Қаҳратон қиш яқинлашар экан, Киев аҳолиси бошқа жойлардан бошпана изламоқда
Россиянинг энергетика ва куч инфратузилмасига зарбалар бериш бўйича янгиланган кампанияси баъзиларни Украина пойтахтини тарк этиш ҳақида ўйлашга мажбур қилди.
Қаҳратон қиш яқинлашар экан, Киев аҳолиси бошқа жойлардан бошпана изламоқда
Россиянинг Украина шаҳарларига ҳужумлари кучайиб, кузнинг салқин ҳавоси олдинда яна бир оғир қиш кутаётганидан дарак берар экан, украиналиклар бир вақтнинг ўзида иккита йирик таҳдидга дуч келмоқдалар: Россиянинг дрон ва ракета зарбалари ҳамда қаҳратон совуқ.
«Ўтган йили Киевда қиш жуда оғир ўтди», дейди икки фарзанднинг онаси Мария Шостак. У ҳозир ўз буюмларини йиғиштириб, кичик квартирасини тарк этмоқда.
Ўтган қиш энг оғирларидан бири бўлди — ҳарорат узоқ вақт давомида нолдан паст бўлди ва Россиянинг мамлакат электр тармоқларига ҳужумлари туфайли электр энергияси тез-тез ўчиб турди.
«Баъзи кунлар ва ҳафталар чидаб бўлмас даражада эди. Мен бошқа бундай қишни бошдан кечирмайман, деб ўйлай бошладим».
Мария ҳатто қиш бошланишини ҳам кутиб ўтирмаяпти. Россиянинг пойтахтга сўнгги ҳужумлари уни ҳаракат қилишга ундади.
«Август охири ва сентябрь бошида, Киев кеча-ю кундуз ҳужумга учрай бошлаганида ҳамма нарса ўзгарди», деди у.
«Илгари дронлар ва ракеталар чекка ҳудудларда уриб тушириларди. Энди эса бу марказда, тўғридан-тўғри бошимиз устида содир бўлмоқда».
Россиянинг бир неча ҳафталик кучайган зарбаларидан сўнг (сентябрь охирига келиб улар ёқилғи қуйиш шохобчалари, электр станциялари ва Днепр дарёси устидаги муҳим кўприкларга зарар етказди), Киев мэри Виталий Кличко шаҳар «жуда драматик вазиятга» дуч келаётганини айтди.
Унинг сўзларига кўра, ҳужумлар «Киевни парчалаб ташламоқда».
Мариянинг фарзандлари — тўрт ёшли Артур ва икки ёшли Кира Россиянинг 2022 йилдаги кенг кўламли босқинидан кейин туғилган.
Уларни яна бир аянчли ва хавфли қишга рўпара қилишни истамай, Мария болаларини чет элга олиб кетмоқда. Улар қишни Мисрнинг Қизил денгиз соҳилидаги Хургада шаҳрида ўтказишни режалаштиришмоқда. Мариянинг айтишича, бу Европадан кўра арзонроқ ва иссиқроқ.
«Мен Украинада ўзимни ҳеч қандай хавфсиз ҳис қилмаяпман», дейди у.
Сўровномалар кўплаб украиналиклар ҳам худди шундай фикрда эканини кўрсатмоқда, гарчи ҳамма ҳам ҳали бундай кескин қадамга қўл урмаган бўлса-да.
«Gradus» тадқиқот компанияси томонидан сентябрь ойида ўтказилган сўровномада маълум бўлишича, украиналикларнинг 40 фоизи яшаш шароитлари ёмонлашишда давом этса, кўчиб ўтиш ҳақида ўйламоқда; 35 фоизи бошқа жойга кўчмаслигини айтган, 25 фоизи эса ҳали бир қарорга келмаган.
«Одамлар стресс омилларининг мажмуаси ҳақида ўйлашмоқда», деди бизга «Gradus» асосчиси ва бош директори Евгения Близнюк. «Нафақат ўтган қишдагидек электр энергияси ва чироқ ўчиши ҳақида. Руслар йирик логистика марказларини нишонга олмоқда, бу эса аҳолининг қишда маҳсулотлар, озиқ-овқат ҳақида қайғураётганини англатади».
Россиянинг яқинда Киев кўприклари, ёқилғи қуйиш шохобчалари ва мактабларига берган зарбалари хавф ва ваҳима туйғусини янада кучайтирди.
Ёш болали оилалар учун вазият айниқса жиддий туюлмоқда.
Биздан фамилиясини ошкор қилмасликни сўраган Иринанинг айтишича, ўтган қишда унинг уч ёшли қизи Полина қийинчиликларга зўрға чидаган.
«Баъзида ҳафталаб иситиш тизими бўлмасди ва квартира ичидаги ҳарорат ноль ёки беш даража иссиқ бўларди», дейди у бизга. «Шунинг учун доимо касал бўлиб қоладиган кичкина бола билан бу ерда қолиш тўғри эмас эди».
Яқинда содир бўлган воқеалар Полинанинг муаммоларини янада оғирлаштирди.
«Бу йил биз икки марта ракета ҳужумига учрадик», дейди Ирина.
Биринчи портлаш июнь ойи бошида оиланинг Киевнинг шимоли-ғарбий чеккасидаги уйининг бир нечта деразаларини синдириб юборди. Бир ой ўтгач, баъзи таъмирлаш ишлари олиб борилганидан сўнг, уларнинг 10 қаватли уйи пойдевори яқинидаги иккинчи портлаш квартира ичига тупроқ тўлдирди ва оилани вақтинчалик уйга кўчишга мажбур қилди.
Полинанинг аҳволи ёмонлашди. У кучли ҳаяжондан азият чекмоқда, бу эса сийдик тута олмаслик, қусиш ва назорат қилиб бўлмайдиган қалтираш хуружларига олиб келди.
«Ҳозир унда шундай неврологик муаммо бор, шунинг учун ҳам биз кетиш ҳақида ўйлаяпмиз», дейди Ирина. «Ҳар бир ўққа тутилишдан кейин янги аломатлар пайдо бўлмоқда».
Эри армияда бўлган Ирина ҳали қаерга боришларини ҳал қилмаган. Унинг халқаро нодавлат ташкилотдаги иши Полшадан туриб масофадан ишлаш имконини бериши мумкин.
«Президентимиз Киевни тарк этган маъқул, чунки бу биринчи рақамли нишон, демоқда», дейди у.
Бошқа Киев аҳолиси учун ечим уйга яқинроқ жойда: Украина қишлоқларининг кенг ҳудудларида.
Олена Конопля бизга пойтахтдан икки соатлик масофада жойлашган қишлоқ жамоасидаги ҳовли уйни танлашдан олдин ҳафталаб мос жой излаганини айтди.
«Мен ҳеч қандай завод, [омборхона] ва темир йўл вокзаллари бўлмаган кичик бир қишлоқ энг яхши вариант бўлади, деб қарор қилдим», деб тушунтиради Олена.
«Россиянинг нишони бўлиши мумкин бўлган ҳамма нарсадан узоқда».
Биз борганимизда, Олена уйга зарур ашёларни ташиш ва янги эшик ўрнатилишини назорат қилиш билан банд эди.
Украина урф-одатларига кўра, руҳоний аллақачон келиб, унинг янги уйини дуо қилган.
Уйда газ билан ишлайдиган конвекторли иситгичлар бор, лекин яқин атрофдаги омборхонадаги ўтин уюми электр ўчган тақдирда Оленани иссиқ сақлашга ёрдам беради. У шунингдек, Киевдаги хайрия жамғармасидаги иши учун зарур бўлган юқори тезликдаги интернетни ҳам ўрнатган.
Киевда ҳаво ҳужуми сиреналари тинмай янграб, деярли ҳар куни портлашлар эшитилиб турган бир пайтда, Оленага энг кўп керак бўлган нарса қишлоқ осойишталигидир.
«Бу ерда ҳеч қандай портлашларсиз, сиреналарсиз шунчаки ухлай оладиган бир неча кечадан кейин ўзимни яхши ҳис қиляпман», дейди у. «Мен ишлай оламан, мақолаларимни ёза оламан, ўзимни яхши ҳис қиляпман».
Тез орада Оленанинг кекса онаси ҳам унинг ёнига кўчиб ўтади.
«У Киевнинг анча хавфли туманида яшайди ва бу унинг соғлиғи учун зарарли», деб тушунтиради у.
Албатта, ҳамманинг ҳам қишлоқдан ҳовли сотиб олишга ёки чет элда бир неча ой яшашга қурби етмайди.
Киев аҳолисининг аксарияти, худди илгари бўлганидек, пойтахтда яна бир оғир қишни бошдан кечириш учун қўлларидан келган барча ишни қиладилар.
Ҳукумат тайёргарлик кўриш чораларини кўрмоқда. Киевнинг энг заиф аҳолиси — кексалар ва ёш болали аёлларга шаҳарнинг ўрмонли чеккасидаги қайта жиҳозланган санаторий ва реабилитация марказларидан жой таклиф қилинмоқда.
Шу билан бирга, Киевнинг шикастланган электр тармоғини мустаҳкамлаш мақсадида сўнгги 18 ой ичида шаҳар атрофида 15 га яқин кичик электр станциялари қурилди.
Мустаҳкамланган бункерларда қурилган ва улкан пўлат панжаралар билан дрон ҳужумларидан ҳимояланган бу станцияларнинг ҳар бири шаҳардаги бир неча юзлаб кўп қаватли уйларни электр энергияси ва иссиқлик билан таъминлай олади.
Аммо энергетика компаниялари аллақачон режали электр ўчиришлари ҳақида гапираётгани ва супермаркетларда баъзи товарларнинг вақти-вақти билан тақчиллиги кузатилаётгани сабабли, кетиш учун босим кучаймоқда.
Евгения Близнюк пойтахтдан оммавий равишда чиқиб кетишни кутмаётганини айтди ва аксарият одамлар ўз ишларини йўқотиш ёки болаларини мактабдан олишни истамай, ҳали бир қарорга келмаганини таъкидлади.
«Улар вазият ҳақиқатан ҳам яшаб бўлмайдиган даражага келгунча буни кечиктиришади», дейди у.