Қундузларнинг кўпи қолмади, аммо дарёларда 20 та янги тўғон пайдо бўлди
АҚШнинг Юта штатида қурғоқчиликдан зарар кўрган дарёларни тиклаш учун 47 та қундуз кўчирилди. Уларнинг атиги чорак қисми янги жойда қолган бўлса-да, тажриба якунида Прайс ва Сан-Рафаел дарёларида жами 20 та янги тўғон қайд этилди. Бу иншоотларнинг балиқларга таъсири ҳали ўрганилиши керак.
Қундузлар сони камайган бўлса-да, дарёларда 20 та янги тўғон пайдо бўлди
Юта штати университети олимлари 2019–2020-йилларда ўтказган тажрибада бошқа ҳудудларда мулк ёки инфратузилмага зарар етказгани учун тутиб олинган қундузлардан фойдаланган. Улар бу ҳайвонларни қурғоқчил ҳудуддаги икки дарёга кўчириб, табиий тўғонлар маҳаллий ноёб балиқларнинг яшаш муҳитини яхшилай оладими, деган саволга жавоб излашган.
Тадқиқот натижалари Анимал Сонсерватион журналида эълон қилинган.
Қундузлар кўпинча экотизим “муҳандислари” деб аталади. Улар барпо этадиган тўғонлар сув оқимини секинлаштиради, сувнинг атрофга ёйилишига ва ботқоқлашган ҳудудлар шаклланишига ёрдам беради. Бундан ташқари, балиқлар учун муҳим бўлган сокин ва чуқур сув ҳавзаларини ҳосил қилади. Қурғоқчилик даврида бундай жойларнинг аҳамияти янада ортади.
Бироқ қундузларни кўчириш кутилганидан анча мураккаб бўлиб чиқди. Саккиз ҳафталик кузатув давомида кўчирилган ҳайвонларнинг омон қолиш даражаси 40 фоизга ҳам етмаган. Шу ҳудудда аввалдан яшаган 24 та қундуздан иборат назорат гуруҳида эса бу кўрсаткич 80 фоизни ташкил этган.
Баъзи қундузлар йиртқичлар сабаб нобуд бўлган, бошқалари эса номаълум сабабларга кўра ўлган. Айрим ҳайвонлар ҳаракатини кузатиш учун ўрнатилган датчикларини йўқотган. Шу боис кузатувдан йўқолган ҳар бир қундузни нобуд бўлган деб ҳисоблаб бўлмайди.
Кўчирилган қундузларнинг тахминан чорак қисмигина қўйиб юборилган жойда қолган. Қолганлари эса ўзига мосроқ ҳудуд излаб кетган. Олимларнинг таъкидлашича, одатда бундай кўчиришларда ҳайвонларнинг қарийб ярми янги жойда қолади.
Шунга қарамай, тадқиқотчилар тўғонлар сонини ошириш мақсадига эришилганини айтмоқда. Прайс дарёсида 17 та, Сан-Рафаелда эса учта янги тўғон қайд этилган. Уларнинг айримлари аввалдан мавжуд сунъий иншоотлар ёнида қурилган.
Олимлар кузатув ҳудудидан кетган қундузлар ҳам шу дарё ҳавзаларининг бошқа зарарланган қисмларида жойлашиб, фойда келтириши мумкинлигини тахмин қилмоқда. Бироқ бу эҳтимол ҳозирча тасдиқланмаган.
Энди тадқиқотчилар янги тўғонлар балиқларнинг яшаш шароитига қандай таъсир қилишини ўрганмоқчи. Демак, тўғонлар кўпайгани қайд этилган бўлса-да, дарё экотизимлари тўлиқ тиклангани ҳақида хулоса қилишга ҳали эрта.