасига ўтиш мумкин бўлган алмашинув тугунларини яратишдан иборатдир.

Шу билан бирга, Тошкент учун ечим — трамвай ва шу нарса Самарқандга ёки бошқа бирон бир шаҳарга ҳам мос келади, деб бўлмайди. Шаҳарнинг географияси ва тарихи маълум бир транспорт турини жорий қилишга йўл қўймаслиги мумкин.

Янги Тошкент каби янги шаҳар қураётганингизда, трамвай ёки бошқа транспорт тизимига эга бўлишни хоҳлашингизни ҳисобга олиб, маконни олдиндан ташкил қилишингиз мумкин. Агар шаҳар аллақачон қурилган бўлса, мавжуд шароитларга мослашиш керак.

Самарқандда трамвай ўтиши учун масжидни бошқа жойга кўчириб бўлмайди. Янги Тошкентни нолдан қураётганингизда эса сизда бошқа имкониятлар бўлади. Бу бошқа вазифа.

Биз энг мос ечимни таклиф қилиш учун маҳаллий ҳокимият сўровларига мослашамиз. Ва у ҳар доим турли хил транспорт турларининг уйғунлигини назарда тутади.

Агар одам автобусга ўтирса ва кейин осма йўлга ёки метрога ўтмоқчи бўлса, ҳаммаси ўзаро мувофиқлаштирилган ва боғланган бўлиши керак. Акс ҳолда тизим ишламайди. Биз транспортни ташкил қилишга айнан шундай ёндашамиз.

— Мен Ўзбекистонда бизнес юритиш ҳақида муаммо сифатида эмас, балки бир қатор ечимлар сифатида гапирган бўлардим.

Икки кун ичида ўтказган учрашувларимиз шуни кўрсатдики: суҳбатдошларимиз мавжуд бўлган энг яхши ечимларни жорий этишни тезлаштиришга интилмоқда. Улар буни имкон қадар тезроқ олишни хоҳлашяпти.

Шу билан бирга, улар биз мутахассисларни тайёрлашни кўзда тутаётганимизни қадрламоқда. Агар биз электр энергетикаси, чиқиндиларни қайта ишлаш ёки, масалан, чиқиндилардан энергия олиш ҳақида гапирадиган бўлсак, техник ва илмий нуқтаи назардан булар осон вазифалар эмас. Оптимал самарадорликни таъминлаш учун жуда яхши тайёргарликдан ўтган одамлар керак.

Шунинг учун биз ҳар доим ҳам техник ечим, ҳам мутахассисларингизни қандай ўқитишимиз ҳақидаги тушунтириш билан келамиз.

Ушбу икки кун давомида биз мавжуд ечимлар ҳақида сўзлаб бердик ва битта вазифага турли ёндашувларни қандай қилиб энг яхши тарзда уйғунлаштиришни муҳокама қилдик. Ягона жавоб йўқ — ечимларнинг уйғунлиги керак.

Биз шунингдек, учрашган расмийларимиз узоқ муддатли натижадан жуда манфаатдор эканини ҳис қилдик. Бу нафақат одамларни ўқитишни, балки техник йўқотишларга эътибор қаратишни ҳам англатади. Улар электр тармоқларида ҳам, сув таъминоти тизимларида ҳам юзага келади. Содда қилиб тушунтирганда, иккита вариант бор. Водопровод қувурларини ўрнатиб, уларни бирлаштириб — шу билан ишни тугатиш мумкин. Ёки бир вақтнинг ўзида йўқотишлар юзага келаётганини аниқлаш имконини берувчи датчиклар тизимини ўрнатиш мумкин. Агар улар пайдо бўлса, тизим сигнал беради ва уларни имкон қадар чеклаш учун чоралар кўриш мумкин бўлади.

Биз айнан шундай ишлаймиз: турли ечимларни таклиф қиламиз, мутахассисларни ўқитишни кўзда тутамиз ҳамда самарадорликни сақлаш, энергия ва бошқа ресурслар йўқотишларини камайтириш имконини берувчи технологиялардан фойдаланамиз.

— Улар бу мамлакатга кўпроқ сармоя киритишга тайёрми? Жавоб аниқ: ҳа, шак-шубҳасиз, агар бизни танлашса.

Бироқ бу икки кун ичидаги учрашувлар, хусусан, Янги Тошкентда бош вазир ўринбосари ва бошқа расмийлар билан бўлган учрашув франсуз ечимларига қизиқиш борлигини кўрсатди.

Биламизки, бу ерда бошқа давлатлар вакиллари ҳам ишламоқда. Бу мутлақо табиий ҳолат: Ўзбекистон фақат битта давлатга қарам бўлиб қолиш ниятида эмас.

Биз ҳозирча тўхталиб ўтмаган яна бир жиҳат бор — бу университетлар ва ёш мутахассислар билан ҳамкорлик.

Янги Тошкентдаги учрашувда бу ерда улкан университет маркази яратилаётганига эътибор қаратдим. Биз муҳандислик йўналиши талабаларини қабул қилишга тайёрмиз. Биз Франсияда ҳам, ўзимиз ишлаётган мамлакатларда ҳам ёш муҳандислар ва техник мутахассислик талабалари билан ҳамкорлик қилишни жуда муҳим деб ҳисоблаймиз.

Ёшларни эртанги кунга яхшироқ тайёрлаш учун биз шаҳар лойиҳалари бўйича ҳамкорлик қилишга ва университетлар ўртасидаги алоқаларни ривожлантиришга тайёрмиз. Гап бир марталик лойиҳа ҳақида кетмаяпти — биз келажакка биргаликда тайёргарлик кўришга ҳаракат қиляпмиз. Бизнинг ДНКъимиз шундайки, маҳаллий ёш авлод иштирокисиз шаҳарларни қуришни, тиклашни ёки уларни қуришда ёрдам беришни тасаввур қила олмаймиз. Ахир ўн йилдан кейин айнан шу одамлар у ерда яшайди-ку. Бу франсуз қарашининг бир қисмидир.

— Биринчи навбатда, мен Франсиянинг ЭДФ электр энергетика компаниясида иккинчи одам бўлганман. Хитойлик ҳамкорлар билан биргаликда атом электр стансияларини қурганмиз, шунинг учун мен Хитой таклифларини бўлмағур нарса, деб айтадиган одам эмасман. Бу ҳақиқатга тўғри келмайди.

Иккинчидан: рақобат — бу рақобат. Баъзида таклиф арзонроқ, баъзида эса нархи бир хил бўлади.

Ҳаммаси айнан нима қидираётганингизга ва таклифга нималар киритилганига боғлиқ. Сиз бирор нарса сотиб олишингиз мумкин, шундан сўнг сизга: “Энди ишлатинг”, дейишади. Ёки буни у билан ишлайдиган одамларни ўқитиш билан бирга сотиб олишингиз мумкин.

Хитой компаниялари ҳам, бошқалар каби, мутахассисларни ўқитишга тайёр. Лекин баъзида улар: “Албатта, ўз одамларингизни ўзингиз тайёрласангиз, арзонроқ тушади”, дейишади.

Мен буни ёмон демаяпман. Бу сизнинг танловингиз. Шунчаки гап бошқа хил таклиф ҳақида бормоқда.

Биз, албатта, комплаенс қоидаларига риоя қилган тақдирда, хитойлик, ҳиндистонлик ва бошқа ҳамкасбларимизни ҳурмат қиламиз. Ўз томонимиздан биз мавжуд бўлган энг яхши технологияларни таклиф қилишга ҳаракат қиламиз.

Биз Ўзбекистон аҳолисининг ўсиш суръатларидан чиндан ҳам ҳайратда қолдик — бу ҳаракатни тезроқ қилиш кераклигини англатади.

Ҳар қандай мамлакат нимадир таклиф қилиши мумкин. Аммо айтайлик, сизда 100 та метро вагони бор. Агар уларни қандай эксплуатация қилишни ҳеч ким билмаса, сиз ҳали ишга тайёр эмассиз.

Баъзан бизнинг таклифимиз энг арзони бўлмаслиги мумкин. Лекин энг арзони бу энг самаралиси дегани эмас. Биз бошқа мамлакатлар компаниялари, шу жумладан Ҳиндистон компаниялари билан ҳам ишлаймиз — Франсиянинг ўзида ҳам. Бизнинг вазифамиз айнан нимани таклиф қилаётганимизни тушунтиришдан иборат.

Элчи ва унинг жамоаси билан биргаликда шуни ҳис қилдик: Ўзбекистон олдида турган вазифа кўлами шунчалик каттаки, бу ерда Франсияда айтадиганларидек “пишлоқми ёки десерт?” деб танлаб бўлмайди. Пишлоқ ҳам, десерт ҳам керак — ҳамманинг иштироки зарур. Акс ҳолда жуда қийин бўлади.