Қондаги шакар меъёри ёшга қараб ўзгарадими? Кўпчилик билмайдиган 4 та факт

**Қондаги шакар миқдори ёшга қараб ўзгарадими? Кўпчилик билмайдиган 4 та муҳим факт**

Кўпчилик орасида ёш ўтган сари қондаги шакар миқдори ҳам ўзгариб бориши ҳақида нотўғри тушунча мавжуд. Аслида, инсон организми учун ёш улғайгани сари ҳар ўн йилда ўзгариб турадиган алоҳида "шакар меъёри" йўқ. Вояга етган аксарият инсонлар учун деярли бир хил кўрсаткичлар асос қилиб олинган. Шу сабабли, таҳлил натижасини текширишда интернетдаги умумий маълумотларга эмас, балки таҳлил кўрсаткичларига таяниш лозим. Чунки глюкоза миқдорини аниқлаш рақамлари амалдаги лаборатория текшируви услубига қараб бироз фарқ қилиши мумкин.

**Қондаги шакар миқдори нима учун ўлчаниши керак?**

Одатда қондаги шакар деганда глюкоза консентрацияси тушунилади. У организм ҳужайралари учун асосий энергия манбаи ҳисобланади. Кўпинча глюкоза миқдори оч қоринга — тунда камида 8–12 соат давомида овқатланмасдан олинган қондан ўлчанади. Шунингдек, таҳлилнинг бошқа турлари ҳам бор: овқатдан кейинги глюкоза миқдори, шакар юкламаси тести ҳамда охирги 2-3 ойлик ўртача кўрсаткични кўрсатувчи гликирланган гемоглобин таҳлили.

Бу таҳлил турларини ўзаро чалкаштириб юбормаслик жуда муҳим. Оч қоринга олинган глюкоза ва гликирланган гемоглобин меъёрлари бутунлай бошқа-бошқа ўлчов бирликларига эга ва уларни тўғридан-тўғри солиштириб бўлмайди.

**Катталар учун асосий мезонлар қандай?**

Соғлом одамда оч қоринга венадан олинган қон плазмасидаги глюкоза меъёри, тахминан 4,1 дан 5,9 ммол/л гача бўлган оралиқ ҳисобланади. Оч қоринга 5,6–6,9 ммол/л атрофидаги кўрсаткичлар одатда диабетолди ҳолат белгиси сифатида баҳоланади ва ҳушёрликни талаб қилади. Таҳлил қайта топширилганда ҳам натижа 7,0 ммол/л ва ундан юқори чиқса, демак, шифокорга кўриниш шарт.

Бу рақамлар барча лабораториялар учун қатъий қоида бўлмай, шунчаки асосий мўлжалдир. Меъёрий кўрсаткичлар қон венадан ёки бармоқдан олинганига, лаборатория қандай жиҳоз ва реактивлардан фойдаланаётганига боғлиқ. Шу боис бир хил шакар даражаси турли лабораторияларда бир-биридан бироз фарқланиши мумкин.

**Бармоқдан олинган қон ва венадан олинган қоннинг фарқи нимада?**

Яна бир чалкашлик қоннинг қаердан олингани билан боғлиқ. Уй шароитида бармоқдан шакарни ўлчайдиган глюкометр ва шифохона лабораториясида венадан олинган қон таҳлили, ҳатто бир вақтда текширилганда ҳам ҳар хил рақамларни кўрсатади. Венадан олинган қон плазмаси одатда бармоқдан олинган қонга қараганда бироз юқорироқ чиқади. Бу аппаратнинг хатоси эмас, балки организмнинг табиий физиологик хусусиятидир.

Шунинг учун уйдаги глюкометр натижасини лаборатория бланкасидаги вена қони меъёри билан солиштириш нотўғри. Одатда глюкометрларнинг йўриқномасида натижаларни аниқлаш учун алоҳида жадвали бўлади.

**Нима учун ёш даражаси таъсир кўрсатади?**

Катталар учун ягона ёш стандарти бўлмаса-да, ёш ўтган сари одам организмининг инсулинга бўлган сезгирлиги аста-секин пасаяди ва таҳлилларда бузилишлар пайдо бўлиш хавфи ортади. Шу сабабли маълум бир ёшдан кейин глюкоза миқдорини мунтазам текшириб туриш тавсия этилади. Айниқса, ортиқча вазн, камҳаракат турмуш тарзи ва яқин қариндошларда қандли диабет касаллиги борлар бунга жиддий қараши керак.

Болалар ва ўсмирларда меъёр катталарникидан сезиларли даражада фарқ қилади. Бироқ вояга етган аҳоли орасида, айтайлик, 30 ёшли ва 60 ёшли инсоннинг меъёрий кўрсаткичларида деярли фарқ бўлмайди. Бу вазиятда ёшдан кўра инсоннинг умумий саломатлиги анча муҳимроқ.

**Кимлар учун организмдаги глюкоза миқдорини тез-тез текширтириш тавсия этилади?**

Текширувлар муддатини кескин ўзгартирадиган аниқ ёш чегараси йўқ, аммо шифокорлар қондаги шакарни мунтазам назорат қилишни тавсия этадиган хавф омиллари мавжуд. Буларга ортиқча вазн, айниқса, қорин соҳасида ёғ тўпланиши, камҳаракат турмуш тарзи, яқин қариндошларда диабет борлиги ҳамда юқори қон босими кабилар киради.

**Меъёрий кўрсаткичнинг қандай бўлишини интернетдан текшириш хато ҳисобланади**

Энг кўп йўл қўйиладиган хато — меъёрни интернетдан қидиришдир. Аксинча, натижа вароғининг ўзида кўрсатилган референт қийматлар устунига қараш лозим. Лаборатория одатда сизнинг рақамингиз ёнида ўзи қўллаган услуб учун нормал ҳисобланган оралиқни ёзиб қўяди. Агар натижангиз шу оралиққа тушса, демак, ҳаммаси жойида. Агар натижа юқори ёки паст бўлса, бу шифокор ҳузурига бориш учун сигналдир.

Таҳлил оч қоринга топширилганми ва охирги овқатланишдан кейин неча соат ўтганига алоҳида эътибор бериш керак. Тайёргарлик қоидасига бироз бўлса-да амал қилмаслик ҳам натижани ўзгартириб юбориши мумкин. Одатда оч қоринга глюкоза таҳлили топширишдан олдин 8–12 соат давомида ҳеч нарса емаслик сўралади. Сув ичиш мумкин, аммо чой, кофе ва ҳар хил ширин ичимликлар хато кўрсаткичли натижаларга сабаб бўлади.

**Оч қоринга глюкоза ва гликирланган гемоглобин: Иккала таҳлил ҳам шартми?**

Оч қоринга глюкоза таҳлили қанд миқдорининг таҳлил топширилган куннинг эрталабки ҳолатини кўрсатади. Бланкаларда кўпинча ҲбА1с деб ёзиладиган гликирланган гемоглобин эса бошқача ишлайди: у қондаги шакарнинг маълум бир вақтдаги эмас, балки охирги 2-3 ойлик ўртача даражасини акс эттиради.

Гликирланган гемоглобин таҳлилининг қулай жиҳати шундаки, уни топшириш учун оч қолиш шарт эмас. Унга бир кун олдинги стресс ёки парҳезнинг тасодифан бузилиши каби вақтинчалик омиллар таъсир қилмайди. Шу боис шифокорлар иккала кўрсаткични биргаликда баҳолашни тавсия қиладилар. Оч қоринга глюкоза бугунги натижани кўрсаца, гликирланган гемоглобин охирги ойлардаги умумий тенденсияни кўрсатади.

**Стресс, шамоллаш ва уйқусизлик кабилар таҳлил натижасига таъсир қилиши мумкин**

Қондаги шакар даражаси вақтинчалик омилларга жуда таъсирчан. Стресс, уйқусизлик, шамоллаш ёки бирон бир яллиғланиш, таҳлилдан бир кун олдинги оғир жисмоний меҳнат, баъзи дорилар ва ҳатто қон топширишдан олдин чой ичиб қўйиш ҳам натижани одатдагидан ўзгартириб юбориши мумкин.

Шунинг учун меъёрдан юқори ёки паст биргина таҳлил натижаси ваҳима қилишга ёки дарҳол ташхис қўйишга асос бўлмайди. Натижалар шубҳали бўлганда, шифокорлар ташхисга аниқлик киритиш учун одатда текширувни қайта топширишни буюрадилар.

**Қуйидаги ҳолатлар кузатилса, зудлик билан шифокор кўригига бориш тавсия этилади:**

* Доимий чанқоқлик ва оғиз қуриши;

* Тез-тез пешоб чиқариш;

* Тушунарсиз чарчоқ ва ҳолсизлик;

* Сабабсиз вазн йўқотиш;

* Теридаги жароҳат ва яраларнинг секин битиши.

**Қондаги глюкоза миқдори ҳақидаги энг оммабоп 4 та янглиш фикр:**

1. **Байрам дастурхонида ширинлик еганда шакарнинг бир марта кўтарилиши — диабет дегани.** Бу нотўғри. Соғлом одамда ҳам овқатдан кейин шакар кўтарилади ва кейин ўз-ўзидан тушади. Битта ўлчов билан ташхис қўйилмайди.

2. **Уй глюкометри лабораториядан кўра аниқроқ кўрсатади.** Йўқ, маиший асбобларнинг ўз хатолик даражаси бор. Улар фақат кунлик ўз-ўзини назорат қилиш учун қулай, аммо аниқ ташхис қўйишга ярамайди.

3. **Агар таҳлил бир марта яхши чиқса, қайтиб текширилмаса ҳам бўлади.** Қондаги шакар ёш ва турмуш тарзига қараб ўзгаради, шу боис текширувнинг мунтазамлиги муҳим.

4. **Шакар миқдори нормада бўлса, организмда муаммо йўқ.** Ундай эмас. Гликирланган гемоглобин каби бошқа кўрсаткичлар оч қоринга шакар ўзгаришидан анча олдин ҳам касаллик белгиларини аниқлаши мумкин.