Қанчалик мастлик ҳаддан ташқари мастлик ҳисобланади? Корнеллдаги зўрлаш айбловлари розилик тўғрисидаги қонунлардаги «тирқишлар»ни фош қилмоқда

Қай даражадаги мастлик ҳаддан ташқари мастлик ҳисобланади? Корнелл университетидаги зўрлаш бўйича даъволар розилик тўғрисидаги қонунлардаги тахмин қилинаётган «тирқишларни» очиб берди

АҚШда бир аёлнинг Корнелл университети талабалар уюшмаси (биродарлиги) аъзоларига қарши жинсий зўравонлик бўйича қилган шикояти қандай кўриб чиқилганига нисбатан норозилик тўлқини экспертларнинг фикрига кўра, кўплаб штатларда жинсий зўравонлик ва спиртли ичимликлар истеъмол қилиш билан боғлиқ амалдаги қонунларда мавжуд муаммоларга эътибор қаратди.

Суд ҳужжатларида Жейн Доу деб кўрсатилган аёл ўтган ойда даъво аризаси билан мурожаат қилиб, 2024 йилда Нью-Йорк штатидаги университетда бир неча эркак томонидан унга гиёҳванд модда берилгани ва зўрланганини даъво қилган.

Доунинг айтишича, у ўша куни кечқурун талабалар уюшмаси биносига боришдан олдин спиртли ичимлик ичган, у ерда бир неча эркак уни кетамин ҳидлашга мажбурлаган ва унга спиртли ичимлик берган, сўнгра гуруҳли чатда у билан «бепул» жинсий алоқа қилишни тарғиб қилган.

У ушбу тахмин қилинаётган воқеа пайтида маст ҳолатда бўлганини ва розилик беришга қодир эмаслигини айтди.

Нью-Йоркнинг амалдаги қонунчилигига кўра, ўз хоҳиши билан гиёҳванд моддалар ёки спиртли ичимликлар истеъмол қилган шахс — ўз розилигисиз маст қилинган шахсдан фарқли ўлароқ — жинсий алоқага розилик беришга қодир эмас деб автоматик равишда ҳисобланмайди.

АҚШ ОАВлари буни «ихтиёрий мастлик тирқиши» деб кенг таърифлади.

Ўтган ҳафта Нью-Йорк губернатори Кэти Хокул: «Ихтиёрий мастлик жинсий зўравонлик ёки гуруҳли зўрлаш учун рухсатнома эмас», деди ва ушбу «тирқиш»ни ёпиш учун штат қонун чиқарувчи органи билан бирга ишлашини билдирди.

Бироқ айрим экспертларнинг таъкидлашича, қонун нотўғри тушунилган ва у ичиш ёки гиёҳванд моддаларни истеъмол қилишни танлаган одамларга жинсий зўравонлик ҳақида хабар беришга тўсқинлик қилмайди. Аммо бу улардан шу даражада ҳаракатга лаёқатсиз бўлганликларини исботлашни талаб қиладики, улар жисмонан розилик бера олмаган бўлишлари керак — бу шунчаки маст бўлишдан кўра юқорироқ мезондир.

Бу масала АҚШда кимдир ичган бўлса, нима розилик деб ҳисобланиши борасида давом этаётган баҳс-мунозараларни акс эттиради.

Нью-Йорк қонунчилиги ҳали ҳам ичиш ёки гиёҳванд моддаларни истеъмол қилишни танлаган зўравонлик қурбонларини ҳимоя қилади.

«Агар шахс спиртли ичимликлар ёки гиёҳванд моддаларни истеъмол қилгани сабабли розилик ёки рози эмаслигини билдира олмаса, у билан ҳар қандай жинсий алоқа ҳамиша розиликсиз деб ҳисобланади, спиртли ичимликлар ёки гиёҳванд моддаларни қабул қилиш ихтиёрий ёки мажбурий бўлганидан қатъи назар», деди университетларга жинсий зўравонлик ҳолатларини кўриб чиқишда ёрдам берадиган Шорр.

«Мен ўз хоҳиши билан маст бўлган шахсга нисбатан жинсий зўравонлик қилган кўплаб одамларни жиноий жавобгарликка тортганман», деди у ва қўшимча қилди: «Мен ҳукмларга эришдим. Улар қамоққа кетишди».

Баъзиларнинг фикрича, амалдаги қонуннинг муаммоси шундаки, розилик бериш учун ҳаддан ташқари мастлик даражаси жуда юқори белгиланган.

Камида 19 та штат, жумладан Нью-Йорк ҳам, шахснинг ҳаракатга лаёқатсизлигини ва розилик бера олмаслигини аниқлаш учун зарур бўлган мастлик даражаси бўйича юқорироқ стандартдан фойдаланади.

Нью-Йорк қонунига кўра, агар шахс «ҳушсиз бўлса ёки бошқа бирор сабабга кўра ҳаракатга нисбатан норозилигини жисмонан билдира олмаса», жинсий алоқага розилик бера олмайди.

Шоррнинг айтишича, бу ичиш туфайли розилик беришга ҳаддан ташқари лаёқатсиз бўлиб қолган одамларга тегишли.

Бироқ BBC суҳбатлашган бошқа бир ҳуқуқшунос экспертнинг айтишича, буни исботлаш қийин бўлиши мумкин.

Секс-трафик ишлари билан шуғулланган собиқ прокурор Митчелл Эпнернинг сўзларига кўра, баъзи прокурорлар «айблов қўймаслиги мумкин ёки судланувчилар оқланиши мумкин, чунки кимдир маст ҳолатда бўлса-да, лекин бутунлай ҳаракатга лаёқатсиз бўлмаган ҳолда 'розилик берган'».

Унинг айтишича, ҳаракатга лаёқатсизлик учун пастроқ ҳуқуқий мезонларга эга бўлган бошқа штатларда «заифлашган» ёки «сезиларли даражада заифлашган» шахс розилик бера олмайди ва машина ҳайдаш учун ҳаддан ташқари маст бўлиш ушбу стандартга жавоб беради деб ҳисобланиши мумкин.

Коллеж кампуслари жиноят қонунчилигидан фарқли розилик стандартларини қўллайди, жумладан Корнелл ҳам тасдиқловчи розиликдан фойдаланади, бу «барча иштирокчиларнинг жинсий алоқада бўлиш тўғрисидаги онгли, ихтиёрий ва ўзаро қарори» деб таърифланади. Корнеллнинг таъкидлашича, сукут сақлаш ёки қаршилик кўрсатмаслик розиликни англатмайди.

Эпнер Нью-Йорк қонунчилигига таклиф этилаётган ўзгартиришни қўллаб-қувватлайди, бу ўзгартириш кимнингдир розилик бериш учун ҳаддан ташқари маст бўлган ҳолатлари доирасини кенгайтиришни назарда тутади. Нью-Йорк Сенати ушбу қонун лойиҳасини бир неча бор қабул қилган, бироқ штат Ассамблеяси уни овоз беришга қўймаган.

Ушбу қонун лойиҳасида айтилишича, агар шахслар ўз хатти-ҳаракатларини «вақтинчалик баҳолаш ёки назорат қилиш қобилиятидан маҳрум қилган» моддалар таъсирида бўлса ва «бундай хатти-ҳаракатлар маълум бўлса ёки оқилона равишда маълум бўлиши керак бўлса» бошқа шахсга розилик бера олмайдилар.

Пенсильвания штати ҳам маст ҳолатдаги қурбонларнинг зўравонликка учраганини исботлашини осонлаштириш учун қонунни ўзгартиришга ҳаракат қилди.

«Агар кимдир машина ҳайдаш учун ҳаддан ташқари маст бўлса, улар [исталган феълни қўйинг] учун ҳам ҳаддан ташқари мастдир», деди Эпнер.

Округи таркибига Корнелл университети ҳам кирувчи вакил Леа Уэбб BBC News телеканалига берган интервьюсида у ва бошқа қонун чиқарувчилар бир нечта тузатишлардан ўтган ушбу масала бўйича қонунчиликни илгари суриш устида ишлаётганларини айтди.

Нью-Йоркнинг амалдаги қонунлари, унинг сўзларига кўра, «исботлаш мажбуриятини жабрланувчи зиммасига юклайди».

Шорр ва жиноий ҳимоя адвокатлари эса Нью-Йоркнинг жинсий зўравонлик тўғрисидаги қонунларига таклиф этилаётган ўзгартиришларни танқид қилишди.

Нью-Йорк штати Жиноий ҳимоя адвокатлари ассоциацияси BBC'га берган баёнотида Нью-Йоркнинг амалдаги қонунлари етарли эканлигини ва «ўз хоҳиши билан маст бўлган қурбонлар иштирокидаги ишларда одамлар зўрлашда айбдор деб топилганини» айтди.

Гуруҳнинг таъкидлашича, «ўз хатти-ҳаракатларини баҳолаш ёки назорат қилишга қодир эмас» деган ибора «адолатли тарзда қўлланилиши учун жуда ноаниқдир» ва қонунчиликда мастликнинг қайси даражаси шахсни жинсий алоқада бўлиш учун ҳаддан ташқари лаёқатсиз қилиши аниқ белгиланмаган.

Шоррнинг айтишича, кимнингдир розилик бериш учун айнан қайси нуқтада ҳаддан ташқари маст бўлиши ҳақидаги саволга жавоб бериш осон эмас.

У қўшимча қилди: «Қонун буни қандай ҳал қилиши керак? Бир хилда қўлланиладиган аниқ стандартни топиш жуда қийин».

«Бу биз жамият сифатида, штат сифатида олиб боришимиз керак бўлган мулоқотдир».