Қайта тиклаб бўлмайдиган бўлиниш

**Ортга қайтмас ёриқ**

Африка қитъасида йирик тектоник жараёнлар давом этмоқда, бу эса келажакда янги материкнинг пайдо бўлишига олиб келади. «Geodesy & Cartography» илмий журналида чоп этилган тадқиқотга кўра, Кения шимолидаги Туркана кўли ҳудудида ер қобиғи ёриғининг кенгайиши кутилаётган ўзгаришларнинг асосий белгиси бўлди. Олимларнинг фикрига кўра, Африка ҳозирда иккита йирик бўлакка узоқ муддатли ажралиш босқичида турибди.

2005 йилда Эфиопия чўлида улкан 35 миллик ёриқ — Шарқий Африка рифти пайдо бўлганидан бери, ушбу минтақада литосфера плиталарининг ҳаракати тўхтамаяпти. Тадқиқотчилар тектоник фаоллик аста-секин қуруқликнинг шарқий қисмини асосий плитадан ажралишига олиб келаётганини аниқладилар.

Инсонлар учун бу ўзгаришлар деярли сезилмайди, чунки плиталар йилига атиги 4,7–7 миллиметр тезликда ажралмоқда. Бироқ жараённинг ташқи белгилари аллақачон кўзга ташланмоқда: булар тупроқдаги улкан ёриқлар, вулқон фаоллигининг кучайиши ва Шарқий Африкадаги мунтазам зилзилалардир.

Мутахассисларнинг баҳолашича, геологик ажралиш зонасига Кения, Танзания ва Эфиопия ҳудудлари киради, улар вақт ўтиши билан икки қисмга бўлинади. Уларнинг ҳисоб-китобларига кўра, қуруқликнинг тўлиқ ажралиши 5 дан 10 миллион йилгача вақт олади: материк иккита алоҳида субконтинентга парчаланади, уларнинг орасидаги бўшлиқни эса янги океан ҳавзаси тўлдиради.

Янги океан туғиладиган механизмлар яхши ўрганилган ва Ернинг геологик тарихидаги ўнлаб мисоллар билан тасдиқланган. Икки литосфера плитаси ажралганда, уларнинг ўртасида ёриқ пайдо бўлади ва у ерга мантиядан магма кўтарила бошлайди; у қотиб, янги океан қобиғини ҳосил қилади. Сўнгра ёриқ аста-секин кенгаяди ва чуқурлашади, шундан сўнг унга қўшни денгиз ва океанлардан сув қуйила бошлайди.

Бундан миллионлаб йиллар аввал қадимги Пангея суперконтиненти парчаланганда, Атлантика океани айнан шундай сценарий бўйича пайдо бўлган эди. Ҳозир эса биз африка қитъасида худди шу жараённинг бошланишини кузатмоқдамиз.